Viết bài văn phân tích bài thơ sau:
QUÊ CỦA MẸ…
Tôi cùng mẹ trở về thăm quê ngoại
Nơi tuổi thơ mẹ lặn lội cơ hàn
Nơi ngoại tôi cứ mỗi vụ đông tàn
Tay cước đỏ, nơi đồng sâu cấy lúa.
Ở nơi đó, những ngày mẹ còn nhỏ
Đuổi bắt ve, nắng cháy những trưa hè
Bị ngoại mắng, đòn roi mẹ chẳng sợ
Vẫn đầu trần, chân sáo chạy khắp thôn.
Mẹ lớn lên… rồi bôn ba xuôi ngược
Xa quê nghèo, cũng rất ít về thăm
Nhưng trong tim ký ức những tháng năm
Quê hương đó- in sâu trong tiềm thức.
(Nguyễn Khánh Châu, Văn học và tuổi trẻ- NXB Giáo dục Việt Nam)
Dàn ý chi tiết
Mở bài
Giới thiệu chung về tác giả Nguyễn Khánh Châu, tác phẩm “Quê của mẹ”. Nêu được đánh giá chung về tác phẩm.
Thân bài
– Xác định chủ đề bài thơ: hình ảnh quê hương trong kí ức tuổi thơ của người mẹ và tình cảm sâu nặng đối với quê hương.
1. Phân tích nội dung chủ đề:
– Chủ đề ấy trước tiên được thể hiện qua những hình ảnh khắc hoạ và miêu tả quê hương vô cùng giản dị, gần gũi ở khổ thơ mở đầu bài thơ:
+ Dòng thơ đầu được mở ra những câu thơ tựa như là nói mộc mạc “Tôi cùng mẹ trở về thăm quê ngoại”, đó hình ảnh về thăm quê ngoại của nhân vật tôi cùng mẹ. Hình ảnh quê hương mở đầu bài thơ đã được tác giả tái hiện vô cùng sống động.
+ Đó là hình ảnh quê hương được hiện lên với những nét bình dị, thân quen, đậm chất làng quê Việt Nam. Tuy nhiên, trên nền của bức tranh bình dị ấy, ẩn chứa một nét lam lũ, khó nhọc làm cho người đọc cảm thấy xúc động.
+ Cụm từ “tuổi thơ mẹ lặn lội cơ hàn” cùng từ láy “lặn lội” kết hợp cụm từ “cơ hàn” mang đến cho người đọc hình ảnh thật vất vả, cơ cực, lam lũ của thời thơ ấu nơi quê mẹ.
– Khổ 2: hình ảnh quê hương trong kí ức tuổi thơ của người mẹ
+ Những kỉ niệm tuổi thơ lần lượt hiện ra với những ngày mẹ còn nhỏ. Nghệ thuật liệt kê kết hợp với những hình ảnh miêu tả, liệt kê, nhịp thơ 3/5 đều đặn.
+ Sự đối lập giữa hình ảnh một đứa trẻ bị phạt (mắng, roi) với tâm hồn không sợ hãi, thể hiện sự mạnh mẽ, cứng cỏi của mẹ dù cuộc sống còn nhiều khó khăn- làm nổi bật phẩm chất cường cường và dũng cảm của mẹ trong hoàn cảnh khó khăn.
+ Kỉ niệm tuổi thơ ùa về đầy xúc động, vừa hồn nhiên ngây thơ, tự do vừa gần gũi bình dị, thân thương.
– Khổ 3: Đoạn thơ này tiếp tục khai thác chủ đề về người mẹ và tình cảm đối với quê hương, nhưng ở đây thơ này, tác giả tập trung vào quá trình trưởng thành, rời xa quê hương để mưu sinh và những ký ức, tình cảm vẫn đang in hằn trong người mẹ dù đã đi xa
+ Chữ “lớn lên” thể hiện sự chuyển mình từ tuổi thơ vô lo sang một giai đoạn trưởng thành, đối diện với trách nhiệm và những lựa chọn trong cuộc sống.
