PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi.
Má ngã xuống bên lò bếp đỏ
Thằng giặc kia đứng ngó trừng trừng
Má già nhắm mắt, rưng rưng
“Các con ơi, ở trong rừng U Minh
Má có chết, một mình má chết
Cho các con trừ hết quân Tây!”
Thằng kia bỗng giậm gót giày
Đạp lên đầu má: “Mẹ mày, nói không?”
Lưỡi gươm lạnh toát kề hông
“Các con ơi! Má quyết không khai nào!”
Sức đâu như ngọn sóng trào
Má già đứng dậy, ngó vào thằng Tây
Má hét lớn: “Tụi bay đồ chó!
Cướp nước tao, cắt cổ dân tao!
Tao già không sức cầm dao
Giết bay, có các con tao trăm vùng!
Con tao, gan dạ anh hùng
Như rừng đước mạnh, như rừng chàm thơm!
Thân tao chết, dạ chẳng sờn!”
Thương ôi! Lời má lưỡi gươm cắt rồi!
Một dòng máu đỏ lên trời
Má ơi, con đã nghe lời má kêu!
Nước non muôn quỷ ngàn yêu
Còn in bóng má sớm chiều Hậu Giang.
(Trích Bà-má-Hậu-Giang – Tố Hữa )
Chú thích: * “Bà má Hậu Giang” viết năm 1941, in trong tập
“Xiềng xích”. Bài thơ ca ngợi người mẹ miền sông Hậu kiên gan trước họng súng quân thù, quyết nuôi, giúp đỡ những người cách mạng.
** Tố Hữu (1920-2002) tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, sinh ra tại thành phố Huế, là con út trong gia đình. Ông là một nhà thơ cách mạng, ở ông có sự thống nhất đẹp đẽ giữa cuộc đời cách mạng và cuộc đời thơ, giữa lý tưởng trong trái tim và những câu thơ trên đầu bút. Chặng đường thơ của Tố Hữu là chặng đường lịch sử của cả một dân tộc. Ông được coi là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng và kháng chiến.
Câu 1. (0,5 điểm) Xác định thể thơ, chỉ ra cách gieo vần ngắt nhịp ở khổ thơ đầu của đoạn trích?
Câu 2. (0,5 điểm) Chỉ ra những hình ảnh tố cáo tội ác của giặc?
Câu 3. (1,0 điểm) Nêu chủ đề chính của đoạn thơ?
Câu 4. (1,0 điểm) Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ sau:
“Con tao, gan dạ anh hùng
Như rừng đước mạnh, như rừng chàm thơm!”
Câu 5. (1,0 điểm) Qua đoạn trích trên, em rút ra thông điệp gì?
Dưới đây là phần đáp án được viết lại với ngôn ngữ mới mẻ, giữ nguyên nội dung và ý chính, đồng thời bổ sung thêm 4 câu hỏi mở rộng kèm gợi ý trả lời, cùng thông tin tóm tắt về tác giả Tố Hữu:
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm):
Đoạn thơ được viết theo thể thơ song thất lục bát. Mỗi khổ gồm hai câu bảy chữ (song thất) và một cặp sáu tám (lục bát). Vần thơ được gieo linh hoạt giữa vần chân và vần lưng, kết hợp hài hòa giữa thanh bằng và thanh trắc. Nhịp thơ thường ngắt 3/4 ở câu thất và 2/2/2 hoặc 4/4 ở câu lục bát, tạo nên âm điệu dồn dập, mạnh mẽ, phù hợp với không khí chiến đấu.
Câu 2 (0,5 điểm):
Những hình ảnh tố cáo tội ác của giặc được thể hiện rõ nét qua các chi tiết: “giặc lùng”, “giặc đốt xóm làng”, “xác xơ cây cỏ”, “tan hoang cửa nhà”, “một vùng trắng bãi tha ma”, “không một tiếng gà gáy trưa”. Những hình ảnh này cho thấy sự tàn phá khốc liệt, sự hủy diệt vô nhân đạo mà thực dân Pháp đã gây ra cho nhân dân Hậu Giang.
Câu 3 (1,0 điểm):
Phép đối được sử dụng trong câu thơ: “Giáo gươm sáng đất, tầm vông nhọn trời”.
