Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả
- Văn bản do Châu Anh tổng hợp, đăng trên báo Tiền Phong điện tử (tienphong.vn), ngày 24/3/2020.
- Tác giả thuộc nhóm nhà báo – biên tập viên, viết theo phong cách báo chí khoa học, cung cấp tri thức phổ thông về các hiện tượng tự nhiên.
Tác phẩm
- Nhan đề: Vì sao có mưa đá, cách phòng tránh thế nào?
- Thể loại: Văn bản thông tin
- Phương thức biểu đạt chính: Thuyết minh
- Nội dung chính:
Văn bản giải thích hiện tượng mưa đá: khái niệm, nguyên nhân hình thành, thời gian – khu vực thường xảy ra và các biện pháp phòng tránh tác hại của mưa đá, giúp người đọc nâng cao hiểu biết khoa học và ý thức bảo vệ bản thân, tài sản trước thiên tai
Đọc hiểu bài Vì sao có mưa đá, cách phòng tránh thế nào?
VÌ SAO CÓ MƯA ĐÁ, CÁCH PHÒNG TRÁNH THẾ NÀO?
Mưa đá là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm nhất trên Trái Đất. Tại sao lại có mưa đá và có cách nào phòng tránh mưa đá không?
Mưa đá là gì?
Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra. Kích thước có thể từ 5 mm đến hàng chục cm, thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối. Những hạt mưa đá thường rơi xuống cùng với mưa rào.
Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn. Vì vậy ở Việt Nam mưa đá có thể xảy ra ở khắp các vùng miền và cả trong mùa hè. Riêng ở vùng núi phía bắc Việt Nam, từ tháng 1 đến tháng 5 hàng năm thường có mưa đá, nhiều nhất là từ tháng 3 đến tháng 5.
Tại sao có mưa đá?
Các chuyên gia khí tượng cho biết, mưa đá xảy ra do sự bất ổn định trong không khí giữa luồng khí hậu lạnh và nóng gặp nhau. Khi các đám mây gần mặt đất được các luồng không khí bốc lên cao thì phần trên của mây thường ở nhiệt độ dưới -20 độ C, khiến cho rất nhiều hơi nước trong mây biến thành những hạt băng nhỏ.
Nhưng tầng mây ở dưới thấp hơn, do nhiều nguyên nhân không thể ngưng kết thành băng, lại biến thành các giọt nước có độ lạnh dưới 0 độ C. Các luồng không khí không ngừng bốc lên cao sẽ đưa một khối lượng lớn các giọt nước lạnh này lên tầng trên của đám mây.
Ngay sau đó, chúng đông kết với các hạt băng đang tồn tại ở tầng trên, làm cho thể tích của các hạt băng càng ngày càng lớn hơn, khi trọng lượng tăng đến mức độ nhất định nào đó chúng sẽ rơi xuống.
Khi rơi xuống tầng mây thấp, mặt ngoài của băng lại được bao bọc thêm một lớp màng nước, đồng thời lại bị các luồng nước khi mạnh, khi yếu đang không ngừng bốc lên cao tác động vào. Càng bị các luồng khí tác động lâu thì lớp “áo nước” của băng thể càng va chạm liên tục, dẫn đến dính chặt lẫn nhau, khiến thể tích của băng thể càng lớn hơn. Đến lúc này, các luồng khí không còn có thể “tung hứng” các băng thể được nữa, đành để chúng rơi xuống mặt đất, gây ra những trận mưa đá. Mưa đá thường kết thúc rất nhanh trong vòng 5 -10 phút và cũng có thể kéo dài từ 20 – 30 phút.
[…]Cách phòng tránh tác hại của mưa đá
Việc dự báo mưa đá và khu vực chính xác sẽ có mưa đá là rất khó. Người dân ở các khu vực hay có mưa đá cần thường xuyên theo dõi thông tin thời tiết để sớm biết có khả năng xảy ra mưa đá và luôn chuẩn bị sẵn các phương án trú, tránh an toàn cho người, vật nuôi và hạn chế tác hại của mưa đá đối với các vật dụng, đồ dùng, máy móc,… nếu nó xảy ra.
Với cây trồng hoặc hoa màu dễ bị nát dập, bạn có thể dựng giàn che dọc theo luống, và nên làm giàn dạng mái hình tam giác sẽ giúp giảm tác động của hạt mưa đá khi va chạm, đá sẽ rơi xuống hai bên luống cây mà không đâm thủng giàn che, chú ý dựng cọc chống phải chắc chắn.