+ Cụm từ “bôn ba xuôi ngược” hình ảnh một cuộc sống khó khăn, phải đi đây đi đó để mưu sinh, tìm kiếm cơ hội.
+ Người mẹ rời xa quê hương không chỉ vì những lý do làm cá nhân mà còn vì hoàn cảnh sống khó khăn, “quê nghèo” mẹo lên một nơi không có nhiều điều kiện vật chất, khiến người mẹ phải đi xa để kiếm sống. Tuy nhiên, dù nghèo, quê hương vẫn luôn là một phần quan trọng trong cuộc đời của người mẹ.
– Khổ thơ khắc họa sự khó khăn và sự hy sinh của mẹ khi phải rời xa quê hương. Mặc dù cuộc sống có vất vả, bôn ba xa xứ, nhưng quê hương vẫn luôn hiện hữu trong trái tim của mẹ. “Ký ức” là một biểu tượng mạnh mẽ của quá khứ trong những ngày qua. Từ “trong tim” chỉ rõ rằng ký ức ức về quê hương đã ăn sâu vào lòng mẹ, là một phần không thể tách rời. Top of Form
=> Qua việc gợi lên hình ảnh đấy, ẩn chứa một niềm xúc động, một niềm tự hào của nhân vật “tôi” khi được trở về thăm nơi chôn nhau cắt rốn của mình.
2. Phân tích nghệ thuật:
+ Thể thơ 8 chữ rất phù hợp với việc diễn tả cảm xúc, suy ngẫm của nhân vật trữ tình.
+ Ngôn ngữ tinh tế mang giá trị biểu cảm cao, gợi lại những cảm xúc sâu lắng. Giọng thơ nhẹ nhàng sâu lắng
+ Hình ảnh thơ gợi cảm xúc qua cách dùng các từ láy, gợi cảm giác gần gũi thân thuộc bình dị.
+ Sử dụng thành công nghệ thuật liệt kê, đối lập,
Kết bài
Khẳng định lại ý nghĩa, giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ
Bài mẫu tham khảo
“Thơ là âm nhạc của tâm hồn, nhất là những tâm hồn cao cả, đa cảm” (Voltaire). Thơ ca chi bất ra khi trong tim người nghệ sĩ đang rung lên những nhịp đập thổn thức, đang ngân lên những điều ngân của tâm hồn. Chính bởi vậy, mỗi vần thơ dù ngắn gọn nhưng lại có sức truyền tải lớn tới người đọc. Và “Quê của mẹ” của nhà thơ Nguyễn Khánh Châu là một thi phẩm như vậy. Bài thơ khiến người đọc không khỏi ngậm ngùi khi lặng nói bất lên chủ đề về quê hương. Chủ đề ấy đã được ngòi bút của nhà thơ thể hiện qua hình thức nghệ thuật độc đáo, ngôn ngữ hàm súc, giàu tính gợi hình, nhạc điệu nhẹ nhàng, sâu lắng. Ba khổ thơ đầu của bài thơ “Quê của mẹ” đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc.
“Tôi cùng mẹ trở về thăm quê ngoại
Nơi tuổi thơ mẹ lặn lội cơ hàn
…
Nhưng trong tim kí ức những tháng năm
Quê hương đó – in sâu trong tiềm thức.”
Dòng thơ đầu được mở ra những câu thơ tựa như là nói mộc mạc “Tôi cùng mẹ trở về thăm quê ngoại”. Hình ảnh quê hương hiện lên trong kí ức tuổi thơ của người mẹ và tình cảm sâu nặng đối với quê hương vô cùng giản dị, gần gũi:
Tôi cùng mẹ trở về thăm quê ngoại
Nơi tuổi thơ mẹ lặn lội cơ hàn
Nơi ngoại tôi cứ mỗi vụ đông tàn
Tay cuốc đỏ, nơi đồng sâu cấy lúa.
