PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
CHIỀU THU QUÊ HƯƠNG
Chiều thu trong, lá trúc vờn đẹp quá.
Lá mía xanh nhung quạt vào mái rạ
Tiếng lao xao như ai ngả nón chào.
Hoa mướp cuối mùa vàng rực như sao,
Giếng trong lẻo, trời xanh in thăm thẳm.
Chiều thu quê hương sao mà đằm thắm!
Tôi bước giữa vườn, bạn với hàng cau
Hút nắng tơ vàng như những đài cao
Đứng lồng lộng, thu tiếng chiều vàng rợi.
Vồng khoai lang xòe lá ra nằm sưởi
Cùng với gà mẹ xòe cánh ấp con.
Ở trước sân nhà mấy đống gạch son,
Hố vôi trắng nằm đợi ngày xây dựng.
Trời thu trong em bé cười má ửng;
Như cây sai mẹ đứng giữa chùm con.
Chiều thu vàng vàng rực cả tâm hồn
Của đất nước đang bồi da thắm thịt.
Gió biển mặn thổi về đây tha thiết;
Những con chim phơi phới cánh, chiều thu
Náo nức như triều, êm ả như ru…
(Huy Cận, Chiều thu quê hương, in trong tập thơ Trời mỗi ngày lại sáng, 1958)
* Ghi chú: Huy Cận sáng tác “Chiều thu quê hương” năm 1958. Bài thơ toát lên vẻ đẹp nên thơ, yên bình của buổi chiều thu khi miền Bắc đã sạch bóng quân thù.
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm). Chỉ rõ cách gieo vần chân trong bốn câu thơ đầu.
Câu 2 (1,0 điểm). Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của yếu tố miêu tả trong việc khắc họa vẻ đẹp quê hương ở đoạn thơ:
Đứng lồng lộng, thu tiếng chiều vàng rợi.
Vồng khoai lang xòe lá ra nằm sưởi
Cùng với gà mẹ xòe cánh ấp con.
Ở trước sân nhà mấy đống gạch son,
Câu 3 (0,5 điểm). Từ hoàn cảnh ra đời của bài thơ, em hiểu như thế nào về ý nghĩa của hai câu thơ “Chiều thu vàng vàng rực cả tâm hồn/Của đất nước đang bồi da thắm thịt?”
Câu 4 (1,0 điểm). Biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thơ “Những con chim phơi phới cánh chiều thu/Náo nức như triều, êm ả như ru…” mang lại hiệu quả nghệ thuật gì trong việc biểu hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả?
Câu 5 (1,0 điểm). Bài thơ gợi ta nhớ đến những khoảnh khắc bình yên trong cuộc sống. Em hãy chia sẻ một khoảnh khắc như vậy và nêu ý nghĩa của khoảnh khắc đó đối với em?
Dưới đây là phần đáp án được viết lại với ngôn ngữ mới mẻ, giữ nguyên ý chính và nội dung gốc, kèm theo 4 câu hỏi mở rộng cùng gợi ý trả lời, và thông tin về tác giả Đặng Trần Côn:
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm)
Bốn câu thơ đầu sử dụng cách gieo vần chân theo kiểu vần liền:
- Hai câu đầu vần “a”: “quá” – “rạ”
- Hai câu tiếp theo vần “ao”: “chào” – “sao”
→ Cách gieo vần này tạo nhịp điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển, phù hợp với không khí chiều thu thanh bình.
Câu 2 (1,0 điểm)
Yếu tố miêu tả nổi bật trong đoạn thơ gồm:
- “Đứng lồng lộng”, “thu tiếng chiều vàng rợi”
- “Vồng khoai lang xòe lá ra nằm sưởi”
- “Gà mẹ xòe cánh ấp con”
- “Mấy đống gạch son”
→ Những hình ảnh này khắc họa một bức tranh quê hương sống động, gần gũi, đậm chất dân dã. Qua đó, người đọc cảm nhận được vẻ đẹp yên ả, thân thương của làng quê Việt Nam trong buổi chiều thu sau ngày hòa bình.