Với mái nhà, cần thường xuyên kiểm tra tình trạng của mái nhà và gia cố lại mái. Ở những chỗ trọng yếu nên sử dụng các vật liệu có thể chống chịu với va đập. Hiện trên thị trường có loại vật liệu là tấm Polycarbonate rất bền, có khả năng chịu va đập cao, cách âm, kháng cháy và bền trong nhiều năm trong điều kiện môi trường và thời tiết khắc nghiệt, không bị vỡ, trọng lượng nhẹ và kháng tia tử ngoại (tia UV) tốt. Tấm Polycarbonate dày hoặc đa lớp thậm chí có thể được dùng làm cửa sổ chống đạn. Có thể trang bị vật liệu này ở các phần mái lấy sáng, mái che, mái hiên, mái nhà kính, giếng trời, mái nhà xe… để tránh bị vỡ khi có mưa đá.
Làm mái nhà dốc xuống hai bên, cách dựng mái nhà này sẽ làm giảm lực tác động từ mưa đá. Mưa đá va vào mái nhà ở một góc độ 90 độ sẽ gây ra thiệt hại nhiều hơn mưa đá rơi xuống mái nhà theo một góc lệch.
Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại tìm chỗ ẩn, đội mũ bảo hiểm để tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.
(Theo 1001 thắc mắc: Vì sao có mưa đá? Cách phòng tránh thế nào?, https://www.tienphong.vn/, ngày 24/03/2020, Châu Anh tổng hợp)
Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của văn bản trên:
A. Thuyết minh
B. Tự sự
C. Miêu tả
D. Nghị luận
Câu 2: Mục đích chính của văn bản trên là gì?
A. Giới thiệu mưa đá là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm nhất trên Trái Đất
B. Giải thích một số vấn đề liên quan đến hiện tượng mưa đá để cung cấp những thông tin sau: khái niệm mưa đá, nguyên nhân và cách phòng tránh tác hại của mưa đá
C. Giới thiệu để người dân nhận biết hiện tượng mưa đá và phòng tránh nó
D. Cung cấp cho người đọc những thông tin khoa học, thú vị
Câu 3: Câu văn nào sau đây nêu lên vấn đề chính được giải thích trong văn bản
A. Mưa đá là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm nhất trên Trái Đất
B. Tại sao lại có mưa đá và có cách nào phòng tránh mưa đá không?
C. Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn
D. Việc dự báo mưa đá và khu vực chính xác sẽ có mưa đá là rất khó
Câu 4. Câu văn nào giải thích khái quát về nguyên nhân tạo ra mưa đá:
A. Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra
B. Các chuyên gia khí tượng cho biết, mưa đá xảy ra do sự bất ổn định trong không khí giữa luồng khí hậu lạnh và nóng gặp nhau
C. Việc dự báo mưa đá và khu vực chính xác sẽ có mưa đá là rất khó.
D. Mưa đá va vào mái nhà ở một góc độ 90 độ sẽ gây ra thiệt hại nhiều hơn mưa đá rơi xuống mái nhà theo một góc lệch.
Câu 5: Đoạn văn: “Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau [..] thường rơi xuống cùng với mưa rào.” trong văn bản trên được trình bày theo cách nào?
A. Diễn dịch
B. Quy nạp
C. Song song
D. Phối hợp
Câu 6: Ý nào nói đúng nhất về thông tin cơ bản của văn bản:
A. Giải thích hiện tượng mưa đá, nguyên nhân và tác hại của mưa đá
B. Giới thiệu về hiện tượng mưa đá và cách phòng tránh tác hại của mưa đá
C. Giải thích hiện tượng mưa đá, nguyên nhân có mưa đá và cách phòng tránh tác hại của mưa đá
D. Giải thích hiện tượng mưa đá, nguyên nhân, tác hại và cách phòng tránh tác hại của mưa đá
Câu 7: Văn bản đã sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ nào:
A. Sơ đồ chỉ dẫn
B. Kí hiệu
C. Biểu đồ
D. Hình ảnh minh họa
Câu 8: Việc sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ trong VB trên có tác dụng:
A. Biểu đạt mối quan hệ giữa các thông tin.
B. Giúp trình bày thông tin một cách hệ thống.
C. Cung cấp những thông tin cụ thể, chính xác.
D. Làm tăng tính hấp dẫn và trực quan của thông tin.
Câu 9: Theo em, thông tin mà văn bản cung cấp có ý nghĩa như thế nào với độc giả?
