PHẦN I. ĐỌC – HIỂU ( 4.0 điểm)
Đọc kĩ văn bản sau rồi thực hiện các yêu cầu cho bên dưới:
KIỀU GẶP TỪ HẢI
Lần thâu gió mát trăng thanh
Bỗng đâu có khách biên đình [1] sang chơi
Râu hùm hàm én, mày ngài[2]
Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao
Đường đường một đấng anh hào[3]
Côn quyền[4] hơn sức lược thao[5] gồm tài
Đội trời đạp đất ở đời
Họ Từ tên Hải, vốn người Việt Đông[6]
Giang hồ quen thói vẫy vùng
Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo [7]
Qua chơi thấy tiếng nàng Kiều
Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng
Thiếp danh đưa đến lầu hồng [9]
Hai bên cùng liếc hai lòng cùng ưa…”
( Trích “Truyện Kiều” – Nguyễn Du)
*Chú thích:
– Đoạn trích “ Kiều gặp Từ Hải” là đoạn trích nằm ở gần cuối của phần 2 “ Gia biến và lưu lạc” trong tác phẩm “ Truyện Kiều” của Nguyễn Du. Sau khi bị Hoạn Thư đánh ghen, hành hạ rồi bán vào lầu xanh lần 2. Tại đây Kiều đã gặp Từ Hải, sau đó nàng được Từ Hải chuộc thân và cưới làm vợ.
[1] chỉ nơi biên ải xa xôi; [2] chỉ tướng mạo của 1 người anh hùng: râu dữ như râu hùm, hàm rộng mở như chim én, mày cong và to như con tằm; [3] chỉ đấng anh hùng hào kiệt; [4] Côn: món võ đánh bằng gậy, quyền: món võ đánh bằng tay; [5] Mưu lược về cách dùng binh, do chữ “Lục thao, Tam lược” là hai pho binh thư đời xưa mà ra’ [6] Chỉ tỉnh Quảng Đông ( Trung Quốc) ở về phía đông sông Việt, nên gọi là Việt Đông ‘ [7] Hoàng Sào, một lãnh tụ nông dân khởi nghĩa đời Đường, có câu thơ : “ bán kiên cung kiếm băng thiên túng, Nhất trạo giang sơn tận địa duy” ( Chỉ nửa vai cung kiếm mà tung hoành khắp cả gầm trời, Chỉ 1 mái chèo mà đi khắp cả non sông)’ [8] Chỉ người đẹp’ [9] Do chữ hồng lâu.
Trả lời các câu hỏi sau đây:
Câu 1 (0,5đ): Đoạn trích trên được viết theo thể thơ gì?
Câu 2 (0,5đ): Chỉ ra các từ ngữ, hình ảnh miêu tả vẻ đẹp ngoại hình của Từ Hải trong đoạn trích trên?
Câu 3 (1đ): Phân tích tác dụng của biện pháp nói quá được sử dụng trong câu thơ sau:
“Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao”
Câu 4 (1đ ): Em có suy nghĩ gì về nhân vật Từ Hải qua câu thơ sau:
“Đường đường một đấng anh hào
Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài”
Câu 5 (1đ): Em có mong ước trở thành một người anh hùng giống như Từ Hải hay không? Vì sao?
Dưới đây là phần đáp án được viết lại với ngôn ngữ mới mẻ, giữ nguyên nội dung và ý chính, đồng thời bổ sung thêm 4 câu hỏi mở rộng kèm gợi ý trả lời, cùng thông tin về tác giả Nguyễn Du:
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm)
Đoạn trích “Kiều gặp Từ Hải” được viết bằng thể thơ lục bát – thể thơ truyền thống của dân tộc Việt Nam, có nhịp điệu uyển chuyển, dễ đi vào lòng người, rất phù hợp để diễn tả cảm xúc và khắc họa nhân vật.
