Đáp án
Câu 1 (1,0 điểm)
Văn bản “Hai chữ nước nhà” được viết theo thể thơ song thất lục bát – một thể thơ truyền thống gồm các cặp câu 7 tiếng xen kẽ với một cặp lục bát.
Dấu hiệu nhận biết:
- Mỗi khổ thơ gồm 4 dòng: hai dòng đầu 7 tiếng, hai dòng sau là lục (6 tiếng) và bát (8 tiếng).
- Cách gieo vần đặc trưng: vần giữa dòng 7 tiếng thứ nhất và thứ hai, vần giữa dòng 7 tiếng thứ hai với dòng 6 tiếng, và nối tiếp với dòng 8 tiếng.
Câu 2 (0,5 điểm)
Đoạn thơ thể hiện nỗi đau xót của người cha trước cảnh nước mất nhà tan, đồng thời gửi gắm ước nguyện và trách nhiệm thiêng liêng cho thế hệ sau – cụ thể là người con – phải tiếp nối truyền thống, gánh vác giang sơn, giữ gìn non sông gấm vóc.
Câu 3 (1,5 điểm)
Một số từ ngữ miêu tả nỗi đau nước mất nhà tan trong hai khổ thơ 3 và 4:
- “xé tâm can”
- “ngậm ngùi”
- “khóc đất giời than”
- “xây khối uất”
- “vật cơn sầu”
→ Những từ ngữ ấy diễn tả nỗi đau đớn đến tận cùng, không thể diễn tả bằng lời. Đó là nỗi đau giằng xé, uất nghẹn, hóa thành niềm căm phẫn và xót xa trước cảnh lầm than của dân tộc. Nhân vật trữ tình không chỉ đau cho bản thân mà còn đau cho cả giống nòi, cho vận mệnh đất nước.
Câu 4 (1,0 điểm)
Trong thời bình, trách nhiệm của thế hệ trẻ là:
- Hiểu rõ giá trị lịch sử, biết trân trọng sự hy sinh của cha ông.
- Nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc trước mọi âm mưu chia rẽ.
- Tích cực học tập, rèn luyện đạo đức, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh.
- Lan tỏa lòng yêu nước qua hành động cụ thể: giữ gìn văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường, giúp đỡ cộng đồng.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 5. Vì sao tác giả dùng hình ảnh “thân lươn bao quản vũng lầy”?
→ Gợi sự cam chịu, hy sinh của người cha trong hoàn cảnh bất lực, đồng thời thể hiện phẩm chất kiên cường, không ngại gian khó.
Câu 6. Câu thơ “Ngọn cờ độc lập máu đào còn dây” mang ý nghĩa gì?
→ Là biểu tượng của truyền thống đấu tranh bất khuất, nhắc nhở thế hệ sau phải tiếp nối và giữ gìn thành quả cha ông để lại.
Câu 7. Tác giả muốn gửi gắm điều gì qua câu “Giang sơn gánh vác sau này cậy con”?
→ Gửi gắm niềm tin và trách nhiệm cho thế hệ trẻ trong việc bảo vệ, xây dựng đất nước.
Câu 8. Hình ảnh “Khói Nùng Lĩnh như xây khối uất” thể hiện cảm xúc gì?
→ Gợi nỗi uất nghẹn, đau đớn trước cảnh mất nước, đồng thời thể hiện sự gắn bó sâu sắc với đất Thăng Long – biểu tượng của hồn dân tộc.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ Trần Tuấn Khải
Trần Tuấn Khải (1895–1983), bút hiệu Á Nam, quê ở Nam Định, là một nhà thơ yêu nước tiêu biểu đầu thế kỷ XX. Ông thường mượn đề tài lịch sử, nhân vật văn hóa hoặc biểu tượng nghệ thuật để thể hiện nỗi đau mất nước, lòng căm giận giặc ngoại xâm và khát vọng độc lập, tự do. Thơ ông giàu cảm xúc, đậm chất trữ tình và có giá trị cổ vũ tinh thần dân tộc. Bài thơ “Hai chữ nước nhà” là một tác phẩm tiêu biểu, thể hiện sâu sắc tình yêu nước, lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm của thế hệ sau đối với vận mệnh đất nước.