Đọc đoạn trích sau:
Sau trận mưa rào vòm trời như được rửa sạch, trở nên xanh và cao hơn. Đã chớm hè nhưng trời vẫn lành lạnh, cái lạnh làm người ta hưng phấn và chóng đói. Thường Mạnh đi học về là đi thả trâu. Tối mịt cậu rong trâu về, đầu tưởng tượng đến một nồi cơm bốc khói nghi ngút.
[…] Chợt Mạnh phát hiện ra một đám mầm khoai đỏ au, mập mạp, tua tủa hướng lên trời. Kinh nghiệm đủ cho cậu biết bên dưới những chiếc mầm là củ khoai lang sót. Với bất cứ đứa trẻ trâu nào thì điều đó cũng tương đương với một kho báu. Nó bị sót lại từ trước Tết và bây giờ nó sẽ rất ngọt. Để xem, anh bạn to cỡ nào? Không ít trường hợp bên dưới chỉ là một mẩu khoai. Nước miếng đã kịp tứa khắp chân răng khi cậu tưởng tượng đến món khoai nướng. Ruột nó trong như thạch. Những giọt mật trào ra, gặp lửa tạo một thứ hương thơm chết người, nhất là khi trời lại lành lạnh thế này. Thật may là mình đem theo lửa – cậu lẩm bẩm. […].
Mạnh đã có việc để làm, mà lại là một việc làm người ta háo hức. Trong chốc lát đống cành khô bén lửa và đợi đến khi nó chỉ còn lớp than hồng rực Mạnh mới vùi củ khoai vào. Cậu ngồi im lắng nghe một sự dịch chuyển vô cùng tinh tế dưới lớp than, cùi trắng muốt đang bị sức nóng ủ cho thành mật. Từng khoảnh khắc với Mạnh lúc này trở nên vô cùng huyền diệu. Rồi có một mùi thơm cứ đậm dần, cứ quánh lại, lan tỏa, xoắn xuýt. Cậu nhớ lại có lần bà kể, nhờ đúng một củ khoai nướng mà ông cậu thoát chết đói và sau đó làm nên sự nghiệp. Chuyện như cổ tích nhưng lại có thật. Nào, để xem sau đây cậu sẽ làm nên công trạng gì.
Chợt cậu thấy có hai người, một lớn, một bé đang đi tới. Ông già ôm theo bọc tay nải còn cậu bé thì cứ ngoái cổ lại phía làng. Cậu nhận ra hai ông cháu lão ăn mày ở xóm bên. Hôm nay, chẳng có phiên chợ sao ông cháu lão cũng ra khỏi nhà nhỉ. Vài lần giáp mặt cậu bé và thấy mặt mũi nó khá sáng sủa. Bố mẹ nó chết trong một trận lũ quét nên nó chỉ trông cậy vào người ông mù lòa.
Mạnh lén trút ra tiếng thở dài khi ông cháu lão ăn mày đã đến rất gần. Có thể thấy rõ cánh mũi lão phập phồng như hà hít tìm thứ mùi vị gì đó. Cậu bé vẫn câm lặng, thỉnh thoảng lén nhìn Mạnh.
– Mùi gì mà thơm thế – ông cậu bé lên tiếng – Hẳn ai đang nướng khoai. Ngồi nghỉ một lát để ông xin lửa hút điếu thuốc đã cháu.
Ông lão lần túi lấy gói thuốc lào. Thằng bé giúp ông tháo khỏi lưng chiếc điếu nhỏ xíu. Mùi khoai nướng vẫn ngào ngạt và Mạnh đành ngồi chết gí, không dám động cựa. Chỉ khi ông lão nhờ, cậu mới cúi xuống thổi lửa. Chà, ông cháu lão mà ngồi dai là củ khoai cháy mất. Đã có mùi vỏ cháy. Lửa sẽ lấn dần vào cho đến khi biến củ khoai thành đen thui mới thôi. Dường như đoán được nỗi khó xử của Mạnh, ông lão bảo:
– Tôi chỉ xin lửa thôi…
Mạnh như bị bắt quả tang đang làm chuyện vụng trộm, mặt đỏ lên. Nhưng ông lão mắt lòa không thể nhìn thấy còn cậu bé ý tứ nhìn đi chỗ khác.
