Viết bài văn nghị luận phân tích nội dung chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn sau:
BÀI HỌC TUỔI THƠ
(Nguyễn Quang Sáng)
Thằng con tôi 11 tuổi, học lớp sáu. Qua mùa thi chuyển cấp, nhân một buổi chiều cho con đi chơi mát, nó kể… Đang hỏi nó về chuyện thi cử, nó chợt hỏi lại tôi:
– Ba! Có bao giờ thấy có một bài luận văn nào điểm không không ba? Con số không cô cho bự bằng quả trứng gà. Không phải cho bên lề, mà một vòng tròn giữa trang giấy. Thiệt đó ba. Chuyện ngay trong lớp của con, chứ không phải con nghe kể đâu.
Tôi chưa kịp hỏi, nó tiếp:
– Còn thua ba nữa đó, ba. Ít nhứt ba cũng được nửa điểm. Còn thằng bạn của con, con số không bự như quả trứng.
Thằng con tôi ngửa mặt cười, có lẽ nó thấy thú vị vì thời học trò của ba nó ít nhứt cũng hơn được một đứa.
[…] Khi con tôi đọc bài văn đó, con tôi hỏi:– Sao bây giờ ba là nhà văn? Và bạn bè cũng hỏi như vậy. Tôi cũng đã tự lý giải về mình, và lời giải cũng đã in vào sách rồi, xin không nhắc lại.
Tôi hỏi con tôi:
– Luận văn cô cho khó lắm hay sao mà bạn con bị không điểm.
– Luận văn cô cho “Trò hãy tả buổi làm việc ban đêm của bố”.
– Con được mấy điểm?
– Con được sáu điểm.
– Con tả ba như thế nào?
– Thì ba làm việc làm sao thì con tả vậy.
– Mấy đứa khác, bạn của con?
Thằng con tôi như chợt nhớ, nó liến thoắng:
– A! Có một thằng ba nó không hề làm việc ban đêm mà nó cũng được sáu điểm đó ba.
[…]– Còn thằng bạn bị không điểm, nó tả như thế nào?
– Nó không tả không viết gì hết, nó nộp giấy trắng cho cô.
– Sao vậy?
Hôm trả lại bài cho lớp, cô gọi nó lên, cô giận lắm, ba. Cô hét: “Sao trò không làm bài”. Nó cúi đầu làm thinh. Cô lại hét to hơn: “Hả?”. Nó cũng làm thinh. Tụi con ngồi dưới, đứa nào cũng run.
[…] Nó cứ làm thinh. Tức quá, cô mới quất cây thước xuống bàn cái chát: “Sao trò không làm bài?” Tới lúc đó nó mới nói: “Thưa cô, con không có ba”. Nghe nó nói, hai con mắt của cô con mở tròn như hai cái tô. Cô đứng sững như trời trồng vậy ba!Tôi bỗng nhập vai là cô giáo. Tôi thấy mình ngã qụy xuống trước đứa học trò không có ba.
Sau đó cô và cả lớp mới được biết, em mồ côi cha khi vừa mới lọt lòng mẹ. Ba em hy sinh trên chiến trường biên giới. Từ ấy, má em ở vậy, tần tảo nuôi con…
Có người hỏi em: “Sao mày không tả ba của đứa khác”. Em không đáp, cúi đầu, hai giọt nước mắt chảy dài xuống đôi má.
Chuyện của đứa học trò bị bài văn không điểm đã để lại trong tôi một nỗi đau. Em bị không điểm, nhưng với tôi, người viết văn là một bài học, bài học trung thực. Sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt.
Giữa những dòng chữ bịa đặt và trang giấy trắng, tôi xin để trang giấy trắng trung thực trên bàn viết.
Mùa thu, 1990
(In trong Tuyển tập truyện ngắn đặc sắc, NXB Văn hoá – văn nghệ Thành phố HCM)
* Chú thích
- Tác giả:
– Nguyễn Quang Sáng sinh năm 1932, quê ở huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang.
– Nhà văn Nguyễn Quang Sáng là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1957; Ủy viên Ban Chấp hành Hội khóa 2, 3 và là Phó tổng thư ký Hội khóa 4.
– Ông mất tại nhà riêng ở Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh vào lúc 17 giờ ngày 13 tháng 2 năm 2014.
*. Sự nghiệp văn học
– Những năm chống Mĩ, Nguyễn Quang Sáng trở về Nam Bộ tham gia kháng chiến và tiếp tục sáng tác văn học.
