Đọc ngữ liệu sau:
Lòng này gửi gió đông có tiện?
Nghìn vàng xin gửi đến non Yên.
Non Yên dù chẳng tới miền,
Nhớ chàng đằng đẵng đường lên bằng trời.
Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu,
Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong.
Cảnh buồn người thiết tha lòng,
Cành cây sương đượm, tiếng trùng mưa phun.
Sương như búa, bổ mòn gốc liễu,
Tuyết dường cưa, xẻ héo cành ngô.
(Trích Chinh phụ ngâm khúc, nguyên tác Đặng Trần Côn, dịch giả Đoàn Thị Điểm)
Thực hiện các yêu cầu sau:
- Xác định thể thơ của đoạn trích trên.
- Giải thích nghĩa của từ “đằng đẵng” trong câu thơ “Nhớ chàng đằng đẵng đường lên bằng trời”.
- Nhận xét tâm trạng nhân vật trữ tình trong hai câu thơ:
“Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu / Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong.” - Nêu hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thơ:
“Sương như búa, bổ mòn gốc liễu / Tuyết dường cưa, xẻ héo cành ngô.” - Đoạn trích gợi cho em suy nghĩ gì về số phận những người phụ nữ trong cuộc chiến tranh phi nghĩa?
Đáp án
Câu 1:
Đoạn trích được viết theo thể thơ song thất lục bát. Đây là thể thơ truyền thống của văn học trung đại Việt Nam, thường dùng để diễn tả cảm xúc sâu lắng, đặc biệt phù hợp với những nỗi niềm bi thương, sầu muộn.
Câu 2:
Từ “đằng đẵng” trong câu thơ “Nhớ chàng đằng đẵng đường lên bằng trời” mang nghĩa là quá dài, quá lâu, kéo dài không dứt. Từ này thường dùng để diễn tả thời gian trôi qua một cách chậm chạp, mỏi mòn, đặc biệt là trong nỗi nhớ.
Câu 3:
Tâm trạng của nhân vật trữ tình trong hai câu thơ “Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu / Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong” là nỗi buồn sâu sắc, nỗi nhớ triền miên, khắc khoải không nguôi. Đó là nỗi đau của người chinh phụ khi phải sống xa chồng, trong cảnh cô đơn, tuyệt vọng.
Câu 4:
Biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong hai câu thơ là: “sương như búa”, “tuyết dường cưa”. Những hình ảnh này làm cho cách diễn đạt trở nên sinh động, giàu sức gợi hình và gợi cảm. Chúng đặc tả thời tiết khắc nghiệt, lạnh giá, khiến cảnh vật trở nên héo hon, tàn úa. Đồng thời, ngoại cảnh cũng phản chiếu tâm cảnh, thể hiện nỗi cô đơn, sầu muộn, héo úa trong lòng người chinh phụ đang mòn mỏi chờ chồng.
Câu 5:
Đoạn trích gợi suy nghĩ sâu sắc về số phận của người phụ nữ trong cuộc chiến tranh phi nghĩa. Họ phải sống xa chồng, chịu cảnh cô đơn, mòn mỏi chờ đợi trong khi tuổi xuân trôi qua, hạnh phúc lứa đôi không trọn vẹn. Từ đó, ta cần có sự đồng cảm với quyền sống, quyền hạnh phúc của phụ nữ, đồng thời lên án chiến tranh phi nghĩa và đề cao giá trị của hòa bình.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6
Phân tích hình ảnh “gió đông” trong câu thơ đầu. Hình ảnh này mang ý nghĩa gì?
“Gió đông” là gió mùa xuân, thường gắn với sự sống, hy vọng. Trong bài thơ, gió đông được nhân vật trữ tình gửi gắm nỗi nhớ, như một phương tiện truyền tin đến người chồng nơi biên ải. Hình ảnh này thể hiện khát vọng kết nối, mong mỏi được sẻ chia tình cảm trong xa cách.
Câu 7
Tại sao cảnh vật trong đoạn thơ lại mang màu sắc u ám, lạnh lẽo?
Cảnh vật u ám, lạnh lẽo là sự phản chiếu tâm trạng của người chinh phụ. Nỗi buồn, cô đơn, nhớ nhung khiến thiên nhiên cũng trở nên buốt giá, héo úa. Đây là thủ pháp “tả cảnh ngụ tình” đặc sắc trong văn học trung đại.
Câu 8
Theo em, vì sao “Chinh phụ ngâm” lại có sức sống lâu bền trong lòng người đọc?
Tác phẩm chạm đến những cảm xúc phổ quát: tình yêu, nỗi nhớ, sự cô đơn, khát vọng hạnh phúc. Đồng thời, nó lên án chiến tranh phi nghĩa, đề cao quyền sống của con người. Ngôn ngữ thơ đẹp, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc cũng góp phần làm nên giá trị bền vững.
Câu 9
Liên hệ một tác phẩm văn học khác cũng thể hiện nỗi đau của người phụ nữ trong chiến tranh.
Tác phẩm “Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm cũng thể hiện nỗi đau của người phụ nữ khi quê hương bị giặc chiếm đóng. Hình ảnh “em gái quê” hiện lên đầy xót xa, là biểu tượng cho vẻ đẹp bị tàn phá bởi chiến tranh.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ ĐẶNG TRẦN CÔN
Đặng Trần Côn là một danh sĩ thời Lê trung hưng, nổi tiếng với tác phẩm “Chinh phụ ngâm” viết bằng chữ Hán. Tác phẩm thể hiện nỗi đau của người phụ nữ có chồng ra trận, qua đó phản ánh hậu quả của chiến tranh phi nghĩa đối với con người.