PHẦN ĐỌC – HIỂU (4,0 điểm).
Đọc bài thơ sau và thực hiện các yêu cầu:
KHÔNG CÓ GÌ TỰ ĐẾN ĐÂU CON
(1) Không có gì tự đến đâu con
Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa
Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa
Mùa bội thu trải một nắng hai sương.
(2) Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung nhưng khắc nghiệt lạ kỳ.
3) Dẫu bây giờ bố mẹ – đôi khi
Có nặng nhẹ yêu thương và giận dỗi.
Có roi vọt khi con hư và dối
Thương yêu con đâu đồng nghĩa với chiều.
(4) Đường con đi dài rộng rất nhiều
Năm tháng nụ xanh giữ cây vươn thẳng
Trời xanh đấy nhưng chẳng bao giờ lặng
Chỉ có con mới nâng nổi chính mình.
(5) Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh.
(Không có gì tự đến đâu con, Nguyễn Đăng Tấn, Lời ru vầng trăng,
NXB Lao Động, 2000, Trang 42)
* Chú thích:
– Nguyễn Đăng Tấn là một nhà báo, một nhà thơ với phong cách thơ bình dị nhưng giàu chất triết lí, thể hiện những suy ngẫm, trăn trở về tình yêu thương, về lẽ sống của con người.
– Bài thơ “Không có gì tự đến đâu con”, được nhà thơ Nguyễn Đăng Tấn viết tặng con là Nguyễn Đăng Tiến vào khoảng năm 1995, khi Tiến đang học lớp 3. Bài thơ được in trong tập thơ “Lời ru vầng trăng”, xuất bản năm 2000.
Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể thơ được sử dụng trong văn bản trên.
Câu 2 (0,5 điểm). Trong khổ thơ sau, theo tác giả, để được đón nhận những điều tốt đẹp thì người con cần phải có những điều gì?
(2) Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung nhưng khắc nghiệt lạ kỳ.
Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của một biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng trong hai khổ thơ sau:
(1) Không có gì tự đến đâu con
Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa
Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa
Mùa bội thu trải một nắng hai sương.
(2) Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung nhưng khắc nghiệt lạ kỳ.
Câu 4 (1,0 điểm). Em hãy nêu ý nghĩa của câu thơ cuối:
Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh.
Câu 5 (1,0 điểm). Từ suy ngẫm của tác giả trong khổ thơ thứ ba, em hãy rút ra bài học cho bản thân.
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm)
Bài thơ “Không có gì tự đến đâu con” được viết theo thể thơ tự do – không bị ràng buộc bởi số câu, số chữ hay cách gieo vần, giúp tác giả linh hoạt trong biểu đạt cảm xúc và tư tưởng.
Câu 2 (0,5 điểm)
Trong khổ thơ thứ hai, để có được những điều tốt đẹp, người con cần có:
- “đôi tay” – biểu tượng cho hành động, lao động
- “nghị lực” – biểu tượng cho ý chí, sự kiên trì vượt khó
→ Đây là hai yếu tố cốt lõi để con người tự tạo nên giá trị cho cuộc sống.
Câu 3 (1,0 điểm)
Biện pháp tu từ điệp ngữ: “Không có gì tự đến” được lặp lại ở đầu hai khổ thơ.
→ Tác dụng:
- Tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm và sức thuyết phục
- Nhấn mạnh tư tưởng chủ đạo: mọi thành quả đều cần nỗ lực
- Thể hiện sự ân cần, yêu thương của người cha, mong con hiểu rằng cuộc sống không dễ dàng, cần tự mình vươn lên
Câu 4 (1,0 điểm)
Câu thơ cuối “Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh” mang ý nghĩa:
- Là lời khẳng định chắc chắn, như một chân lý sống
- Nhấn mạnh vai trò chủ động của mỗi cá nhân trong việc kiến tạo tương lai
→ Đây là lời dặn dò sâu sắc, đầy trách nhiệm của người cha dành cho con.
Câu 5 (1,0 điểm)
Từ khổ thơ thứ ba, học sinh có thể rút ra bài học:
- Tình yêu thương của cha mẹ không phải lúc nào cũng là sự chiều chuộng
- Những lời trách mắng, thậm chí đòn roi, đều xuất phát từ mong muốn con nên người
- Là con cái, cần biết trân trọng, thấu hiểu và đáp lại tình yêu ấy bằng sự lễ phép, hiếu thảo, và nỗ lực học tập, rèn luyện bản thân
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6.
Hình ảnh “con chim suốt ngày chọn hạt” gợi cho em suy nghĩ gì về hành trình sống?
→ Gợi ý: Cuộc sống là hành trình dài, mỗi người cần kiên trì, nhẫn nại, như chú chim cần mẫn tìm từng hạt giống để tồn tại. Thành công không đến từ may mắn mà từ sự chăm chỉ mỗi ngày.
Câu 7.
Vì sao tác giả lại dùng hình ảnh “trời xanh đấy nhưng chẳng bao giờ lặng”?
→ Gợi ý: Trời xanh tượng trưng cho hy vọng, nhưng “chẳng bao giờ lặng” cho thấy cuộc sống luôn có thử thách. Người con cần vững vàng, bản lĩnh để vượt qua sóng gió.
Câu 8.
Em hiểu thế nào về câu thơ “Chỉ có con mới nâng nổi chính mình”?
→ Gợi ý: Đây là lời nhắn nhủ về sự tự lập. Không ai có thể sống thay ta, thành công hay thất bại đều do chính ta quyết định. Mỗi người phải tự chịu trách nhiệm với cuộc đời mình.
Câu 9.
Theo em, vì sao bài thơ lại có tên “Không có gì tự đến đâu con”?
→ Gợi ý: Tên bài thơ là lời khẳng định mạnh mẽ về quy luật cuộc sống: không có thành quả nào đến một cách ngẫu nhiên. Đây là thông điệp xuyên suốt, thể hiện tư tưởng giáo dục đầy nhân văn của người cha.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ NGUYỄN ĐĂNG TẤN
- Nguyễn Đăng Tấn là một nhà báo, nhà thơ Việt Nam, sinh sống và sáng tác vào cuối thế kỷ XX.
- Ông có phong cách thơ giản dị, gần gũi, giàu chất triết lý, thường thể hiện những suy tư về tình cảm gia đình, đạo lý làm người và lẽ sống.
- Bài thơ “Không có gì tự đến đâu con” được ông viết tặng con trai Nguyễn Đăng Tiến khi cậu bé đang học lớp 3, thể hiện tình cảm sâu sắc và những lời dặn dò đầy yêu thương của người cha.
- Tác phẩm được in trong tập thơ “Lời ru vầng trăng” (NXB Lao Động, năm 2000), là một trong những tập thơ tiêu biểu cho phong cách nhẹ nhàng mà sâu sắc của ông.