PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
ĂN TẾT VỚI MẸ
Con là cán bộ phương xa đến
Ăn tết hôm nay với mẹ già
Ngồi bên bếp lửa sáng loà
Con nghe mẹ kể gần xa trầm trồ:
– Mẹ thương đoàn lính Cụ Hồ
Hôm nay ăn tết ở vô phương nào
Đồng lương chẳng có là bao
Có không cũng ở đồng bào mà thôi
Mẹ già, chợ búa xa xôi
Con ăn với mẹ lưng xôi mẹ mừng
Tết xưa bánh mật bánh chưng
Mà chưa độc lập cũng không vui gì…”
Mẹ ngồi, mẹ nói, mẹ khoe
Vườn rau mẹ tốt, nương chè mẹ xanh
– “Mình đây cực khổ cũng đành
Tết ni tiết kiệm để dành sang năm
Phòng khi bộ đội về làng
Không chi thì cũng khoai lang nước chè
Anh em cực khổ nhiều bề
Có con có mẹ đi về là vui…”
Lửa vờn nồi nước bừng sôi
Con nghe ngon miệng lưng xôi vợi dần
Mẹ rằng: “Con cố mà ăn
Chỉ con với mẹ để phần cho ai?”
Mẹ ngồi mẹ ngó con nhai
Mẹ nhìn con nuốt mà hai mắt cười
Bỗng nhiên mắt mẹ sáng ngời:
– “Tết ni Cụ[1] đã mấy mươi tuổi rồi?”
Bên bếp lửa ngồi nghe mẹ kể
Con thấy lòng thấm thía tình thương
Ngày mai con bước lên đường
Mẹ ơi! Con mẹ coi thường gian lao
Vĩnh Mai, Đất đen và hoa thắm, NXB Hội Nhà văn, 1982
Thực hiện các yêu cầu
Câu 1 (0.5 điểm). Xác định thể thơ của văn bản trên?
Câu 2 (1 điểm). Ghi lại những từ ngữ khắc họa hình ảnh người mẹ trong khổ thơ đầu tiên. Qua những từ ngữ đó, em có cảm nhận như thế nào về người mẹ ấy?
Câu 3 (0.5 điểm). Từ ngữ địa phương như “ni” “chi” trong văn bản Ăn tết với mẹ có ý nghĩa, tác dụng gì?
Câu 4 (1 điểm). Việc sử dụng phép điệp cấu trúc và phép liệt kê trong hai dòng thơ Mẹ ngồi, mẹ nói, mẹ khoe/ Vườn rau mẹ tốt, nương chè mẹ xanh mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?
Câu 5 (1 điểm). Từ hình ảnh người mẹ trong bài thơ, em có suy nghĩ cảm nhận gì về người phụ nữ Việt Nam thời kháng chiến chống Mĩ và hiện nay?
[1] Cụ: Bác Hồ
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm):
- Thể thơ: Song thất lục bát.
Câu 2 (1,0 điểm):
- Từ ngữ khắc họa hình ảnh người mẹ trong khổ thơ đầu:
“mẹ kể”, “mẹ thương đoàn lính Cụ Hồ”, “mẹ già”, “chợ búa xa xôi”, “mẹ mừng” - Cảm nhận:
- Người mẹ tuổi cao, tần tảo, giàu tình cảm yêu thương bộ đội.
- Mẹ gần gũi, ấm áp, luôn lo lắng cho các anh lính, vui mừng khi được cùng ăn Tết với họ.
- Mẹ là biểu tượng của lòng yêu nước và tình người sâu sắc.
Câu 3 (0,5 điểm):
- Tác dụng của từ ngữ địa phương “ni”, “chi”:
- Tạo màu sắc địa phương, đặc biệt là miền Trung.
- Khắc họa lời nói mộc mạc, chân chất của người mẹ.
- Gợi cảm giác thân thương, gần gũi, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hình ảnh người mẹ giàu tình yêu thương.
Câu 4 (1,0 điểm):
- Biện pháp tu từ:
- Điệp cấu trúc: “Mẹ ngồi, mẹ nói, mẹ khoe”
- Liệt kê: “Vườn rau mẹ tốt, nương chè mẹ xanh”
- Tác dụng:
- Tạo nhịp điệu thơ nhẹ nhàng, gần gũi.
- Khắc họa rõ nét hình ảnh người mẹ tần tảo, vui mừng khi đón bộ đội về ăn Tết.
- Thể hiện tình cảm kính trọng, yêu quý và biết ơn của người lính đối với mẹ.
Câu 5 (1,0 điểm):
- Cảm nhận về người phụ nữ Việt Nam thời kháng chiến và hiện nay:
- Thời kháng chiến: Hiền hậu, chất phác, tần tảo, giàu lòng yêu thương và yêu nước.
- Hiện nay: Vẫn giữ nét đẹp truyền thống, đồng thời tự tin, năng động, có nhiều đóng góp trong học tập, lao động và xây dựng đất nước.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 6:
Câu thơ “Tết xưa bánh mật bánh chưng / Mà chưa độc lập cũng không vui gì” thể hiện điều gì?
→ Thể hiện nỗi khát khao độc lập, tự do; dù có vật chất nhưng thiếu tinh thần dân tộc thì Tết cũng không trọn vẹn.
Câu 7:
Hình ảnh “lưng xôi mẹ mừng” gợi cảm xúc gì?
→ Gợi sự giản dị, chân thành, niềm vui nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa của người mẹ khi được chia sẻ bữa ăn cùng bộ đội.
Câu 8:
Câu thơ “Mẹ ngồi mẹ ngó con nhai / Mẹ nhìn con nuốt mà hai mắt cười” thể hiện điều gì?
→ Thể hiện tình yêu thương sâu sắc, niềm hạnh phúc giản dị của mẹ khi thấy con ăn ngon miệng.
Câu 9:
Qua bài thơ, em cảm nhận được điều gì về tình cảm giữa nhân dân và bộ đội?
→ Là tình cảm gắn bó, thân thiết như ruột thịt, thể hiện sự đồng lòng, yêu thương và hậu phương vững chắc trong kháng chiến.
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ: VĨNH MAI
- Vĩnh Mai (1921–2001), tên thật là Nguyễn Văn Mai, quê ở Quảng Trị.
- Ông là nhà thơ, nhà văn, nhà báo cách mạng, từng giữ nhiều chức vụ trong ngành văn hóa – nghệ thuật.
- Thơ ông giàu cảm xúc, mang đậm chất dân tộc, thể hiện tình yêu quê hương, đất nước và con người.
- Bài thơ “Ăn Tết với mẹ” là một tác phẩm tiêu biểu, thể hiện tình cảm giữa hậu phương và tiền tuyến, ca ngợi vẻ đẹp của người mẹ Việt Nam trong kháng chiến.