Hình ảnh về thăm quê ngoại của nhân vật tôi cùng mẹ hiện lên thật xúc động, gợi niềm tự hào của nhân vật “tôi” khi được trở về thăm nơi chôn nhau cắt rốn của mình. Hình ảnh quê hương mở đầu bài thơ đã được tác giả tái hiện vô cùng sống động. Đó là hình ảnh quê hương được hiện lên với những nét bình dị, thân quen, đậm chất làng quê Việt Nam. Tuy nhiên, trên nền của bức tranh bình dị ấy, ẩn chứa một nét lam lũ, khó nhọc làm cho người đọc thêm xót thương, đầy xúc động. Cụm từ “Nơi tuổi thơ mẹ lặn lội cơ hàn” cùng từ lấy “lặn lội” kết hợp cụm từ “cơ hàn” mang đến cho người đọc hình ảnh thật vất vả, cơ cực, làm lũ của thời thơ ấu nơi quê mẹ. Nơi ấy còn là “Nơi ngoại tôi cứ mỗi vụ đông tàn / Tay cuốc đỏ, nơi đồng sâu cấy lúa”. Hình ảnh “tay cuốc đỏ” đã gợi lên đôi tay của ngoại xứng đỏ, đau nhức khi phải cày cấy giữa tiết trời lạnh buốt, một hình ảnh thơ không chỉ gợi lên nỗi vất vả, ngọc nhằn mà còn khiến ta trân trọng, mến yêu đức tính cần cù, chăm chỉ của ngoại.
Nối tiếp mạch cảm nhận ấy, khổ thơ thứ 2 đã khiến nhân vật tôi trở về năm tháng tuổi thơ của mẹ với biết bao kí niệm hồn nhiên, vô tư mà trong trẻo:
“Ở nơi đó những ngày mẹ còn nhỏ
Dưới bát ve, nắng cháy những trưa hè
Bị ngoại mắng, đòn roi mẹ chẳng sợ
Vẫn đầu trần, chân sáo chạy khắp thôn.”
Quê hương là nơi mẹ đã trải qua tuổi thơ tràn đầy vất vả “nắng cháy những trưa hè” nhưng bên cạnh đó cũng đong đầy những niềm vui và những kỉ niệm hạnh phúc. Và rồi những kí niệm ấy được hiện lên qua những hình ảnh “dưới bát ve, nắng cháy những trưa hè; bị ngoại mắng; vẫn đầu trần, chân sáo chạy khắp thôn” thật gần gũi, mộc mạc, quen thuộc biết bao. Phải chăng, đó là hình ảnh tuổi thơ của bất cứ đứa trẻ con nào sinh ra và lớn lên ở vùng quê đều có. Những kỉ niệm ấy là sự ương bướng, nghịch ngợm, lì lợm của tuổi “ở những ngày mẹ còn nhỏ”. Có lẽ qua lời kể của bà và mẹ, nhân vật tôi đã như được hóa thân vào những năm tháng tuổi thơ của mẹ nơi quê nhà, được sống, được sống với những điều có lẽ với “tôi” là xa lạ. Qua đó tác giả trên trong những điều mộc mạc, giản dị mà quê hương đã nuôi dưỡng tuổi thơ mẹ.
Bên cạnh đó, điều ta ấn tượng còn được làm rõ hơn qua những biểu hiện cho sự thấu hiểu và nỗi nhớ khi xa quê hương của người mẹ. Điều đó được thể hiện rõ rệt nhất qua khổ thơ cuối:
“Mẹ lớn lên… rồi bôn ba xuôi ngược
Xa quê nghèo, rát ít khi về thăm
Nhưng trong tiềm kí ức những tháng năm
Quê hương đó – in sâu trong tiềm thức.”