Câu 3 (0,5 điểm)
Hai câu thơ:
“Chiều thu vàng vàng rực cả tâm hồn
Của đất nước đang bồi da thắm thịt”
→ Gợi cảm xúc hân hoan, tự hào của nhà thơ trước sự hồi sinh của đất nước sau chiến tranh. Miền Bắc sạch bóng quân thù, quê hương đang từng ngày phát triển, đổi mới, như cơ thể đang được nuôi dưỡng, hồi phục.
Câu 4 (1,0 điểm)
Biện pháp so sánh trong hai câu thơ:
“Những con chim phơi phới cánh chiều thu
Náo nức như triều, êm ả như ru…”
→ Tác dụng:
- Làm nổi bật trạng thái cảm xúc của tác giả: vừa sôi nổi, vừa dịu dàng.
- Hình ảnh chim bay phơi phới được so sánh với thủy triều và điệu ru, thể hiện niềm vui, sự bình yên và tình yêu tha thiết với quê hương.
- Gợi không khí thanh bình, đầy sức sống của đất nước trong thời kỳ hòa bình.
Câu 5 (1,0 điểm)
Một khoảnh khắc bình yên trong cuộc sống có thể là:
- Ngồi bên cửa sổ nghe mưa rơi
- Cùng gia đình quây quần bên mâm cơm
- Được thầy cô động viên sau một lần vấp ngã
→ Ý nghĩa: Những khoảnh khắc ấy giúp em cảm thấy được yêu thương, tiếp thêm năng lượng tích cực, xua tan áp lực và gắn kết với những người thân yêu.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6.
Hình ảnh “giếng trong lẻo, trời xanh in thăm thẳm” gợi cho em cảm nhận gì về không gian quê hương?
→ Gợi không gian trong trẻo, thanh bình, như một tấm gương phản chiếu trời thu. Đây là biểu tượng của sự yên ả, sạch sẽ, và sự kết nối giữa thiên nhiên và con người.
Câu 7.
Vì sao tác giả lại ví “em bé cười má ửng” với “cây sai mẹ đứng giữa chùm con”?
→ So sánh này thể hiện sự sung túc, hạnh phúc, gợi hình ảnh gia đình đông vui, đầm ấm. Đồng thời, nó cũng là biểu tượng của sự sinh sôi, phát triển trong thời kỳ hòa bình.
Câu 8.
Theo em, hình ảnh “hố vôi trắng nằm đợi ngày xây dựng” có ý nghĩa biểu tượng gì?
→ Gợi niềm tin vào tương lai, vào công cuộc kiến thiết đất nước. Đó là biểu tượng của sự chuẩn bị, của khát vọng dựng xây sau chiến tranh.
Câu 9.
Nếu được chọn một hình ảnh tiêu biểu nhất trong bài thơ để thể hiện vẻ đẹp quê hương, em sẽ chọn hình ảnh nào? Vì sao?
Học sinh có thể chọn “vồng khoai lang xòe lá ra nằm sưởi” vì nó thể hiện sự bình dị, gần gũi, hay “gà mẹ xòe cánh ấp con” vì biểu tượng của sự che chở, yêu thương.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ ĐẶNG TRẦN CÔN
- Đặng Trần Côn (chưa rõ năm sinh – mất khoảng cuối thế kỷ XVIII) là một nhà thơ nổi tiếng thời Lê trung hưng.
- Quê ở làng Nhân Mục, huyện Thanh Trì, nay thuộc quận Thanh Xuân, Hà Nội.
- Ông nổi tiếng với tác phẩm “Chinh phụ ngâm”, viết bằng chữ Hán, sau được Đoàn Thị Điểm dịch ra chữ Nôm.
- “Chinh phụ ngâm” là khúc ngâm trữ tình sâu sắc, thể hiện nỗi đau khổ, cô đơn của người vợ có chồng ra trận, đồng thời phản ánh tâm trạng thời đại loạn lạc, chiến tranh.
- Đặng Trần Côn là người có học vấn uyên thâm, tài năng văn chương, được hậu thế kính trọng.