PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm). Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
Dáng đứng Việt Nam
Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhứt
Nhưng Anh gượng đứng lên tì súng trên xác trực thăng
Và Anh chết trong khi đang đứng bắn
Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng.
Chợt thấy anh, giặc hốt hoảng xin hàng
Có thằng sụp xuống chân Anh tránh đạn
Bởi Anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm
Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công.
Anh tên gì hỡi Anh yêu quý
Anh vẫn đứng lặng im như bức thành đồng
Như đôi dép dưới chân Anh giẫm lên bao xác Mỹ
Mà vẫn một màu bình dị, sáng trong
Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ
Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường
Chỉ để lại cái dáng-đứng-Việt-Nam tạc vào thế kỷ:
Anh là chiến sỹ Giải phóng quân.
Tên Anh đã thành tên đất nước
Ôi anh Giải phóng quân!
Từ dáng đứng của Anh giữa đường băng Tân Sơn Nhứt
Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân.
( Thơ Lê Anh Xuân *, NXB Giáo Dục,1981)
*Chú thích:
– Tác giả Lê Anh Xuân (1940 – 1968) tên thật của ông là Ca Lê Hiến, sinh ra trong một gia đình yêu nước tại Bến Tre. Năm 14 tuổi, ông theo gia đình ra Bắc tập kết, học phổ thông, sau đó học Khoa Sử Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Cuối năm 1964, ông về chiến trường miền Nam, công tác ở Tiểu ban Giáo dục, sau chuyển về Hội Văn nghệ Giải phóng.
– “Dáng đứng Việt Nam” là thi phẩm cuối cùng của nhà thơ- chiến sĩ Lê Anh Xuân, được viết tháng 3/1968, trong những ngày khói lửa của cuộc Tổng tiến công mùa xuân Mậu Thân. Tác giả hi sinh hai tháng sau đó tại vùng phụ cận Sài Gòn khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại mùa xuân cuộc đời cho mùa xuân đất nước.
Câu 1 (0,5 điểm): Bài thơ trên thuộc đề tài nào?
Câu 2 (0,5 điểm): Chỉ rõ phép liên kết hình thức có trong hai câu thơ đầu.
Câu 3 (1,0 điểm): Em hiểu như thế nào về ý nghĩa của hai câu thơ:
Bởi Anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm
Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công.
Câu 4 (1,0 điểm): Theo em vì sao dù không đứng ở đầu dòng nhưng trong nhiều dòng thơ tác giả vẫn viết chữ “Anh” in hoa?
Câu 5 (1,0 điểm): Bài thơ khơi gợi trong ta niềm tự hào về truyền thống nào của con người Việt Nam? Hãy chia sẻ hai sự việc trong cuộc sống hiện tại góp phần phát huy truyền thống ấy.
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm)
Bài thơ “Dáng đứng Việt Nam” thuộc đề tài người lính cách mạng, ca ngợi phẩm chất anh hùng, tinh thần chiến đấu bất khuất và sự hy sinh cao cả của chiến sĩ Giải phóng quân trong kháng chiến chống Mỹ.
Câu 2 (0,5 điểm)
Hai câu thơ đầu sử dụng phép liên kết hình thức:
- Phép lặp: từ “Anh” được lặp lại để nhấn mạnh hình tượng người lính.
- Phép nối: từ “nhưng” tạo sự chuyển ý, làm nổi bật sự kiên cường của người lính dù đã ngã xuống.
Câu 3 (1,0 điểm)
Hai câu thơ:
“Bởi Anh chết rồi nhưng lòng dũng cảm
Vẫn đứng đàng hoàng nổ súng tiến công.”
→ Gợi hình ảnh người lính đã hy sinh nhưng tinh thần chiến đấu vẫn bất diệt. Dáng đứng hiên ngang giữa chiến trường trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm, ý chí kiên cường và lý tưởng yêu nước. Qua đó, tác giả thể hiện sự ngưỡng mộ, tôn vinh và lòng biết ơn sâu sắc đối với người chiến sĩ.
Câu 4 (1,0 điểm)
Chữ “Anh” được viết hoa dù không đứng đầu dòng nhằm:
- Nhấn mạnh hình tượng trung tâm của bài thơ – người chiến sĩ Giải phóng quân.
- Thể hiện sự trân trọng, tôn vinh của tác giả đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
- Gợi nhắc mỗi chúng ta về lòng biết ơn và trách nhiệm sống xứng đáng với thế hệ đi trước.
Câu 5 (1,0 điểm)
Bài thơ khơi gợi niềm tự hào về truyền thống yêu nước, bất khuất, kiên cường, sẵn sàng hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc Việt Nam.
Hai sự việc trong cuộc sống hiện tại góp phần phát huy truyền thống ấy:
- Các chiến sĩ biên phòng ngày đêm canh giữ biên cương, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
- Thanh niên tình nguyện tham gia các hoạt động vì cộng đồng như tiếp sức mùa thi, hỗ trợ vùng sâu vùng xa.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6. Hình ảnh “Máu Anh phun theo lửa đạn cầu vồng” gợi lên điều gì?
→ Gợi sự hy sinh anh dũng, máu của người lính hòa vào đất trời, tạo nên vẻ đẹp thiêng liêng và bất tử.
Câu 7. Vì sao tác giả viết “Tên Anh đã thành tên đất nước”?
→ Để khẳng định sự hóa thân của người lính vào lịch sử dân tộc, tên tuổi anh gắn liền với Tổ quốc, trở thành biểu tượng thiêng liêng.
Câu 8. Câu thơ “Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân” mang ý nghĩa gì?
→ Gợi sự hồi sinh, phát triển của đất nước sau chiến tranh, nhờ sự hy sinh của những người lính như Anh.
Câu 9. Tác giả muốn gửi gắm điều gì qua hình ảnh “đôi dép dưới chân Anh giẫm lên bao xác Mỹ”?
→ Thể hiện sự giản dị, kiên cường và chiến thắng của người lính Việt Nam trước kẻ thù xâm lược.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ Lê Anh Xuân
- Họ tên: Lê Anh Xuân (tên thật: Ca Lê Hiến)
- Năm sinh – mất: 1940 – 1968
- Quê quán: Bến Tre
- Quá trình hoạt động:
- Năm 14 tuổi ra Bắc tập kết
- Học Khoa Sử, Đại học Tổng hợp Hà Nội
- Năm 1964 trở về miền Nam, công tác tại Tiểu ban Giáo dục, sau chuyển về Hội Văn nghệ Giải phóng
- Đóng góp: Là nhà thơ – chiến sĩ, ông để lại nhiều tác phẩm giàu cảm xúc, ca ngợi tinh thần yêu nước, đặc biệt là bài thơ “Dáng đứng Việt Nam” – thi phẩm cuối cùng trước khi hy sinh trong cuộc Tổng tiến công Mậu Thân 1968.
- Ý nghĩa: Lê Anh Xuân là biểu tượng của tuổi trẻ yêu nước, sống và chiến đấu vì lý tưởng cao đẹp, để lại mùa xuân cuộc đời cho mùa xuân đất nước.