Phân tích đoạn thơ sau để thấy được lòng hoài niệm đẹp đẽ của người cháu về tuổi thơ sống bên bà.
“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha bận công tác không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
(Trích Bếp lửa – Bằng Việt – Ngữ Văn 9, NXB Giáo dục)
Dàn ý chi tiết
Mở bài
-
Trong văn học Việt Nam, hình ảnh người bà luôn hiện lên giản dị mà thiêng liêng, gắn liền với những kỉ niệm tuổi thơ êm đềm của mỗi người.
-
Bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt là một trong những tác phẩm viết rất thành công về tình bà cháu, đặc biệt là vẻ đẹp của hồi ức tuổi thơ bên bà trong những năm tháng gian khó.
-
Đoạn thơ trích sau đã tái hiện trọn vẹn lòng hoài niệm đẹp đẽ, chân thành và tha thiết của người cháu khi nhớ lại tám năm sống bên bà: (dẫn đoạn thơ yêu cầu)
Thân bài
1. Giới thiệu chung về hoàn cảnh sáng tác – nội dung khổ thơ
-
Bếp lửa được sáng tác năm 1963 khi tác giả đang du học ở Liên Xô. Xa quê hương, nỗi nhớ nhà, nhớ bà, nhớ tuổi thơ da diết đã khơi dậy dòng cảm xúc chân thành.
-
Đoạn thơ tập trung thể hiện những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà, gợi lên cả một miền hồi ức thân thương, ấm áp mà người cháu không bao giờ quên.
2. Phân tích lòng hoài niệm của người cháu qua đoạn thơ
a. Hoài niệm về tám năm sống cùng bà – những tháng ngày gian khó nhưng chan chứa yêu thương
-
“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa”
→ Một khoảng thời gian dài, bền bỉ, lặp đi lặp lại công việc gắn bó giữa hai bà cháu.
→ Cháu lớn lên trong sự chăm nom, dạy dỗ và tình thương bao la của bà. -
Hoàn cảnh chiến tranh:
“Mẹ cùng cha công tác không về”
→ Bà vừa là mẹ, vừa là cha, là chỗ dựa tinh thần duy nhất. -
Những kỉ niệm hiện về qua loạt hành động quen thuộc:
“Bà bảo cháu nghe – Bà dạy cháu làm – Bà chăm cháu học”
→ Điệp cấu trúc “bà…” diễn tả sự tần tảo, hi sinh âm thầm của bà.
→ Đồng thời cho thấy lòng biết ơn sâu sắc của cháu, hoài niệm tha thiết về công lao nuôi dạy của bà. -
Bà còn kể về “những ngày ở Huế”:
→ Kí ức gia đình, quá khứ gian khổ của dân tộc được truyền lại, nuôi dưỡng trong cháu lòng nhân hậu, ý chí và sự gắn bó cội nguồn.
→ Tất cả gợi lên hình ảnh một người bà hiền từ, tảo tần, vừa là mái ấm vừa là người nhóm lên ngọn lửa tâm hồn cho cháu.
b. Hoài niệm về tuổi thơ qua tiếng chim tu hú – âm thanh của đồng quê và nỗi nhớ
-
Tiếng tu hú được lặp lại:
“Tu hú kêu trên những cánh đồng xa…”
“Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!”
→ Âm thanh quen thuộc của làng quê, của mùa hè, của tuổi thơ. -
Câu hỏi tu từ nghẹn ngào:
“Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà – Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
→ Lời trách yêu, lời tâm sự thấm đượm nỗi thương bà vất vả.
→ Tiếng tu hú như nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, đánh thức bao hồi ức đẹp đẽ. -
Tiếng chim trong thơ không chỉ là âm thanh thiên nhiên mà là âm vang của hoài niệm, của khát vọng được trở về bên bà.
→ Nhờ tiếng chim tu hú, cảm xúc hoài niệm trở nên sâu lắng, da diết và giàu sức gợi.
c. Nghệ thuật đặc sắc thể hiện hoài niệm
-
Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa:
-
miêu tả – tự sự – biểu cảm,
-
hồi tưởng và đối thoại.
