ĐỀ BÀI: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
LÀNG NỦ
Rừng núi giật mình lũ quét trong đêm
Đất đá lở vùi chôn bao giấc mộng
Làng Nủ bình yên, êm đềm cuộc sống
Sớm nay thành vùng tử địa tan hoang.
Dưới lớp bùn sâu là cả dân làng
Những thân phận trọn tình yêu rừng núi
Người đi rồi, giấc mơ thành tội lỗi
Suối quặn lòng ôm mãi hận trăm năm.
Thương trẻ thơ côi cút trước ngày rằm
Trăng thu của em hóa vành khăn trắng
Bố mẹ, người thân về nơi xa vắng
Em tựa vào hơi ấm những vòng tay.
Làng Nủ ơi sao xa lạ nơi này
Nhà cửa không còn, dân làng cũng vắng
Dưới chân núi chỉ còn vùng đất trắng
Tang tóc một miền trơ trụi hoang sơ.
Những tấm lòng vượt qua mọi gió mưa
Lên biên giới với nghĩa tình nhân ái
Tấm áo, tấm chăn, gói mì mang vội
Cưu mang nhau qua thời khắc cơ hàn.
Cơn bão kinh hoàng tàn phá Việt Nam
Núi gục đầu xin linh hồn xá tội
Người làng Nủ từ bùn sâu bước tới
Theo Đảng lên rừng dựng làng mới đồi Sim.
( Theo Bùi Quảng Bạ- Hội nhà văn Hà Nội ngày 11.9.2024 )
(*) Chú thích: Làng Nủ thuộc xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai chịu ảnh hưởng nặng nề trong trận sạt lở đất và lũ quét sau cơn bão số 3. Theo số liệu thông kê đến thời điểm hiện tại có 53 người chết, 13 người mất tích và 16 người bị thương.
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định chủ đề của bài thơ.
Câu 2 (0,5 điểm). Chỉ ra các từ ngữ miêu tả hậu quả của cơn bão được thể hiện trong khổ thơ thứ tư.
Câu 3 (1,0 điểm). Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê trong hai câu thơ:
Tấm áo, tấm chăn, gói mì mang vội Cưu mang nhau qua thời khắc cơ hàn
Câu 4 (1,0 điểm). Nhận xét tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình được thể hiện trong bài thơ.
Câu 5 (1,0 điểm). Những thông điệp mà tác giả gửi gắm qua khổ thơ sau:
Những tấm lòng vượt qua mọi gió mưa Lên biên giới với nghĩa tình nhân ái Tấm áo, tấm chăn, gói mì mang vội
Cưu mang nhau qua thời khắc cơ hàn
Dưới đây là phần đáp án được viết lại với ngôn ngữ mới mẻ, giữ nguyên nội dung và ý chính, đồng thời bổ sung thêm 4 câu hỏi mở rộng kèm gợi ý trả lời, cùng thông tin về tác giả Bùi Quảng Bạ:
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm):
Bài thơ “Làng Nủ” mang chủ đề về những mất mát đau thương do thiên tai gây ra, cụ thể là hậu quả nặng nề của cơn bão số 3 đối với làng Nủ. Qua đó, tác giả thể hiện sự cảm thông sâu sắc với người dân vùng lũ, đồng thời khơi dậy tinh thần đoàn kết, sẻ chia của cộng đồng.
Câu 2 (0,5 điểm):
Trong khổ thơ thứ tư, hậu quả của cơn bão được miêu tả bằng những từ ngữ đầy ám ảnh: “nhà cửa không còn”, “dân làng cũng vắng”, “vùng đất trắng”, “tang tóc”, “trơ trụi hoang sơ”. Những hình ảnh này gợi lên sự tàn phá khốc liệt, biến một vùng quê yên bình thành nơi hoang vắng, đau thương.
Câu 3 (1,0 điểm):
Biện pháp tu từ liệt kê được sử dụng trong hai câu thơ: “Tấm áo, tấm chăn, gói mì mang vội / Cưu mang nhau qua thời khắc cơ hàn”.
→ Tác dụng:
- Làm cho câu thơ trở nên sinh động, cụ thể, gợi hình ảnh rõ nét về những món quà cứu trợ thiết thực.
- Thể hiện sự quan tâm chân thành, kịp thời của người dân cả nước dành cho đồng bào vùng lũ.
