Đọc bài thơ sau và thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:
Ngôi nhà của mẹ (Hữu Thỉnh)
Chiếc vé tàu cũng hồi hộp như con
Khi con về với mẹ
Con lại ngồi vào chiếc chõng tre xưa
Nơi mẹ vẫn ngồi khâu cha thường chẻ lạt
Bao xa cách lấp bằng trong chốc lá
Trăm cánh rừng về dưới giọt ranh thưa
Xin mẹ lại cho con bắt đầu đi gánh nước
Gánh bao nhiêu trong mát để dành
Xin mẹ lại cho con nấu bữa cơm mà không cần giấu khói
Để con được cảm ơn ngọn lửa nhà ta
Ngọn lửa biết thay con tìm lời an ủi mẹ
Vẫn chiếc dây phơi buộc ở đuôi kèo
Vẫn ở đó giờ cao hơn với mẹ
Con phơi áo nghe hai đầu dây kể
Thương quá những khi mưa con trai mẹ vắng nhà
Chiến tranh đi qua mẹ con mình
Hàng gạch lún giữa sân cơn mưa còn đọng nước
Hôm nay con trở về nhà
Chiếc vó nhện trên tường cũ vô cùng thân thuộc
Với một người từng chịu nỗi cách xa
Họ chỉ cần đi ngược con đường đã làm nên xa cách
Là có thể về với mẹ được ngay
Nhưng với một người lính như con
Muốn gặp mẹ phải vượt lên phía trước
Phải lách qua từng bước hiểm nghèo
Ở trên đó bất ngờ con gặp mẹ
Như con đang gặp mẹ bây giờ
Bước chân con chưa kín mảnh sân nhà
Phía biên giới lại những ngày súng nổ
Ngôi nhà mẹ là chiếc ga bé nhỏ
Chúng con đến và đi trong suốt cuộc đời mình. ( https://www.thivien.net/Hữu Thỉnh/ Ngôi nhà của mẹ)
Thực hiện các yêu cầu
Câu 1 (0.5 điểm). Xác định thể thơ của văn bản trên?
Câu 2 (1 điểm). Ghi lại những từ ngữ khắc họa tình cảnh, tâm trạng của nhà thơ trong 8 dòng thơ từ 65 đến 72. Qua những từ ngữ đó em hiểu gì về cảnh ngộ của nhà thơ?
Câu 3 (0.5 điểm). Em hiểu thế nào về hình ảnh Hoa xuân nở, nguyệt thu tròn?
Câu 4 (1 điểm). Khi nghe tiếng đàn tì bà của người ca nữ ở nơi đất khách, nhà thơ đã ví “Tì bà nghe dạo canh khuya,/Dường như tiên nhạc gần kề bên tai.”. Việc sử dụng phép so sánh trong hai dòng thơ mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?
Câu 5 (1 điểm). Trong thi ca, nhiều nhà thơ đã sử dụng ngôn từ để miêu tả âm thanh dân tộc. Bạch Cư Dị ca ngợi tiếng đàn tì bà, còn Lữ Giang (một nhà thơ hiện đại của Việt Nam) đã viết về tiếng đàn bầu như sau:
“Lắng tai nghe đàn bầu
Ngân dài trong đêm thâu
Tiếng đàn như suối ngọt
Cứ đưa hồn lên cao.
Tiếng đàn bầu của ta
Lời đằm thắm thiết tha
Cung thanh là tiếng mẹ
Cung trầm như giọng cha.”
(Trích Đàn bầu, 1956)
Nếu như âm thanh của tiếng đàn tì bà như tiên nhạc gần kề bên tai thì qua những dòng thơ trên, em có cảm nhận như thế nào về âm thanh tiếng đàn bầu dân tộc.
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm):
- Thể thơ: Tự do.
Câu 2 (0,5 điểm):
- Những hình ảnh gần gũi, thân thuộc nơi “ngôi nhà của mẹ”:
- Chiếc chõng tre
- Mẹ ngồi khâu
- Cha chẻ lạt
- Giọt ranh thưa
- Làn nước trong mát
- Khói bếp, ngọn lửa
- Chiếc dây phơi buộc ở đuôi kèo
- Sân gạch lún đọng nước
- Vó nhện trên tường cũ
- Mảnh sân nhà
Câu 3 (1,0 điểm):
- Người lính phải đối diện với hiểm nguy, bom đạn, cái chết luôn cận kề.
- Vì vậy, để được gặp mẹ, họ không thể quay về theo lối cũ mà phải vượt qua gian khổ, chiến đấu kiên cường.
- Gặp mẹ là phần thưởng sau những hy sinh, là đích đến của lòng dũng cảm.
Câu 4 (1,0 điểm):
- Biện pháp tu từ: Nhân hóa → “Chiếc vé tàu cũng hồi hộp như con”
- Tác dụng:
- Tăng giá trị biểu cảm, làm câu thơ sinh động
- Gợi sự đồng cảm giữa vật vô tri và con người
- Thể hiện tâm trạng bồi hồi, xúc động của người con khi trở về bên mẹ
Câu 5 (1,0 điểm):
- Thông điệp:
- Ngôi nhà của mẹ là nơi bình yên nhất, là điểm tựa tinh thần thiêng liêng.
- Hãy luôn yêu thương, gắn bó với gia đình, với mẹ – người luôn chờ đợi ta trở về.
- Biết hiếu thảo, trân trọng từng khoảnh khắc bên cha mẹ khi còn có thể.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6:
Câu thơ “Ngọn lửa biết thay con tìm lời an ủi mẹ” thể hiện điều gì?
→ Gợi hình ảnh ngọn lửa như một người bạn thân thiết, thay người con nói lời yêu thương, thể hiện sự gắn bó giữa con người và không gian sống.
Câu 7:
Hình ảnh “chiếc dây phơi buộc ở đuôi kèo” có ý nghĩa gì?
→ Là biểu tượng của sự giản dị, thân quen, gợi nhớ những sinh hoạt đời thường đầy yêu thương trong ngôi nhà của mẹ.
Câu 8:
Câu thơ “Ngôi nhà mẹ là chiếc ga bé nhỏ” mang ý nghĩa biểu tượng gì?
→ Ngôi nhà như một ga tàu – nơi người lính đến rồi lại đi, nhưng luôn là điểm khởi đầu và kết thúc đầy yêu thương trong hành trình cuộc đời.
Câu 9:
Qua bài thơ, em cảm nhận được điều gì về tình mẫu tử?
→ Tình mẫu tử là thiêng liêng, sâu sắc, là nguồn động lực lớn lao giúp người lính vượt qua gian khổ, là nơi để trở về sau những tháng ngày xa cách.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ: HỮU THỈNH
- Hữu Thỉnh sinh ngày 15/2/1942 tại Phú Vinh, Duy Phiên, Tam Đảo (nay thuộc Vĩnh Phúc).
- Ông là nhà thơ trưởng thành từ trong kháng chiến, từng là chiến sĩ quân đội nhân dân Việt Nam.
- Thơ ông thường viết về con người, quê hương, cuộc sống của người nông dân, chiến sĩ, với giọng điệu trữ tình, sâu lắng, giàu cảm xúc.
- Bài thơ “Ngôi nhà của mẹ” là một trong những sáng tác tiêu biểu, thể hiện tình cảm thiêng liêng giữa người lính và mẹ, giữa con người và quê hương.