Phần I. Đọc hiểu ( 4 điểm) Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:
ĐAU LÒNG LŨ LỤT MIỀN TRUNG
Mưa giăng mắc nỗi buồn nhân thế
Mờ chân mây dâu bể đón đưa
Ai làm bão tố gió mưa
Đời chan nước mắt, héo dưa kiếp người!
Ngày rát mặt, ngang trời mưa đổ
Đêm giá băng sương nhỏ lệ rơi
Mây đen phủ kín bầu trời
Sinh linh chết đứng giữa trời nước non!
Nghe gió thổi lòng cồn bão tố
Tiếng mưa rơi thác đổ ngàn xa
Lũ ơi, sấp ngửa ập oà
Nước ơi, trắng xoá lệ nhoà bóng quê!
Mưa gấp khúc đường về nẻo cũ
Bong bóng trôi theo lũ cuốn đê
Bàn tay kêu cứu – tái tê
Thò qua mái ngói bốn bề nước trôi!
Nhìn trẻ nhỏ màn trời chiếu nước
Các cụ già rét mướt tái xanh
Cuộc đời lúc rách lúc lành
Người mình chia sẻ đã thành bản năng!
Cùng một bọc, chung cành chung gốc
Nào cùng chia bão lốc gió sương
“Nhiễu điều phủ lấy giá gương”…!
( Phạm Ngọc San trích Khoảng lặng xôn xao NXB hội nhà văn 2018)
Câu 1 (0,5 điểm): Hãy chỉ ra nhịp thơ trong đoạn thơ trên.
Câu 2 (0,5 điểm): Xác định các từ ngữ trong bài thơ cho thấy lũ lụt miền Trung là một thiên tai nghiêm trọng.
Câu 3 (1 điểm): Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hoá có trong câu thơ sau: “Mưa giăng mắc nỗi buồn nhân thế / Mờ chân mây dâu bể đón đưa”
Câu 4 (1 điểm): Cho biết cụm từ “cùng một bọc” khiến người đọc liên tưởng đến câu chuyện nào? Việc gợi nhắc câu chuyện đó trong bài thơ có ý nghĩa gì?
Câu 5 (1 điểm): Từ đoạn trích trên kết hợp với những hiểu biết của bản thân, em hãy trình bày tình cảnh của người dân sống giữa thiên tai được thể hiện trong bài thơ.
Đáp án
Câu 1
Đoạn thơ sử dụng nhịp thơ linh hoạt, kết hợp giữa thể thất ngôn và lục bát. Câu thơ 7 chữ thường chia nhịp 3/4, câu lục chia theo nhịp 2/2/2, còn câu bát chia theo nhịp 4/4. Cách chia nhịp này giúp bài thơ có tiết tấu phù hợp với cảm xúc dồn dập, đau thương của nội dung.
Câu 2
Các từ ngữ thể hiện mức độ nghiêm trọng của thiên tai lũ lụt miền Trung gồm: “bão tố”, “gió mưa”, “rát mặt”, “giá băng”, “sấp ngửa”, “ập òa”, “mờ chân mây”, “mưa giăng mắc”, “mưa đổ”, “lũ cuốn đê”… Những từ ngữ này gợi lên sự khốc liệt, dữ dội và tàn phá của thiên nhiên.
Câu 3
Biện pháp tu từ nhân hóa trong câu thơ “Mưa giăng mắc nỗi buồn nhân thế / Mờ chân mây dâu bể đón đưa” có tác dụng làm cho hình ảnh thiên nhiên trở nên sống động, mang cảm xúc như con người. Qua đó, tác giả khắc họa nỗi buồn sâu thẳm, sự tang thương của nhân thế trước thiên tai, khiến người đọc thấm thía hơn nỗi đau của đồng bào.
Câu 4
Cụm từ “cùng một bọc” gợi liên tưởng đến truyền thuyết “Con rồng cháu tiên” – câu chuyện về nguồn gốc dân tộc Việt Nam. Việc gợi nhắc câu chuyện này trong bài thơ mang ý nghĩa khơi dậy niềm tự hào về cội nguồn dân tộc, nhấn mạnh tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái và tình cảm máu mủ yêu thương đùm bọc nhau trong hoạn nạn.