Câu 2 (0,5 điểm)
Các từ ngữ, hình ảnh miêu tả ngoại hình Từ Hải gồm:
- “râu hùm”, “hàm én”, “mày ngài” – gợi vẻ oai phong, mạnh mẽ
- “vai năm tấc rộng”, “thân mười thước cao” – thể hiện vóc dáng phi thường, vượt trội
→ Những chi tiết này làm nổi bật khí chất của một bậc hào kiệt, mang vẻ đẹp của người anh hùng lý tưởng.
Câu 3 (1,0 điểm)
Câu thơ “Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao” sử dụng biện pháp nói quá.
→ Tác dụng:
- Tăng sức gợi hình, tạo ấn tượng mạnh về ngoại hình Từ Hải
- Làm nổi bật hình ảnh người anh hùng phi thường, vượt khỏi chuẩn mực thông thường
- Thể hiện sự ngưỡng mộ, tôn vinh của Nguyễn Du đối với hình mẫu người anh hùng lý tưởng – người có thể giúp dân, cứu nước
Câu 4 (1,0 điểm)
Qua hai câu thơ:
“Đường đường một đấng anh hào
Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài”
→ Có thể thấy:
- Từ Hải là một bậc hào kiệt, có khí chất hiên ngang, đường hoàng
- Không chỉ giỏi võ nghệ mà còn tinh thông binh pháp, là người toàn tài
→ Đây là hình tượng người anh hùng lý tưởng trong văn học trung đại, vừa có tài năng vừa có chí lớn.
Câu 5 (1,0 điểm)
Học sinh có thể lựa chọn mong muốn hoặc không mong muốn trở thành người anh hùng như Từ Hải.
Ví dụ:
- Em mong muốn trở thành người anh hùng như Từ Hải vì có thể giúp đỡ người yếu thế, bảo vệ công lý, lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội.
→ Lý giải hợp lý, thể hiện nhận thức đạo đức và lý tưởng sống tích cực.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6.
Câu thơ “Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng” thể hiện điều gì về mối quan hệ giữa Kiều và Từ Hải?
→ Gợi ý: Câu thơ thể hiện sự đồng cảm, ngưỡng mộ và rung động của Kiều trước khí phách và tài năng của Từ Hải. Tình cảm giữa họ bắt đầu từ sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau.
Câu 7.
Hình ảnh “Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo” nói lên điều gì về Từ Hải?
→ Gợi ý: Từ Hải là người từng trải, quen sống giang hồ, có tài thao lược, có chí lớn tung hoành ngang dọc. Câu thơ thể hiện khí phách và bản lĩnh của một bậc anh hùng.
Câu 8.
Vì sao Nguyễn Du để Từ Hải xuất hiện vào thời điểm Kiều đang ở lầu xanh?
→ Gợi ý: Từ Hải xuất hiện như một vị cứu tinh, mang đến bước ngoặt cho cuộc đời Kiều. Điều này thể hiện niềm tin vào sự công bằng, vào những con người nghĩa hiệp trong xã hội.
Câu 9.
Theo em, hình tượng Từ Hải có ý nghĩa gì trong việc thể hiện tư tưởng nhân đạo của Nguyễn Du?
→ Gợi ý: Từ Hải là biểu tượng của công lý, của khát vọng giải thoát con người khỏi bất công. Qua nhân vật này, Nguyễn Du thể hiện niềm tin vào phẩm chất tốt đẹp và khả năng phục sinh của con người.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ NGUYỄN DU
- Nguyễn Du (1765–1820), tự là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên, là đại thi hào dân tộc Việt Nam.
- Ông sinh ra trong một gia đình quý tộc, có truyền thống văn học và làm quan.
- Nguyễn Du sống trong thời kỳ lịch sử đầy biến động, chứng kiến sự suy vong của triều đại Lê – Trịnh và sự lên ngôi của nhà Nguyễn.
- Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là Truyện Kiều (tên gốc: Đoạn trường tân thanh), được viết bằng chữ Nôm theo thể thơ lục bát, gồm 3.254 câu.
- Truyện Kiều là kiệt tác văn học Việt Nam, thể hiện sâu sắc tư tưởng nhân đạo, giá trị hiện thực và tài năng nghệ thuật bậc thầy của Nguyễn Du.
- Ông được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 2003.