– Thôi, chào cậu nhé. Ta đi tiếp đi cháu!
Ông lật đật đứng dậy, bám vào vai cậu bé, vội vã bước. Cậu bé lặng lẽ nhìn Mạnh như muốn xin lỗi vì đã làm khó cho cậu. Cái nhìn đĩnh đạc của một người tự trọng, không muốn bị thương hại khiến Mạnh vội cúi gằm xuống. Ôi, giá như có ba củ khoai, chí ít cũng là hai củ. Đằng này chỉ có một… Mạnh thấy rõ tiếng chân hai ông cháu xa dần. Nhưng chính khi ấy, khi củ khoai nóng hổi, lớp vỏ răn lại như từng gợn sóng nằm phơi ra trước mắt Mạnh, thì nỗi chờ đón háo hức lúc trước cũng tiêu tan mất. Giờ đây củ khoai như là nhân chứng cho một việc làm đáng hổ thẹn nào đó. Dù Mạnh có dối lòng rằng mình chẳng có lỗi gì sất nhưng cậu vẫn không dám chạm vào củ khoai… Hình như đã có người phải quay mặt đi vì không dám ước có được nó. Có thể ông nội cậu đã từng nhìn củ khoai nướng cho ông làm nên sự nghiệp bằng cái cách đau đớn như vậy.
Mặc dù rong trâu về từ chiều nhưng mãi tối mịt Mạnh mới vào nhà. Giờ đây mới là lúc cậu sống trọn vẹn với cảm giác ngây ngất của người vừa được ban tặng một món quà vô giá. Cậu nhắm mắt lại mường tượng giây phút cậu bé kia mở gói giấy báo ra. Nửa củ khoai khi đó sẽ khiến cậu ta liên tưởng đến phép lạ, có thể lắm chứ! Và rồi cậu thấy lâng lâng đến mức chính mình tự hỏi liệu đây có phải là giấc mơ?
(Trích “Củ khoai nướng” – Truyện ngắn chọn lọc Tạ Duy Anh- xuất bản 2002)
*Chú thích: Tác giả: Tạ Duy Anh có tên khai sinh là Tạ Việt Dũng, sinh ngày 9/9/1959 quê ở Chương Mĩ, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Ông là cây bút trẻ trong thời kì đổi mới. Qua hơn 20 năm cầm bút, Tạ Duy Anh vẫn luôn luôn trăn trở tìm cách đổi mới từ duy, quan niệm nghệ thuật, làm mới tác phẩm từ nội dung tới hình thức, từ ngôn ngữ tới cấu trúc. Tạ Duy Anh tiếp nối những dòng văn đầy trăn trở nhưng cũng đầy tính nhân văn. Tác phẩm: Củ khoai nướng nằm trong tập “Truyện ngắn chọn lọc” – Tạ Duy Anh.
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1(0,5đ). Xác định ngôi kể trong đoạn trích?
Câu 2.(0,5đ) Nêu chủ đề của đoạn trích?
Câu 3.(0,5đ) Nhân vật chính trong đoạn trích là ai?
Câu 4. (0,5đ) Vì sao cậu bé Mạnh lại có “cảm giác ngây ngất của người vừa được ban tặng một món quà vô giá”?
Câu 5.(1,0đ) Chi tiết nào trong đoạn trích để lại ấn tượng sâu sắc nhất với anh/chị?
Câu 6.(1,0đ) Em hãy lý giải hành động của ông lão ăn mày trong câu văn sau:“Ông lật đật đứng dậy, bám vào vai cậu bé, vội vã bước.”
Câu 7.(1,0đ) Đánh giá tình cảm và thái độ của tác giả với nhân vật Mạnh?
Câu 8. (1,0đ) Qua đoạn trích trên, em hãy rút ra thông điệp có ý nghĩa nhất với bản thân.
Đáp án
Câu 1 (0,5 điểm):
Ngôi kể trong đoạn trích: Ngôi thứ ba. → Người kể chuyện không xuất hiện trực tiếp mà kể về nhân vật Mạnh từ bên ngoài, giúp người đọc quan sát khách quan và cảm nhận sâu sắc hơn nội tâm nhân vật.