Câu 5
Từ đoạn trích và hiểu biết thực tế, có thể thấy tình cảnh của người dân miền Trung giữa thiên tai vô cùng bi thương. Họ phải sống trong cảnh màn trời chiếu đất, thiếu thốn, lạnh giá. Trẻ em và người già là những đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất. Thiên tai gây ra mất mát cả về vật chất lẫn tinh thần, khiến cuộc sống đảo lộn. Bài thơ khơi gợi sự thương cảm, thôi thúc người đọc hành động, chia sẻ và tìm giải pháp để giảm thiểu hậu quả thiên tai.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6
Em hãy phân tích hình ảnh “trẻ nhỏ màn trời chiếu nước” và “các cụ già rét mướt tái xanh” trong bài thơ. Những hình ảnh này có ý nghĩa gì?
- Hình ảnh “trẻ nhỏ màn trời chiếu nước” và “các cụ già rét mướt tái xanh” là biểu tượng cho sự khốn khổ, mong manh của con người giữa thiên tai.
- Trẻ em và người già là những đối tượng yếu thế nhất, dễ bị tổn thương nhất, qua đó tác giả khắc họa sâu sắc nỗi đau và sự bất lực của cộng đồng.
- Những hình ảnh này gợi lên sự thương cảm, thúc giục người đọc hành động, sẻ chia và giúp đỡ.
Câu 7
Phân tích ý nghĩa của câu thơ: “Sinh linh chết đứng giữa trời nước non!”
- “Sinh linh chết đứng” là cách nói đầy ám ảnh, thể hiện sự tuyệt vọng, bất lực của con người trước sức mạnh tàn phá của thiên nhiên.
- Câu thơ nhấn mạnh sự khốc liệt của lũ lụt, nơi sự sống bị đe dọa, con người không còn nơi trú ngụ, không còn đường thoát thân.
- Tác giả dùng hình ảnh này để đánh thức lương tri, kêu gọi sự quan tâm của xã hội.
Câu 8
Tác giả sử dụng điệp từ “mưa” trong nhiều câu thơ. Theo em, việc lặp lại từ “mưa” có tác dụng gì?
- Điệp từ “mưa” tạo nên âm hưởng dồn dập, dai dẳng, như chính sự hoành hành của thiên tai.
- Gợi cảm giác u ám, kéo dài, không dứt – phản ánh đúng thực trạng bão lũ miền Trung.
- Đồng thời, “mưa” cũng là biểu tượng của nỗi buồn, nước mắt, sự mất mát – làm tăng chiều sâu cảm xúc cho bài thơ.
Câu 9
Em cảm nhận như thế nào về thông điệp “Người mình chia sẻ đã thành bản năng” trong bài thơ.
Câu thơ thể hiện niềm tự hào về truyền thống nhân ái, đoàn kết của dân tộc Việt Nam.
- “Đã thành bản năng” nghĩa là sự sẻ chia không cần phải học, không cần phải nhắc – nó là phản xạ tự nhiên của người Việt khi thấy đồng bào gặp hoạn nạn.
- Thông điệp này khơi dậy tinh thần tương thân tương ái, nhấn mạnh giá trị đạo đức sâu sắc trong văn hóa dân tộc.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ PHẠM NGỌC SAN
Tác giả: Phạm Ngọc San
- Là một nhà thơ hiện đại, có nhiều sáng tác giàu cảm xúc, mang hơi thở thời sự và đời sống.
- Thơ ông thường thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với thân phận con người, đặc biệt là những mảnh đời chịu nhiều thiệt thòi trong xã hội.
- Ông từng xuất bản nhiều tập thơ, trong đó có tập “Khoảng lặng xôn xao” – nơi bài thơ “Đau lòng lũ lụt miền Trung” được trích dẫn.