Đọc bài thơ sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
TRƯA VẮNG
Hồn tôi đấy: căn trường nho nhỏ
Nước vôi xanh, bờ cỏ tươi non
Lâu rồi, còn thoảng mùi thơm
Chân đi nghe động tới hồn ngây thơ
Sâu rộng quá những giờ vui trước
Nhịp cười say trên nước chưa trôi
Trưa hè thường thấy hai tôi*
Ném đầu chim chích, bắt đuôi chuồn chuồn
Ðời đẹp quá, tôi buồn sao kịp?
Trang sách đầu chép hết giây mơ
Ngả mình trên bóng nhung tơ
Tôi nguyền: Sau lớn làm thơ suốt đời! Cỏ mấy bận xanh rồi lại tạ
Gió lùa thu trong lá bao lần…
Bạn trường những bóng phù vân
Xót thương mái tóc nay dần hết xanh.
Hồn xưa dậy: chim cành động nắng
Lá reo trên hồ lặng lờ trong
Trưa im im đến não nùng
Tôi ngờ trống học trong lòng trưa vang…
(Hồ Dzếnh, Quê ngoại,
NXB Hội nhà văn, Hà Nội, 1996, tr. 62-63)
* Hai tôi: ở đây chỉ tác giả và người anh của mình.
Trả lời câu hỏi/ thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1 (0,5 điểm). Bài thơ “Trưa vắng” được viết theo thể thơ nào?
Câu 2 (0,5 điểm). Xác định nhân vật trữ tình trong tác phẩm. Ở khổ thơ thứ nhất, “hồn tôi đấy” được gợi ra qua những hình ảnh nào?
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của dấu ba chấm (…) được sử dụng ở khổ thơ cuối bài.
Câu 4 (1,0 điểm). Em hiểu như thế nào về hai câu thơ sau:
“Bạn trường những bóng phù vân
Xót thương mái tóc nay dần hết xanh.”
Câu 5 (1,0 điểm). Tuổi thơ, đặc biệt là tuổi học trò luôn là miền kí ức tươi đẹp nhất trong cuộc đời mỗi con người. Qua bài thơ, em được bồi đắp thêm những tình cảm, thái độ, hành động gì đối với tuổi học trò của chính mình?
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm)
Bài thơ “Trưa vắng” được viết theo thể thơ song thất lục bát – một thể thơ truyền thống gồm hai câu 7 tiếng nối tiếp một cặp lục bát, tạo nên nhịp điệu mềm mại, sâu lắng, phù hợp với cảm xúc hoài niệm.
Câu 2 (0,5 điểm)
Nhân vật trữ tình trong bài thơ là tác giả – người đang hồi tưởng về tuổi thơ và thời học trò.
Ở khổ thơ đầu, “hồn tôi đấy” được gợi lên qua những hình ảnh:
- Căn trường nho nhỏ
- Nước vôi xanh
- Bờ cỏ tươi non
→ Những hình ảnh ấy khơi gợi không gian tuổi thơ trong trẻo, bình dị và đầy yêu thương.
Câu 3 (1,0 điểm)
Dấu ba chấm (…) ở khổ thơ cuối có tác dụng:
- Gợi âm vang không dứt của những hồi ức tuổi thơ, như tiếng trống học vọng về từ quá khứ.
- Diễn tả cảm xúc dạt dào, nỗi nhớ da diết, sự bâng khuâng của nhân vật trữ tình khi nghĩ về những ngày xưa tươi đẹp đã qua.
Câu 4 (1,0 điểm)
Hai câu thơ:
“Bạn trường những bóng phù vân
Xót thương mái tóc nay dần hết xanh.”
→ Gợi nỗi niềm tiếc nuối của người đã đi qua tuổi học trò. Bạn bè năm xưa giờ như bóng mây trôi, mỗi người một phương. Mái tóc xanh ngày nào giờ đã bạc màu theo năm tháng. Qua đó, tác giả bộc lộ sự hoài niệm, xót xa và nhắc nhở chúng ta hãy biết trân trọng tuổi học trò, trân quý tình bạn và những ký ức đẹp đẽ.
Câu 5 (1,0 điểm)
Qua bài thơ, em được bồi đắp thêm những tình cảm và hành động đối với tuổi học trò:
- Biết yêu quý và trân trọng những năm tháng học trò – khoảng thời gian đẹp nhất của đời người.
- Gắn bó với mái trường, thầy cô, bạn bè – những người đã cùng em tạo nên ký ức tuổi thơ.
- Cố gắng học tập, rèn luyện để không phụ những tháng năm thanh xuân.
- Lưu giữ những kỷ niệm đẹp, sống trọn vẹn từng khoảnh khắc dưới mái trường thân yêu.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6. Hình ảnh “ngả mình trên bóng nhung tơ” gợi lên điều gì?
→ Gợi sự thư thái, mộng mơ của tuổi học trò, khi tâm hồn còn trong trẻo, đầy khát vọng và yêu đời.
Câu 7. Vì sao tác giả viết “Tôi nguyền: Sau lớn làm thơ suốt đời!”?
→ Thể hiện niềm đam mê nghệ thuật, khát vọng sống với cảm xúc và hoài bão từ thuở học trò, như một lời hứa với chính mình.
Câu 8. Câu thơ “Trưa im im đến não nùng” mang ý nghĩa gì?
→ Diễn tả không gian tĩnh lặng đến mức khiến lòng người thổn thức, gợi nỗi cô đơn và sự trống vắng khi nhớ về quá khứ.
Câu 9. Tác giả muốn gửi gắm điều gì qua hình ảnh “chim cành động nắng”?
→ Gợi sự sống động của thiên nhiên, như đánh thức ký ức tuổi thơ, làm sống lại những cảm xúc đã từng rất thân quen.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ
- Họ tên: Hồ Dzếnh
- Năm sinh – mất: 1916 – 1991
- Quê quán: Thanh Hóa
- Gốc gác: Cha là người Trung Quốc, mẹ là người Việt Nam
- Đặc điểm sáng tác:
- Là nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại.
- Thơ ông giàu chất trữ tình, nhẹ nhàng, sâu lắng, thường viết về tình yêu, quê hương, tuổi thơ và những hoài niệm.
- Ngôn ngữ thơ giản dị, giàu hình ảnh, dễ đi vào lòng người.
- Tác phẩm tiêu biểu: “Quê ngoại”, “Tập thơ thơ”, “Trưa vắng”…
- Ý nghĩa: Hồ Dzếnh là tiếng nói của một tâm hồn nhạy cảm, luôn hướng về những giá trị nhân văn, những ký ức đẹp đẽ và sâu sắc của con người Việt Nam.