→ Nội dung: Câu thơ vừa tạo sự cân xứng trong hình ảnh, vừa thể hiện khí thế chiến đấu của nhân dân. Những vũ khí thô sơ như giáo, gươm, tầm vông trở thành biểu tượng của tinh thần quật khởi, sẵn sàng vùng lên chống lại kẻ thù. Câu thơ khắc họa rõ nét sự quyết tâm và lòng yêu nước của người dân Hậu Giang.
Câu 4 (1,0 điểm):
Biện pháp tu từ liệt kê được sử dụng trong các câu: “Tù và dậy rúc, phèn la kêu, trống giục vang đồng”.
→ Tác dụng:
- Gợi không khí sục sôi, khẩn trương của một vùng quê đang chuẩn bị cho khởi nghĩa.
- Những âm thanh quen thuộc của làng quê nay trở thành tín hiệu chiến đấu, thể hiện sự chuyển mình mạnh mẽ của nhân dân.
- Hình ảnh “đường quê đỏ rực cờ hồng” là biểu tượng của cách mạng, của khát vọng độc lập, tự do.
→ Câu thơ tạo nên bức tranh sống động về khí thế vùng lên của nhân dân Hậu Giang, đồng thời khơi dậy lòng tự hào dân tộc.
Câu 5 (1,0 điểm):
Thông điệp mà nhà thơ muốn gửi gắm qua đoạn trích là:
- Tinh thần yêu nước, lòng quả cảm, sự bất khuất của nhân dân Việt Nam là bất diệt, không gì có thể khuất phục.
- Dù trong hoàn cảnh nào, người mẹ Việt Nam vẫn là biểu tượng của sự kiên cường, của lòng trung thành với cách mạng.
- Bài thơ là lời tố cáo đanh thép tội ác của thực dân Pháp, đồng thời là bản anh hùng ca về lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6. Vì sao hình ảnh “một má già lần lữa không đi” lại được lặp lại nhiều lần?
→ Gợi ý: Câu thơ thể hiện sự kiên định, lòng trung thành của người mẹ với cách mạng. Dù hiểm nguy rình rập, má vẫn ở lại, âm thầm tiếp sức cho kháng chiến. Việc lặp lại nhấn mạnh phẩm chất kiên gan, bất khuất của người mẹ.
Câu 7. Em hiểu thế nào về hình ảnh “tro còn lửa”?
→ Gợi ý: Đây là hình ảnh ẩn dụ cho tinh thần cách mạng vẫn âm ỉ, chưa bao giờ tắt. Dù bị tàn phá, dù đau thương, lòng yêu nước vẫn cháy trong tim người dân, đặc biệt là những người mẹ như má Hậu Giang.
Câu 8. Câu thơ “Má hét lớn: Tụi bay đồ chó!” có ý nghĩa gì về mặt nghệ thuật?
→ Gợi ý: Câu thơ sử dụng ngôn ngữ dân gian, mộc mạc nhưng đầy sức mạnh. Nó thể hiện sự căm phẫn tột độ của người mẹ trước tội ác của giặc, đồng thời khẳng định khí phách của người dân Việt Nam.
Câu 9. Vì sao nhà thơ lại viết “Một dòng máu đỏ lên trời”?
→ Gợi ý: Đây là hình ảnh bi tráng, thể hiện sự hy sinh cao cả của người mẹ. Máu của má không chỉ là cái chết, mà là sự hóa thân vào đất nước, là lời thề bất diệt với Tổ quốc.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ TỐ HỮU
- Tên thật: Nguyễn Kim Thành
- Sinh năm: 1920 tại Huế – mất năm 2002
- Là nhà thơ cách mạng tiêu biểu nhất của văn học Việt Nam hiện đại
- Gắn bó trọn đời với lý tưởng cộng sản, thơ ông là sự kết hợp hài hòa giữa trái tim cách mạng và ngôn ngữ nghệ thuật
- Các tập thơ nổi tiếng: “Từ ấy”, “Việt Bắc”, “Gió lộng”, “Ra trận”, “Máu và hoa”…
- Bài thơ “Bà má Hậu Giang” viết năm 1941, in trong tập “Xiềng xích”, là một trong những bài thơ tiêu biểu ca ngợi hình ảnh người mẹ Việt Nam anh hùng, kiên cường, bất khuất trong kháng chiến chống Pháp.
→ Tố Hữu không chỉ là nhà thơ, mà còn là người ghi lại lịch sử dân tộc bằng chính trái tim và ngòi bút của mình.