-
-
Giọng điệu tâm tình, thủ thỉ, như lời cháu đang nói với bà trong kí ức.
-
Thể thơ tự do linh hoạt, phù hợp diễn tả dòng cảm xúc dâng trào.
-
Biện pháp điệp từ, câu hỏi tu từ tạo nhịp điệu da diết, tăng sức gợi cảm.
→ Nghệ thuật tinh tế giúp làm nổi bật tình cảm thiêng liêng, sâu nặng của cháu dành cho bà.
Kết bài
-
Đoạn thơ đã khắc họa thành công lòng hoài niệm đẹp đẽ, chân thành và đầy biết ơn của người cháu về tuổi thơ sống bên bà.
-
Hình ảnh bà, bếp lửa, tiếng chim tu hú hòa quyện thành một miền kí ức ấm áp, thiêng liêng nuôi dưỡng tâm hồn cháu suốt đời.
-
Qua đó, Bằng Việt gửi gắm thông điệp sâu sắc: hãy trân trọng tình thân, biết ơn những người đã âm thầm nâng đỡ ta trong những năm tháng khó khăn nhất của cuộc đời.
Bài mẫu tham khảo
Bằng Việt là nhà thơ trẻ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ. Anh làm thơ từ thời là học sinh, sinh viên. Bài thơ “Bếp lửa” viết năm 1963, khi anh đang học đại học ở nước ngoài. Đây là bài thơ tiêu biểu nhất của anh – một hồn thơ tài hoa và nồng hậu nghĩa tình. Bài thơ có đoạn:
“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa.
… Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
Đoạn thơ đầy xúc động nhắc lại những kỉ niệm êm đềm, sâu sắc một thời gian khổ “tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa”. Ngọn lửa ấy được nhóm lên bằng bàn tay của hai bà cháu, vì cuộc sống cơm áo cực nhọc đời thường. Ngọn lửa ấy, bếp lửa ấy là của tình yêu thương “ấp iu nồng đượm” mà bà đã sưởi ấm tâm hồn đứa cháu ngây thơ từ những ngày xửa ngày xưa, khi cháu vừa “lên bốn tuổi”. Tiếng kêu tha thiết của chim tu hú trên những cánh đồng xa gợi nhớ gợi thương, làm nhà thơ bồi hồi sống lại những kỉ niệm sâu sắc thời thơ bé, bâng khuâng nhớ lại những chuyện kể của bà. “Tám năm ròng”… – một thời gian khổ đã qua, nhưng cháu làm sao quên được? Cháu hồi tưởng, cháu hỏi bà hay tư hỏi mình?
… Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Hình ảnh ngọn lửa và âm thanh tiếng kêu chim tu hú có một sức mạnh biểu cảm vang xa, tạo nên những liên tưởng nghĩa tình thấm thìa.
Sáu câu thơ tiếp theo với những chi tiết cụ thể và cảm động, Bằng Việt đã vẽ lên hình ảnh của bà, người bà đáng kính đáng yêu, suốt những năm dài khó nhọc đã chăm sóc, dạy dỗ cháu nên người:
Mẹ cùng cha bận công tác không về,
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học…
Câu thơ gồm hai vế tiểu đối cân xứng, nhịp thơ êm ái hài hòa. Từ “bà”, từ “cháu” được nhắc lại nhiều lần “Cháu ở cùng bà… bà bảo… bà dạy… bà chăm cháu học”, âm điệu quấn quýt như sự gắn bó giữa hai tâm hồn bà – cháu trong tình yêu thương. Cháu lớn khôn, trưởng thành trong đôi bàn tay nâng niu, trong tấm lòng yêu thương vô hạn của bà. Bà đã thức khuya dậy sớm “nhóm lửa” làm cho tâm hồn thơ bé của cháu sống trong cảnh xa mẹ cha trở nên ấm áp. Ngọn lửa mà bà đã nhóm lên từ “bếp lửa” ấy đã sưởi ấm và soi sáng cuộc đời đi lên phía trước của cháu.