Nếu từ hai khổ thơ trước, người đọc cảm nhận được năm tháng tuổi thơ mẹ cùng mảnh đất quê hương, thì khép lại với khổ cuối, ta lại cảm nhận được nhiều xúc cảm khi mẹ trưởng thành và rời xa quê. Hình ảnh người mẹ trật vật kiếm kế sinh nhai nơi đất khách quê người, dù có rất nhớ quê nhưng “cũng rất ít về thăm”. Trong văn học, ngôn ngữ luôn là yếu tố đầu tiên, do giống như màu sắc trong hội họa, âm thanh trong âm nhạc. Để tạo nên một tác phẩm độc đáo thì các nhà thơ phải trải qua quá trình lao động nhọc nhằn như người đào vàng tìm ngọc, đãi từ kho quặng thô ráp mới có thể lấy ra một viên ngọc chữ tinh khôi. Nhiều khi khát cháy trên sa mạc ngôn từ vẫn chưa thể tìm ra được thứ báu vật thiêng liêng ấy. Bởi vậy, Mai-a-cốp-xki mới nói: “Làm thơ là cắn một phần nghìn miligram quặng chữ”. Hiểu theo nghĩa ấy thì cụm từ “in sâu” quả là một viên ngọc quý, gợi ra bao tầng nghĩa. Từ “in sâu” đã làm cho hai câu thơ cuối trở nên sâu lắng hơn cả, dù đó chỉ là một lời khẳng định, lời thề dù mẹ đã rời xa nhà và hình ảnh quê hương luôn mãi nằm trong kí ức không bao giờ phai mờ. Những kỉ niệm thời thơ ấu, những sóng gió những điều có lẽ từng là động lực để mẹ trở về thăm quê. Ở hai câu thơ cuối ấy, tác giả đã thể hiện lòng gắn bó sâu nặng, tình yêu tha thiết dành cho quê hương, cho cội nguồn của mẹ và bộc lộ cả tình cảm của chính mình.
Làm nên thành công của chủ đề quê hương trong bài thơ chính là nhờ vào nét nhìn rất riêng của Nguyễn Khánh Châu và dụng công rất khéo léo và tinh tế của người viết khi sử dụng các biện pháp đặc săc. Trước hết là việc sử dụng thể thơ 8 chữ cùng sự kết hợp nhuần nhuyễn cách gieo vần ngắt nhịp, luật bằng trắc phù hợp tạo tính nhạc và sự hấp dẫn cho bài thơ, giọng điệu khi thì tha thiết, sâu lắng, mỏng manh như lời ru êm, khi thì chắc khoẻ, cứng rắn tựa như lời thề; ngôn ngữ thơ mộc mạc, giản dị nên luôn gợi lên nỗi niềm của mỗi đứa con với quê hương của mẹ. Không chỉ vậy, bài thơ có sự kết hợp giữa các biện pháp tu từ đặc sắc như phép ngắt “nơi” giúp gợi nhấn mạnh hình ảnh quê với tất cả vui, cực, các biện pháp liệt kê, đảo ngữ giúp gợi lên chân thực và sống động hình ảnh quê hương. Đặc sắc nhất phải kể đến chính là biện pháp tu từ đối lập với hình ảnh “đầu trần chân sáo chạy khắp thôn” ở quê hương thuở ấy đẹp đẽ, yên ấm, cực nhưng vẫn đầy ắp yêu với những kỉ niệm khó phai đối với nỗi nhớ quê nơi con rời xa mình.
“Quê của mẹ” là một bài thơ đặc sắc viết về chủ đề quê hương và tình yêu quê hương. Không nói riêng bài thơ nói chung đều có những hình ảnh thơ đặc sắc, gợi liên tưởng độc đáo, giàu ý nghĩa. Khép lại bài thơ “Quê của mẹ” của Nguyễn Khánh Châu, những tâm sự đầy xúc động đậm sâu từ người con yêu mẹ, yêu miền quê còn dư âm mãi trong lòng người. Với chức năng “luyện cho ta những tình cảm ta có sẵn” của Hoài Thanh, bài thơ đã bồi đắp cho người đọc tình yêu thương quê hương, tình mẫu tử sâu nặng, niềm trân trọng những kí ức tuổi thơ đối với hành trình trưởng thành của mỗi con người. Từ đó, tôi thấy mình cần phải sống sao cho xứng đáng với quê hương, luôn trân trọng quê hương, cần tu dưỡng, rèn luyện đạo đức để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp bởi:
“Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi
Quê hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành người”.
(Bài học đầu cho con – Đỗ Trung Quân