- Qua đó, ngợi ca tinh thần tương thân tương ái, truyền thống “lá lành đùm lá rách” của dân tộc Việt Nam.
- Gợi cảm xúc ấm áp, khích lệ tinh thần vượt qua gian khó, đồng thời kêu gọi mỗi người hãy biết sẻ chia với những hoàn cảnh bất hạnh.
Câu 4 (1,0 điểm):
Tình cảm của nhân vật trữ tình trong bài thơ được thể hiện qua nhiều cung bậc:
- Bàng hoàng, đau đớn trước sự tàn phá bất ngờ của thiên tai.
- Xót xa, thương cảm cho những phận người bị vùi lấp, đặc biệt là trẻ thơ mất đi người thân.
- Trân trọng, ngợi ca tinh thần đoàn kết, nghĩa tình của nhân dân cả nước.
- Tin tưởng và đề cao vai trò của Đảng, Nhà nước trong việc hỗ trợ, tái thiết cuộc sống cho người dân làng Nủ.
→ Tất cả tạo nên một bản hòa ca vừa bi thương, vừa hy vọng, vừa nhân văn.
Câu 5 (1,0 điểm):
Thông điệp mà tác giả gửi gắm qua khổ thơ:
- Tinh thần đoàn kết, nghĩa tình của người dân cả nước là nguồn động lực lớn lao giúp người dân vùng lũ vượt qua hoạn nạn.
- Những món quà cứu trợ tuy nhỏ bé nhưng chứa đựng tình yêu thương, sự sẻ chia và niềm tin vào cộng đồng.
- Sự giúp đỡ ấy không chỉ là vật chất mà còn là liều thuốc tinh thần, là lời động viên để người dân đứng lên sau mất mát.
- Tác giả kêu gọi mỗi người hãy biết cho đi, biết yêu thương, biết đồng hành cùng những mảnh đời cơ cực trên khắp mọi miền đất nước.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6
Vì sao tác giả lại viết “Suối quặn lòng ôm mãi hận trăm năm”?
→ Gợi ý: Câu thơ nhân hóa dòng suối như một nhân chứng đau đớn, mang nỗi hận thiên tai. Nó thể hiện sự ám ảnh, nỗi đau không thể nguôi của thiên nhiên trước mất mát của con người.
Câu 7
Hình ảnh “trăng thu của em hóa vành khăn trắng” có ý nghĩa gì?
→ Gợi ý: Trăng thu vốn là biểu tượng của đoàn viên, nhưng ở đây lại hóa thành tang tóc. Câu thơ thể hiện nỗi đau mất mát của trẻ thơ, khiến ngày rằm trở thành ngày chia ly.
Câu 8
Theo em, vì sao tác giả lại nhấn mạnh “Người làng Nủ từ bùn sâu bước tới”?
→ Gợi ý: Đây là hình ảnh biểu tượng cho sự hồi sinh. Dù bị vùi lấp trong đau thương, người dân vẫn kiên cường đứng lên, tái thiết cuộc sống, thể hiện nghị lực và niềm tin vào tương lai.
Câu 9
Em hiểu thế nào về câu thơ “Núi gục đầu xin linh hồn xá tội”?
→ Gợi ý: Câu thơ nhân hóa núi như một sinh thể biết ăn năn, hối lỗi. Nó thể hiện sự day dứt của thiên nhiên trước những mất mát mà con người phải gánh chịu, đồng thời gợi cảm xúc bi thương và sâu sắc.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ BÙI QUẢNG BẠ
- Bùi Quảng Bạ là một nhà thơ đương đại, hội viên Hội Nhà văn Hà Nội.
- Ông thường viết về đời sống con người, thiên nhiên, quê hương, với giọng thơ giàu cảm xúc, gần gũi, mang đậm chất nhân văn.
- Bài thơ “Làng Nủ” được sáng tác sau trận lũ quét kinh hoàng tại xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, năm 2024.
- Tác phẩm không chỉ ghi lại hiện thực đau thương mà còn khơi dậy tinh thần đoàn kết, sự sẻ chia và niềm tin vào sự hồi sinh.
→ Đây là một bài thơ giàu giá trị nhân đạo, thể hiện rõ trách nhiệm của người nghệ sĩ trước những biến động của cuộc sống.