Câu 10: Không chỉ mưa đá mà các hiện tượng thời tiết cực đoan khác đều có tác động tiêu cực tới tính mạng, sức khỏe và tài sản con người. Bằng những hiểu biết của bản thân, em hãy đưa ra một số biện pháp để hạn chế các hiện tượng thời tiết cực đoan này.
Hướng dẫn giải chi tiết
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| A | B | B | B | C | C | D | D |
Câu 9.
-Thông tin mà văn bản cung cấp có ý nghĩa thiết thực đối với mọi người.
Cụ thể là:
+ Hiểu được mưa đá là gì, thời điểm và địa điểm hay xảy ra mưa đá, nguyên nhân xảy ra hiện tượng mưa đá là do sự bất ổn định trong không khí giữa luồng khí hậu lạnh và nóng gặp nhau.
+ Nắm được thông tin về tác hại của mưa đá đối với sản xuất và đời sống để từ đó có những biện pháp phù hợp để hạn chế hậu quả mà mưa đá gây ra.
+ Nhận thức được việc bảo vệ môi trường sẽ giúp con người giảm thiểu được những tác hại của hiện tượng thời tiết cực đoan với đời sống. Từ đó, mỗi người cần có hành động thiết thực để bảo vệ môi trường.
Câu 10.
Để hạn chế thời tiết cực đoan, con người cần tích cực tuyên truyền và thực hiện các giải pháp về môi trường như:
– Hạn chế rác thải đặc biệt là rác thải nhựa trong quá trình sống, sản xuất, kinh doanh.
– Có các chế tài phù hợp, mang tính răn đe để bảo vệ môi trường
– Trồng nhiều cây và phủ xanh môi trường sống
– Đặc biệt, hãy theo dõi thông tin thời tiết nhanh chóng để giảm thiểu rủi ro của thời tiết cho người và của tới mức tối đa.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi mở rộng về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Vì sao mưa đá được xem là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm?
- Em hãy tóm tắt ngắn gọn quá trình hình thành mưa đá theo văn bản.
- Theo em, việc nêu rõ thời gian và khu vực thường xảy ra mưa đá có ý nghĩa gì?
- Qua văn bản, em nhận thấy thái độ của tác giả đối với hiện tượng mưa đá như thế nào?
- Em có nhận xét gì về cách trình bày thông tin khoa học trong văn bản?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Ở địa phương em đã từng xảy ra mưa đá hoặc hiện tượng thời tiết cực đoan nào chưa? Hậu quả ra sao?
- Từ văn bản, em rút ra bài học gì cho bản thân khi gặp mưa đá?
- Theo em, vì sao con người cần trang bị kiến thức khoa học về thiên tai?
- Học sinh có thể làm gì để góp phần giảm thiểu tác hại của các hiện tượng thời tiết cực đoan?
- Em hãy liên hệ một hiện tượng thiên nhiên khác (bão, lũ, hạn hán…) và nêu cách phòng tránh.
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Văn bản Vì sao có mưa đá, cách phòng tránh thế nào? chủ yếu nhằm mục đích gì?
A. Kể lại một hiện tượng thiên nhiên
B. Giải thích và cung cấp thông tin khoa học về mưa đá
C. Bày tỏ cảm xúc trước thiên tai
D. Phê phán tác hại của thiên nhiên
→ Đáp án: B
Câu 2. Nguyên nhân chính dẫn đến mưa đá là do:
A. Mưa lớn kéo dài
B. Sự va chạm của các luồng không khí lạnh và nóng
C. Gió mùa đông bắc
D. Áp thấp nhiệt đới
→ Đáp án: B
Câu 3. Mưa đá thường xảy ra nhiều nhất ở khu vực nào?
A. Đồng bằng
B. Ven biển
C. Vùng núi và bán sơn địa
D. Đô thị
→ Đáp án: C
Câu 4. Việc đưa ra các biện pháp phòng tránh mưa đá trong văn bản có tác dụng gì?
A. Làm văn bản dài hơn
B. Giúp người đọc biết cách ứng phó khi thiên tai xảy ra
C. Tăng tính biểu cảm
D. Gây tò mò cho người đọc
→ Đáp án: B
Câu 5. Thông điệp quan trọng nhất của văn bản là:
A. Thiên nhiên luôn nguy hiểm
B. Con người không thể chống lại thiên nhiên
C. Hiểu biết khoa học giúp con người chủ động phòng tránh thiên tai
D. Mưa đá chỉ xảy ra trong mùa đông
→ Đáp án: C
