Đọc văn bản sau:
Thuở nô lệ, thân ta nước mất
Cảnh cơ hàn, trời đất tối tăm
…..
Ôi nhớ những năm nào thuở trước
Xóm làng ta xơ xác héo hon
Nửa đêm thuế thúc trống dồn
Sân đình máu chảy, đường thôn lính đầy.
Cha trốn ra Hòn Gay cuốc mỏ
Anh chạy vào Đất Đỏ làm phu
Bán thân đổi mấy đồng xu
Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng!
Con đói lả ôm lưng mẹ khóc
Mẹ đợ con đấu thóc cầm hơi
Kiếp người cơm vãi cơm rơi
Biết đâu nẻo đất phương trời mà đi!
….
Chín năm kháng chiến thánh thần
Gậy tầm vông đánh tan quân bạo tàn!
Một dân tộc hai bàn tay trắng
Đồng tâm là chiến thắng thành công
Dân ta gan dạ anh hùng:
Trẻ làm đuốc sống, già xông lửa đồn
Chân toạc máu, chân dồn đuổi giặc
Tay chém thù, tay sắc như gươm!
Củ khoai, củ sắn thay cơm
Khoai bùi trong dạ, sắn thơm trong lòng
Hớp ngụm nước suối trong đỡ khát
Trông trời cao mà mát tâm can.
(Trích “Ba mươi năm đời ta có Đảng”,
Tố Hữu)
* Chú thích:
– Tố Hữu, tên thật là Nguyễn Kim Thành (1920 – 2002) quê gốc ở làng Phủ Lại thuộc xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, là một nhà thơ tiểu biển thơ Cách mạng Việt Nam, đồng thời ông còn là một chính một khách, một cán bộ Cách mạng lão thành.
– Với 257 câu thơ, bài thơ “Ba mươi năm đời ta có Đảng” được Tố Hữu viết vào đầu năm 1960 để chào mừng sinh nhật Đảng (từ 3/2/1930 đến 3/2/1960) và chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III.
Thực hiện yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm): Xác định thể thơ của văn bản trên.
Câu 2 (1 điểm): Ghi lại ít nhất ba hình ảnh thơ khắc hoạ nỗi đau của nhân dân ta “thuở nô lệ”. Qua 14 câu thơ đầu, đời sống của nhân dân ta hiện lên như thế nào?
Câu 3 (0,5 điểm): Em hiểu thế nào về nội dung của hai câu thơ:
“Một dân tộc hai bàn tay trắng
Đồng tâm là chiến thắng thành công”
Câu 4 (1 điểm): Chỉ ra ít nhất một biện pháp tu từ trong hai câu thơ sau và cho biết biện pháp mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?
“Chín năm kháng chiến thánh thần
Gậy tầm vông đánh tan quân bạo tàn!”
Câu 5 (1 điểm): Lý tưởng của Đảng là giải phóng dân tộc, quốc gia độc lập, nhân dân sống hòa bình, hạnh phúc, văn minh, công bằng, bác ái, bình đẳng. Theo em, thế hệ trẻ Việt Nam cần làm gì để biến lý tưởng của Đảng thành hiện thực?
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm)
Bài thơ “Ba mươi năm đời ta có Đảng” được viết theo thể thơ song thất lục bát – một thể thơ truyền thống gồm hai câu 7 tiếng nối tiếp một cặp lục bát, tạo nên nhịp điệu linh hoạt, sâu lắng, phù hợp với cảm xúc trữ tình – chính luận.
Câu 2 (1,0 điểm)
Ba hình ảnh thơ khắc họa nỗi đau của nhân dân ta “thuở nô lệ”:
- “Sân đình máu chảy, đường thôn lính đầy”
- “Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng”
- “Con đói lả ôm lưng mẹ khóc”
→ Qua 14 câu thơ đầu, đời sống của nhân dân hiện lên đầy bi kịch:
- Sống trong cảnh nước mất, thân nô lệ, tối tăm, cơ cực.
