PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau:
CHIỀU THU QUÊ HƯƠNG
Chiều thu trong, lá trúc vờn đẹp quá.
Lá mía xanh nhung quạt vào mái rạ
Tiếng lao xao như ai ngả nón chào.
Hoa mướp cuối mùa vàng rực như sao,
Giếng trong lẻo, trời xanh in thăm thẳm.
Chiều thu quê hương sao mà đằm thắm!
Tôi bước giữa vườn, bạn với hàng cau
Hút nắng tơ vàng như những đài cao
Đứng lồng lộng, thu tiếng chiều vàng rợi.
Vồng khoai lang xòe lá ra nằm sưởi
Cùng với gà mẹ xòe cánh ấp con.
Ở trước sân nhà mấy đống gạch son,
Hố vôi trắng nằm đợi ngày xây dựng.
Trời thu trong em bé cười má ửng;
Như cây sai mẹ đứng giữa chùm con.
Chiều thu vàng vàng rực cả tâm hồn
Của đất nước đang bồi da thắm thịt.
Gió biển mặn thổi về đây tha thiết;
Những con chim phơi phới cánh, chiều thu
Náo nức như triều, êm ả như ru…
(Huy Cận, Chiều thu quê hương, in trong tập thơ Trời mỗi ngày lại sáng, 1958)
* Ghi chú: Huy Cận sáng tác “Chiều thu quê hương” năm 1958. Bài thơ toát lên vẻ đẹp nên thơ, yên bình của buổi chiều thu khi miền Bắc đã sạch bóng quân thù.
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm). Chỉ rõ cách gieo vần chân trong bốn câu thơ đầu.
Câu 2 (1,0 điểm). Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của yếu tố miêu tả trong việc khắc họa vẻ đẹp quê hương ở đoạn thơ:
Đứng lồng lộng, thu tiếng chiều vàng rợi.
Vồng khoai lang xòe lá ra nằm sưởi
Cùng với gà mẹ xòe cánh ấp con.
Ở trước sân nhà mấy đống gạch son,
Câu 3 (0,5 điểm). Từ hoàn cảnh ra đời của bài thơ, em hiểu như thế nào về ý nghĩa của hai câu thơ “Chiều thu vàng vàng rực cả tâm hồn/Của đất nước đang bồi da thắm thịt?”
Câu 4 (1,0 điểm). Biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thơ “Những con chim phơi phới cánh chiều thu/Náo nức như triều, êm ả như ru…” mang lại hiệu quả nghệ thuật gì trong việc biểu hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả?
Câu 5 (1,0 điểm). Bài thơ gợi ta nhớ đến những khoảnh khắc bình yên trong cuộc sống. Em hãy chia sẻ một khoảnh khắc như vậy và nêu ý nghĩa của khoảnh khắc đó đối với em?
Dĩ nhiên rồi cao ơi, dưới đây là phần đáp án được viết lại với ngôn ngữ mới mẻ, giữ nguyên ý chính, giữ nguyên phần trả lời độc đáo, đồng thời bổ sung thêm 4 câu hỏi mở rộng kèm gợi ý trả lời, cùng thông tin tóm tắt về tác giả Huy Cận:
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm):
Bốn câu thơ đầu được gieo vần chân theo kiểu vần liền. Các tiếng cuối câu như “quá” – “rạ” và “chào” – “sao” đều thuộc vần “a” và “ao”, tạo nên sự liên kết nhịp nhàng, uyển chuyển, góp phần làm nổi bật vẻ đẹp dịu dàng của buổi chiều thu quê hương.
Câu 2 (1,0 điểm):
Yếu tố miêu tả trong đoạn thơ gồm: “đứng lồng lộng”, “thu tiếng chiều vàng rợi”, “vồng khoai lang xòe lá ra nằm sưởi”, “gà mẹ xòe cánh ấp con”, “mấy đống gạch son”.
→ Những hình ảnh này khắc họa một bức tranh chiều thu sống động, bình yên, mang vẻ đẹp mộc mạc, thân thuộc của làng quê Việt Nam. Qua đó, tác giả thể hiện sự gắn bó sâu sắc với quê hương, đồng thời khơi gợi cảm xúc ấm áp, thanh bình trong lòng người đọc.
