Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Quang Thiều
- Sinh năm 1957, quê ở Hà Nam.
- Là một trong những cây bút tiêu biểu của văn học Việt Nam đương đại.
- Thành công ở nhiều lĩnh vực: thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký.
- Tác phẩm của ông thường giàu chất trữ tình, biểu tượng, mang hơi thở đồng quê, thể hiện khát vọng sống, sự suy tư về thân phận và vẻ đẹp con người.
- Tác giả hiện là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam (những năm gần đây).
Tác phẩm: “Mùa hoa cải bên sông”
- Là một truyện ngắn đầy chất thơ và chất hiện thực.
- Tác phẩm tái hiện cuộc sống lênh đênh, nghèo khó của những con người sống trên thuyền, đặc biệt là thân phận cô gái trẻ Chinh – người luôn khao khát được chạm vào đất liền, chạm đến tự do và một cuộc sống khác tốt đẹp hơn.
- Đoạn trích thể hiện:
- Sự đối lập giữa đời sống tù túng trên thuyền và khát vọng tự do.
- Vẻ đẹp giàu chất tượng trưng của hoa cải vàng và chiếc thuyền neo lại giữa sông.
- Tinh thần nhân đạo, sự đồng cảm của nhà văn đối với những phận đời lam lũ.
Đọc hiểu bài Mùa hoa cải bên sông
Đêm xuống. Con thuyền neo lại giữa sông. Ngọn lửa bếp trên mui thuyền hắt một vầng sáng dịu dàng xuống mặt nước. Người trong xóm trại trên bến Chùa không biết con thuyền này từ đâu đến neo lại trên khúc sông này đã hơn một tháng nay. Hàng ngày những người trong gia đình trên chiếc thuyền ấy làm một công việc là lấy cát rồi bán cho các gia đình trên thị trấn nhỏ bên kia sông đang thi nhau xây nhà. Hơn một tháng không ai thấy những người trên chiếc thuyền lên bờ. Họ đội cát bằng những cái thúng to, đi nhún nhảy trên tấm ván. Khi đến đầu tấm ván gối lên bờ, họ đổ cát xuống bãi cỏ cho người mua, bàn chân không hề chạm mặt đất. Hàng xóm của họ là những chiếc thuyền đánh cá, thuyền chở hàng thuê, v.v.
Chủ chiếc thuyền cát là ông Lư, một ông già ngoài sáu mươi tuổi. Mái tóc dài được búi gọn trên đầu, chòm râu bạc xòa che gần kín vồng ngực gồ lên như tảng đá. Đôi vai ông u lên, đỏ sậm và rạn như vai trâu cày. Cơ thể ông đanh lại như đá tạc, nhưng đôi mắt thì khác, đôi mắt lúc nào cũng u buồn, ngơ ngác như vừa đánh mất một điều gì.
Cô con gái út của ông, tên là Chinh, đã sinh ra và lớn lên trên chiếc thuyền này. Đôi khi cô ngồi bên mạn thuyền, lặng lẽ nhìn những bông hoa cải vàng rực rỡ bên bờ sông, lòng khao khát được đặt chân lên đất liền. Có những đêm trăng sáng, cô bơi sát vào bờ, ngắm những bông hoa cải nở rộ, lòng cô đầy một cảm xúc khó tả, vừa vui sướng vừa lo âu. Một hôm, cô nói với bố rằng cô muốn thả lưỡi câu. Ông Lư chiều con và dặn: “Đi về sớm nhé, trời lạnh đấy”.
Chinh vội cởi dây neo chiếc thuyền mủng nhỏ. Thay vì thả câu, cô chèo mủng lên bờ, nơi bãi cải vàng rực đang bung nở. Cô ngồi xuống, đôi tay khẽ nâng những chùm hoa cải ướt đẫm sương. Một ngọn gió lướt qua, những bông hoa đung đưa cọ vào má cô. Người cô run lên, mắt cô ngước lên trời, lòng khao khát một cuộc sống khác, một cuộc sống tự do không bó hẹp trong chiếc thuyền. Khi nghe thấy tiếng mõ tre từ chiếc thuyền, Chinh lại cuống cuồng quay về, nhưng lòng cô vẫn không thôi khao khát về những điều chưa được chạm tới.
(Trích đoạn từ “Mùa hoa cải bên sông” – Nguyễn Quang Thiều)
Câu 1: (0,5 điểm) Đoạn trích “Mùa hoa cải bên sông” thuộc thể loại văn học nào?
Câu 2: (1,0 điểm) Đoạn trích này có những nhân vật nào xuất hiện?
Câu 3: (1,0 điểm) Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ có trong câu văn sau:
“Một ngọn gió lướt qua, những bông hoa đung đưa cọ vào má cô”.
Câu 4: (1,0 điểm) Hình ảnh chiếc thuyền neo lại giữa sông tượng trưng cho điều gì?