- Bị áp bức, bóc lột, phải bán sức lao động để đổi lấy miếng ăn.
- Gia đình ly tán, đói khổ, không có tương lai, không có lối thoát.
Câu 3 (0,5 điểm)
Hai câu thơ:
“Một dân tộc hai bàn tay trắng
Đồng tâm là chiến thắng thành công”
→ Ca ngợi tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường của dân tộc Việt Nam. Dù không có gì trong tay, nhưng nhờ đồng lòng, nhân dân ta đã làm nên chiến thắng vĩ đại, giành lại độc lập tự do.
Câu 4 (1,0 điểm)
Hai câu thơ:
“Chín năm kháng chiến thánh thần
Gậy tầm vông đánh tan quân bạo tàn!”
→ Biện pháp tu từ: nói quá và ẩn dụ.
Tác dụng:
- Nhấn mạnh sự phi thường của cuộc kháng chiến, dù vũ khí thô sơ nhưng tinh thần chiến đấu bất khuất đã làm nên chiến thắng.
- Gợi niềm tự hào về sức mạnh đoàn kết toàn dân, khắc họa hình ảnh một dân tộc anh hùng, chiến đấu bằng cả ý chí và lòng yêu nước.
Câu 5 (1,0 điểm)
Thế hệ trẻ Việt Nam cần làm gì để biến lý tưởng của Đảng thành hiện thực:
- Nuôi dưỡng tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc.
- Biết ơn và trân trọng sự hy sinh của thế hệ đi trước.
- Tích cực học tập, rèn luyện đạo đức, sống có lý tưởng.
- Tham gia các hoạt động cộng đồng, góp phần xây dựng xã hội văn minh, công bằng.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6. Hình ảnh “thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng” gợi lên điều gì?
→ Gợi sự bóc lột tàn nhẫn của thực dân, thân phận người lao động bị vùi dập, chết trong đau đớn nơi rừng cao su.
Câu 7. Vì sao tác giả dùng hình ảnh “trẻ làm đuốc sống”?
→ Để khắc họa sự hy sinh anh dũng, tinh thần quả cảm của thanh niên Việt Nam trong kháng chiến, sẵn sàng lấy thân mình làm ngọn lửa thiêu đốt kẻ thù.
Câu 8. Câu thơ “Trông trời cao mà mát tâm can” mang ý nghĩa gì?
→ Gợi niềm tin, sự thanh thản trong tâm hồn người chiến sĩ, dù gian khổ vẫn hướng về lý tưởng cao đẹp.
Câu 9. Tác giả muốn gửi gắm điều gì qua hình ảnh “củ khoai, củ sắn thay cơm”?
→ Thể hiện sự thiếu thốn vật chất nhưng giàu nghị lực, lòng yêu nước và tinh thần vượt khó của nhân dân trong kháng chiến.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ
- Họ tên: Tố Hữu
- Tên thật: Nguyễn Kim Thành
- Năm sinh – mất: 1920 – 2002
- Quê quán: Quảng Thọ, Quảng Điền, Thừa Thiên Huế
- Vai trò:
- Nhà thơ tiêu biểu của nền thơ cách mạng Việt Nam hiện đại.
- Cán bộ cách mạng lão thành, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Đảng và Nhà nước.
- Phong cách sáng tác:
- Thơ trữ tình – chính luận, giàu cảm xúc, đậm chất dân tộc và lý tưởng cách mạng.
- Gắn bó mật thiết với sự kiện lịch sử, phản ánh tâm tư của người chiến sĩ – người dân trong từng giai đoạn.
- Tác phẩm tiêu biểu: “Từ ấy”, “Việt Bắc”, “Ba mươi năm đời ta có Đảng”, “Gió lộng”…
- Ý nghĩa: Tố Hữu là tiếng nói của lý tưởng, của niềm tin và khát vọng độc lập, tự do, hạnh phúc của dân tộc Việt Nam.