– Tác phẩm của Nguyễn Quang Sáng có nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim và hầu như chỉ viết về cuộc sống và con người Nam Bộ trong hai cuộc kháng chiến cũng như sau hòa bình.
- Truyện ngắn. “Bài học tuổi thơ”, viết năm 1990, kể câu chuyện của một bài tập làm văn với đề bài là “Trò hãy tả buổi làm việc ban đêm của bố”.
Dàn ý chi tiết
Mở bài
Giới thiệu tác phẩm văn học, khái quát về chủ đề và đặc sắc nghệ thuật.
Thân bài
Luận điểm 1: Phân tích nội dung chủ đề của truyện:
– Chủ đề của truyện là bài học về sự trung thực và sự trân trọng với những người lính đã hi sinh vì Tổ quốc. Chủ đề đó thể hiện qua một cuộc trò chuyện giữa cố nhà văn và đứa con trai 11 tuổi, học lớp 6, viết vào mùa thu năm 1990. Câu chuyện được kể lại một cách chân thực, đầy suy ngẫm về một cậu học trò bị điểm 0 khi bỏ giấy trắng trong bài tập làm luận văn với lý do vì em học sinh đó không có ba và ba em đã hy sinh trên chiến trường biên giới:
– Phân tích nội dung chủ đề:
+ Truyện kể về một bài văn bị điểm 0 của cậu học trò lớp 6. Đề văn là “Tả ba em làm việc vào ban đêm” nhưng cậu bé lại nộp giấy trắng cho cô giáo, chỉ tới khi cô giáo hỏi cậu rằng vì sao cậu không làm bài thì mọi người mới lặng người đi khi biết rằng cha của cậu đã hi sinh khi đang làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
Đó không chỉ là một bài văn bị điểm 0, đó còn là bài học về sự trung thực, dũng cảm đối mặt với sự thật cho dù biết rằng kết quả có thể xấu tới thế nào đi chăng nữa.
+ Cậu bé trong câu truyện đã chấp nhận rằng mình có thể sẽ bị mắng, bị trách tội cũng như bị điểm kém vì đã không hoàn thành bài tập được cô giáo giao. Thế nhưng, cậu đã dũng cảm thừa nhận những điều ấy vì cậu không muốn sống là một người giả dối.
Khi có người bạn hỏi rằng “Vì sao mày không tả bố đứa khác”, cậu chỉ im lặng mà không trả lời. Có lẽ, cậu chưa từng được nhìn thấy bố, chưa được biết hình ảnh của bố mình trông sẽ ra sao khi làm việc buổi đêm, nhưng cậu tự hào vì bố mình, cậu tự hào khi bố mình đã không tiếc hi sinh mạng sống, hạnh phúc của bản thân để giành lại hạnh phúc cho những gia đình khác. Cậu im lặng khi được hỏi cũng như đã trả lời rằng bố của mình chỉ duy nhất có một người, sẽ không có bất cứ ai có thể thay thế được vị trí của bố trong lòng cậu cả.
=> Tác giả không chỉ đề cao sự trung thực của cậu bé, mà qua đó ông còn dành sự kính trọng cho những người lính đã đánh đổi xương máu của mình để giành lại độc lập, tự do hôm nay cho đất nước.
Luận điểm 2: Phân tích những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của truyện:
+ Cốt truyện đơn giản, dễ hiểu.
+ Câu chuyện được kể bằng ngôi thứ nhất, qua góc nhìn của một người cha, người đã trải qua những kỷ niệm đau buồn trong quá khứ và hiểu rõ giá trị của sự trung thực.
+ Ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, nhưng vẫn đầy tình cảm để tạo nên sức hút cho câu chuyện…
Đánh giá chung:
Với câu chuyện kể tự nhiên, hấp dẫn, tác phẩm đã truyền tải thông điệp sâu sắc và ấn tượng đến người đọc: Chúng ta hãy biết trân trọng những người lính – những người đã hi sinh xương máu vì độc lập, tự do của Tổ quốc; hãy biết rèn luyện tính trung thực, đặc biệt trong môn văn, sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt, và việc truyền đạt giá trị văn học cần phải được thực hiện một cách trung thực và chân thành.
Kết bài
Khẳng định lại ý kiến về nội dung chủ đề và những nét đặc sắc nghệ thuật, nêu cảm nghĩ hoặc tác động của tác phẩm với bản thân.
