Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm):
Bài thơ “Tổ quốc là tiếng mẹ” được viết theo thể thơ năm chữ. Mỗi dòng thơ gồm năm tiếng, tạo nhịp điệu đều đặn, dễ gieo cảm xúc và phù hợp với lối biểu đạt tâm tình, suy tưởng.
Câu 2 (0,5 điểm):
Khổ thơ thứ nhất được ngắt nhịp theo kiểu: 3/2; 2/3; 3/2; 3/2. Cách ngắt nhịp này tạo nên sự mềm mại, uyển chuyển, giúp người đọc cảm nhận được sự gần gũi, thân thương trong hình ảnh Tổ quốc qua từng câu thơ.
Câu 3 (0,5 điểm):
Khổ thơ thứ hai được gieo vần theo kiểu vần chân, vần cách. Các tiếng cuối câu như “Sơn” và “còn” tuy không liền nhau nhưng vẫn tạo sự liên kết âm thanh, góp phần giữ nhịp thơ và tăng tính nhạc cho bài thơ.
Câu 4 (0,5 điểm):
Hình ảnh thiên nhiên không xuất hiện trong bài thơ là “trời xanh”. Các hình ảnh như “mây trắng”, “cây lúa”, “núi sông” đều được nhắc đến, nhưng “trời xanh” không được đề cập trực tiếp trong ngữ liệu.
Câu 5 (0,5 điểm):
Hai câu thơ “Tổ quốc là tiếng mẹ / Trải bao mùa bão giông” giúp người đọc hiểu rằng Tổ quốc đã trải qua biết bao gian nan, thử thách, mất mát để có được sự bình yên hôm nay. Đây là lời nhắc nhở về sự hy sinh của cha ông và trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc giữ gìn, phát triển đất nước.
Câu 6 (0,5 điểm):
Biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ “Bao người con ngã xuống / Cho quê hương mãi còn” là nói giảm, nói tránh. Cách diễn đạt này giúp giảm nhẹ nỗi đau mất mát, đồng thời thể hiện sự tôn kính, biết ơn với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Câu 7 (0,5 điểm):
Việc mở đầu và kết thúc bài thơ bằng hình ảnh “tiếng mẹ” có ý nghĩa sâu sắc. Nó nhấn mạnh sự thiêng liêng, gần gũi của Tổ quốc – như người mẹ ru con từ thuở lọt lòng. Đồng thời, đây cũng là lời nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ, bảo vệ và yêu thương Tổ quốc như chính người mẹ của mình.
Câu 8 (0,5 điểm):
Đáp án đúng là:
1 – B (Hình ảnh thơ: Bình dị, gần gũi, trong sáng và giàu sức biểu cảm)
2 – C (Cảm xúc của nhà thơ: Yêu mến, trân trọng và tự hào về Tổ quốc)
3 – A (Chủ đề của bài thơ: Ngợi ca vẻ đẹp của Tổ quốc và bày tỏ tình cảm của tác giả với Tổ quốc)
4 – D (Giọng điệu thơ: Nhẹ nhàng, tha thiết)
Câu 9 (1,0 điểm):
Biện pháp nghệ thuật được sử dụng ở các từ ngữ in đậm là điệp ngữ – “Tổ quốc là…”.
→ Tác dụng:
- Tạo nhịp điệu đều đặn, gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc.
- Giúp khắc sâu hình ảnh Tổ quốc qua nhiều góc nhìn: từ thiên nhiên, con người, văn hóa đến lịch sử.
- Làm cho khái niệm Tổ quốc – vốn trừu tượng – trở nên cụ thể, gần gũi, dễ cảm nhận.
- Thể hiện tình cảm sâu sắc, niềm tự hào và sự gắn bó của tác giả với đất nước.
Câu 10 (1,0 điểm):
Là một người trẻ, em sẽ thể hiện tình yêu Tổ quốc bằng cách trân trọng những giá trị truyền thống, không ngừng học tập và rèn luyện để trở thành công dân có ích. Em sẽ giữ gìn môi trường sống, tham gia các hoạt động thiện nguyện, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Tình yêu Tổ quốc không chỉ là lời nói, mà là hành động cụ thể mỗi ngày.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 11. Vì sao tác giả lại ví Tổ quốc như “cây lúa chín vàng mùa ca dao”?
→ Gợi ý: Câu thơ gợi hình ảnh Tổ quốc gắn liền với văn hóa dân gian, với đời sống lao động bình dị. Cây lúa là biểu tượng của sự sống, của no đủ, còn ca dao là tiếng lòng dân tộc. Tổ quốc vì thế vừa gần gũi, vừa thiêng liêng.
Câu 12. Em hiểu thế nào về hình ảnh “tiếng trẻ đánh vần trên non cao”?
→ Gợi ý: Đây là biểu tượng của sự hồi sinh, của tương lai. Dù ở nơi xa xôi, khó khăn, trẻ em vẫn học chữ, vẫn giữ gìn tiếng nói dân tộc. Đó là niềm tin vào thế hệ mai sau, vào sự phát triển bền vững của đất nước.
Câu 13. Câu thơ “Thắp muôn ngọn lửa ấm / Trên điệp trùng núi sông” mang ý nghĩa gì?
→ Gợi ý: Tổ quốc không chỉ là nơi chở che, mà còn là nguồn sống, là hơi ấm lan tỏa khắp mọi miền. Câu thơ thể hiện sự kết nối giữa con người và thiên nhiên, giữa truyền thống và hiện đại.
Câu 14. Theo em, vì sao bài thơ lại sử dụng nhiều hình ảnh dân gian như “ca dao”, “đồng dao”, “ví dặm”, “quan họ”?
→ Gợi ý: Những hình ảnh này giúp khắc họa Tổ quốc qua lăng kính văn hóa. Tổ quốc không chỉ là lãnh thổ, mà còn là hồn dân tộc – được nuôi dưỡng bằng lời hát, câu thơ, tiếng ru từ ngàn đời.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ NGUYỄN VIỆT CHIẾN
- Nguyễn Việt Chiến sinh năm 1952, quê ở Hà Nội.
- Ông là nhà thơ, nhà báo, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.
- Thơ ông giàu chất suy tưởng, mang đậm hơi thở thời đại, kết hợp giữa cảm xúc cá nhân và lý tưởng dân tộc.
- Tác phẩm nổi bật: “Tổ quốc nhìn từ biển”, “Tổ quốc là tiếng mẹ”, “Thơ Việt Chiến”…
- Bài thơ “Tổ quốc là tiếng mẹ” là một khúc trữ tình sâu lắng, thể hiện tình yêu đất nước qua những hình ảnh bình dị, thân thương như tiếng ru, cây lúa, câu hát dân ca.
→ Tác phẩm là lời nhắn nhủ nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về trách nhiệm, tình yêu và niềm tự hào với Tổ quốc.