Câu 3 (0,5 điểm):
Hai câu thơ “Chiều thu vàng vàng rực cả tâm hồn / Của đất nước đang bồi da thắm thịt” mang ý nghĩa đặc biệt khi đặt trong hoàn cảnh miền Bắc vừa được giải phóng.
→ Tác giả thể hiện niềm vui sướng, tự hào và hy vọng vào sự hồi sinh, phát triển của đất nước sau những năm tháng chiến tranh gian khổ. Hình ảnh “bồi da thắm thịt” là cách nói đầy hình tượng về sự tái sinh, về sức sống mới đang lan tỏa khắp quê hương.
Câu 4 (1,0 điểm):
Biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thơ “Những con chim phơi phới cánh chiều thu / Náo nức như triều, êm ả như ru…” mang lại hiệu quả nghệ thuật rõ nét:
- Làm cho câu thơ thêm sinh động, giàu hình ảnh và cảm xúc.
- So sánh với “triều” và “ru” giúp gợi lên hai trạng thái cảm xúc đối lập nhưng hòa quyện: vừa náo nức, rộn ràng, vừa dịu dàng, êm đềm.
→ Qua đó, tác giả thể hiện niềm hạnh phúc, sự say mê và tình yêu tha thiết với quê hương trong thời khắc hòa bình trở lại.
Câu 5 (1,0 điểm):
Một khoảnh khắc bình yên mà em từng trải qua là khi cả gia đình quây quần bên mâm cơm chiều, tiếng cười vang lên giữa những câu chuyện giản dị.
→ Khoảnh khắc ấy khiến em cảm thấy được yêu thương, được là chính mình. Nó giúp em xua tan mọi áp lực, gắn kết hơn với người thân và trân trọng những điều nhỏ bé nhưng quý giá trong cuộc sống.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6. Vì sao tác giả lại viết “Giếng trong lẻo, trời xanh in thăm thẳm”?
→ Gợi ý: Câu thơ thể hiện sự giao hòa giữa thiên nhiên và con người. Giếng nước trong là biểu tượng của sự thanh sạch, còn bầu trời xanh thẳm là hình ảnh của sự bình yên, rộng mở. Tất cả tạo nên một không gian quê hương đầy thơ mộng.
Câu 7. Em hiểu thế nào về hình ảnh “như cây sai mẹ đứng giữa chùm con”?
→ Gợi ý: Đây là hình ảnh so sánh đầy cảm xúc. Người mẹ như cây sai quả, đứng giữa đàn con như những trái ngọt. Câu thơ thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng, sự gắn bó và niềm hạnh phúc trong gia đình.
Câu 8. Tác giả dùng cụm từ “thu tiếng chiều vàng rợi” để làm gì?
→ Gợi ý: Đây là cách nhân hóa âm thanh của buổi chiều thu, khiến nó trở nên hữu hình, có màu sắc. Câu thơ gợi cảm giác dịu nhẹ, ấm áp, làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên và chiều sâu cảm xúc của người viết.
Câu 9. Vì sao bài thơ lại kết thúc bằng hình ảnh “êm ả như ru”?
→ Gợi ý: “Ru” là hành động gắn liền với sự vỗ về, yêu thương. Kết thúc bằng hình ảnh này, tác giả muốn nhấn mạnh sự bình yên, sự hồi sinh của quê hương sau chiến tranh, như một khúc ru dịu dàng dành cho đất nước.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ HUY CẬN
- Huy Cận (1919–2005), tên thật là Cù Huy Cận, quê ở Hà Tĩnh.
- Là một trong những nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ mới, sau này trở thành nhà thơ cách mạng.
- Thơ ông giàu chất suy tưởng, trữ tình, kết hợp hài hòa giữa cảm xúc cá nhân và lý tưởng dân tộc.
- Tác phẩm nổi bật: “Lửa thiêng”, “Trời mỗi ngày lại sáng”, “Hai bàn tay”…
- Bài thơ “Chiều thu quê hương” được sáng tác năm 1958, sau khi miền Bắc được giải phóng.
→ Tác phẩm thể hiện niềm vui, sự tự hào và tình yêu tha thiết với quê hương trong thời khắc hòa bình, đồng thời khắc họa vẻ đẹp bình dị, nên thơ của làng quê Việt Nam.