Câu 5: (1,0 điểm) Những bông hoa cải vàng có ý nghĩa gì đối với Chinh?
Câu 6: (1,5 điểm) Qua câu chuyện, thông điệp mà tác giả muốn truyền tải là gì về cuộc sống của những con người sống trên thuyền?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Thể loại truyện ngắn.
Câu 2.
Các nhân vật trong đoạn trích gồm ông Lư và cô con gái Chinh.
Câu 3.
Tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa: “Những bông hoa cải đung đưa cọ vào má cô”:
+ Những bông hoa cải được nhân hóa như có linh hồn, tạo nên sự gắn bó gần gũi giữa con người và thiên nhiên.
+ Đây là chi tiết tinh tế thể hiện niềm khao khát tự do, sự giao hòa giữa con người và môi trường sống.
Câu 4.
Hình ảnh chiếc thuyền neo lại giữa sông tượng trưng cho sự bất định, lưỡng lự và sự cách biệt với cuộc sống đất liền. Nó như là sự cô lập, không thuộc về nơi nào, giống như cuộc sống lửng lơ và bó buộc của gia đình Chinh.
Câu 5.
Những bông hoa cải vàng là biểu tượng của sự tươi đẹp và tự do, là những điều mà Chinh khao khát nhưng chưa thể chạm tới. Đối với cô, chúng như hiện thân của những mơ ước giản dị, một cuộc sống không bị bó buộc trong không gian nhỏ hẹp của chiếc thuyền.
Câu 6.
Thông điệp mà tác giả muốn truyền tải là sự khát khao tự do, mơ ước vượt thoát khỏi cuộc sống bó buộc và sự cô lập của những con người trên thuyền. Dù họ bị ràng buộc bởi hoàn cảnh, nhưng vẫn luôn có những ước mơ vượt xa hơn thực tại.
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG TỪ TÁC PHẨM
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Phân tích vẻ đẹp đối lập giữa ngoại hình rắn rỏi của ông Lư và đôi mắt “u buồn, ngơ ngác”. Chi tiết này giúp người đọc hiểu thêm điều gì về cuộc đời ông?
- Qua những hành động hằng ngày của gia đình ông Lư, đoạn trích cho thấy cuộc sống lao động của họ có đặc điểm gì?
- Vì sao Chinh lại sợ hãi và vội quay về khi nghe tiếng mõ từ chiếc thuyền? Nỗi sợ ấy cho thấy mâu thuẫn nội tâm như thế nào?
- Phân tích hình ảnh thiên nhiên trong đoạn trích (hoa cải, gió, ánh trăng). Tác giả sử dụng thiên nhiên để bộc lộ tâm trạng Chinh ra sao?
- Qua đoạn trích, em cảm nhận được gì về số phận và khát vọng của những người sống lênh đênh trên sông nước?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Trong cuộc sống, em đã bao giờ khao khát một điều gì đó vượt ra khỏi giới hạn quen thuộc của mình giống như Chinh? Hãy chia sẻ trải nghiệm đó.
- Theo em, vì sao nhiều người nghèo vẫn gắn bó với cuộc sống lênh đênh, dù chịu nhiều vất vả?
- Liên hệ đoạn trích với một tác phẩm khác viết về thân phận con người nghèo khổ nhưng có ước mơ (ví dụ: “Lão Hạc”, “Vợ nhặt”, “Chiếc thuyền ngoài xa”).
- Nếu là Chinh, em có dám một lần bước lên bờ để thay đổi cuộc đời mình không? Vì sao?
- Theo em, xã hội cần làm gì để giúp đỡ những người lao động nghèo như gia đình ông Lư?
C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
- Không gian chính của đoạn trích là:
A. Trên bãi cải
B. Trên chiếc thuyền và bờ sông
C. Trong thị trấn nhỏ
D. Trong nhà ông Lư
→ Đáp án: B - Hình ảnh hoa cải vàng chủ yếu tượng trưng cho:
A. Sự giàu có
B. Niềm vui vật chất
C. Khát vọng tự do và một cuộc sống tươi đẹp
D. Sự sợ hãi của Chinh
→ Đáp án: C - Biện pháp tu từ được sử dụng trong câu: “Những bông hoa đung đưa cọ vào má cô” là:
A. So sánh
B. Nhân hóa
C. Ẩn dụ
D. Hoán dụ
→ Đáp án: B - Chiếc thuyền neo lại giữa sông mang ý nghĩa biểu tượng nào sau đây là đúng nhất?
A. Sự tự do tuyệt đối
B. Sự trôi nổi nhưng gắn bó với thiên nhiên
C. Sự lửng lơ, bị cách biệt và tù túng
D. Sự giàu có của gia đình ông Lư
→ Đáp án: C - Nhân vật Chinh được khắc họa chủ yếu bằng phương thức nào?
A. Miêu tả ngoại hình
B. Miêu tả nội tâm và hành động
C. Đối thoại
D. Hồi ức
→ Đáp án: B