Câu 2 (0,5 điểm):
Chủ đề của đoạn trích: Lòng yêu thương và sự sẻ chia giữa con người với con người, đặc biệt trong hoàn cảnh khó khăn. → Qua hành động của Mạnh và ánh nhìn của cậu bé ăn mày, tác phẩm khơi gợi giá trị nhân văn và phẩm chất đạo đức cao đẹp.
Câu 3 (0,5 điểm):
Nhân vật chính trong đoạn trích: Cậu bé Mạnh. → Mạnh là trung tâm của câu chuyện, thể hiện rõ sự chuyển biến tâm lý và hành động mang tính nhân văn.
Câu 4 (0,5 điểm):
Vì sao Mạnh có “cảm giác ngây ngất của người vừa được ban tặng một món quà vô giá”? → Vì cậu đã vượt qua sự ích kỷ cá nhân để chia sẻ nửa củ khoai nướng cho cậu bé ăn mày, hành động ấy mang lại cho Mạnh niềm vui sâu sắc và cảm giác thanh thản trong tâm hồn.
Câu 5 (1,0 điểm):
Chi tiết để lại ấn tượng sâu sắc nhất:
- Mạnh phát hiện củ khoai lang còn sót lại và háo hức nướng nó.
- Mạnh đã chia sẻ nửa củ khoai cho cậu bé ăn mày dù bản thân rất thèm ăn. → Đây là khoảnh khắc đánh dấu sự trưởng thành trong nhân cách của Mạnh, thể hiện lòng trắc ẩn và sự tử tế.
Câu 6 (1,0 điểm):
Lý giải hành động của ông lão ăn mày: → Ông lão vội vã rời đi để tránh khiến Mạnh khó xử. Dù nghèo khổ, ông vẫn giữ lòng tự trọng, không muốn nhận sự thương hại hay làm phiền người khác. Hành động ấy thể hiện phẩm chất cao quý của người nghèo nhưng giàu nhân cách.
Câu 7 (1,0 điểm):
Tình cảm và thái độ của tác giả với nhân vật Mạnh: → Tác giả thể hiện sự đồng cảm, yêu mến và trân trọng nhân cách của Mạnh. Qua lối kể tinh tế, Tạ Duy Anh khắc họa một cậu bé giàu lòng nhân ái, biết vượt qua bản thân để sống tử tế.
Câu 8 (1,0 điểm):
Thông điệp ý nghĩa rút ra từ đoạn trích:
- Trong cuộc sống, lòng yêu thương và sự sẻ chia là điều quý giá.
- Lòng tự trọng là phẩm chất cần thiết, giúp con người giữ được nhân cách trong mọi hoàn cảnh.
- Sự tử tế không phụ thuộc vào hoàn cảnh sống mà nằm ở lựa chọn của mỗi người.
BỔ SUNG 4 CÂU HỎI LIÊN QUAN
Câu 9:
Phân tích diễn biến tâm lý của Mạnh từ lúc phát hiện củ khoai đến khi chia sẻ cho cậu bé ăn mày.
Câu 10:
Hành động chia sẻ củ khoai của Mạnh có ý nghĩa như thế nào đối với sự trưởng thành của nhân vật?
Câu 11:
Hình ảnh củ khoai nướng trong truyện mang tính biểu tượng gì?
Câu 12:
Nếu là Mạnh trong tình huống đó, em sẽ lựa chọn như thế nào? Vì sao?
THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ TẠ DUY ANH
- Tên khai sinh: Tạ Việt Đăng
- Sinh năm: 1959
- Quê quán: Chương Mỹ, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội)
- Phong cách sáng tác: Đậm chất nhân văn, thường khai thác chiều sâu tâm lý nhân vật, đặc biệt là những người nhỏ bé trong xã hội.
- Tác phẩm tiêu biểu: Bến thời gian, Bố cục hoàn hảo, Ngày hội cuối cùng, Quả trứng vàng, Ba đào ký, Đi tìm nhân vật, Thiên thần sám hối, Những truyện không phải trong mờ, Bàn tay vô hình, Vó ngựa trở về và Con dế ma.
- Đóng góp: Là cây bút tiêu biểu thời kỳ đổi mới văn học Việt Nam, luôn trăn trở đổi mới tư duy nghệ thuật và phản ánh sâu sắc hiện thực đời sống.