Bài mẫu tham khảo
Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Nguyễn Quang Sáng là một cây bút tiêu biểu với những trang viết mộc mạc, chân thành nhưng giàu sức lay động. Truyện ngắn Bài học tuổi thơ, viết năm 1990, là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác ấy. Thông qua câu chuyện về một bài tập làm văn bị điểm không, tác giả đã gửi gắm bài học sâu sắc về sự trung thực trong sáng tạo và lòng trân trọng đối với những người lính đã hi sinh vì Tổ quốc, đồng thời thể hiện những nét nghệ thuật đặc sắc trong cách kể chuyện.
Trước hết, Bài học tuổi thơ gây ấn tượng mạnh mẽ bởi nội dung chủ đề mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Truyện được kể qua cuộc trò chuyện giữa người cha – một nhà văn – và cậu con trai 11 tuổi sau kì thi chuyển cấp. Câu chuyện xoay quanh một bài tập làm văn với đề bài: “Trò hãy tả buổi làm việc ban đêm của bố”. Trong khi hầu hết học sinh đều làm bài, thậm chí có em tả cả những điều không có thật để hoàn thành bài viết, thì một cậu học trò lại nộp giấy trắng và nhận điểm không.
Ban đầu, điểm không ấy có vẻ là một sự thất bại, thậm chí là điều đáng trách. Nhưng khi sự thật được hé lộ – “Thưa cô, con không có ba” – cả cô giáo, lớp học và người đọc đều lặng đi. Cha em đã hi sinh trên chiến trường khi em vừa chào đời. Em không thể tả một người mà em chưa từng gặp, chưa từng biết mặt, càng không thể “mượn” hình ảnh người khác để viết cho đủ bài. Sự im lặng của em trước những câu hỏi, ánh mắt cúi đầu cùng hai giọt nước mắt lặng lẽ đã cho thấy nỗi đau sâu kín, nhưng cũng thể hiện một nhân cách đáng trân trọng: nhân cách của sự trung thực.
Qua hình ảnh cậu học trò mồ côi cha, Nguyễn Quang Sáng đã khẳng định một quan niệm có ý nghĩa sâu xa: sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt. Thà để một trang giấy trắng trung thực còn hơn là những dòng chữ được viết nên từ sự giả dối. Bài văn không điểm của cậu bé vì thế lại trở thành “bài học” lớn đối với người viết văn và cả người đọc. Đồng thời, tác phẩm cũng thể hiện sự tri ân, kính trọng đối với những người lính đã hi sinh xương máu vì độc lập, tự do của đất nước. Sự hi sinh ấy không chỉ để lại mất mát cho gia đình mà còn là nỗi đau âm thầm kéo dài trong cuộc đời những đứa con ở lại.
Bên cạnh nội dung giàu ý nghĩa, Bài học tuổi thơ còn thành công nhờ những nét đặc sắc về nghệ thuật. Trước hết, truyện có cốt truyện đơn giản, xoay quanh một tình huống nhỏ trong đời sống học đường nhưng lại chứa đựng chiều sâu tư tưởng lớn. Tình huống “bài văn điểm không” được xây dựng tự nhiên, bất ngờ, tạo cao trào cảm xúc khi sự thật về người cha hi sinh được hé lộ.
Truyện được kể bằng ngôi thứ nhất, qua lời của người cha – cũng là một nhà văn. Cách kể này giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi, đồng thời cho phép tác giả bộc lộ trực tiếp những suy ngẫm, day dứt và chiêm nghiệm nghề nghiệp của mình. Ngôn ngữ truyện giản dị, mang đậm sắc thái Nam Bộ, giàu tính khẩu ngữ nhưng giàu cảm xúc, khiến câu chuyện như một lời tâm sự chân thành hơn là một bài học mang tính giáo huấn khô khan.
Ngoài ra, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật được thể hiện tinh tế qua những chi tiết nhỏ như sự im lặng của cậu bé, giọt nước mắt chảy dài, hay phản ứng sững sờ của cô giáo. Chính những chi tiết ấy đã làm nổi bật chiều sâu cảm xúc và giá trị nhân văn của tác phẩm.
Tóm lại, Bài học tuổi thơ của Nguyễn Quang Sáng là một truyện ngắn giàu ý nghĩa, để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc. Tác phẩm không chỉ đề cao đức tính trung thực trong học tập và sáng tạo văn chương mà còn nhắc nhở mỗi người biết trân trọng, biết ơn những người đã hi sinh vì Tổ quốc. Với cốt truyện giản dị, giọng kể chân thành và cảm xúc sâu sắc, truyện đã trở thành một bài học đáng nhớ không chỉ cho tuổi thơ mà còn cho cả cuộc đời mỗi con người.