Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Đình Thi (trong đoạn trích này là nhà báo – không phải nhà văn Nguyễn Đình Thi của văn học hiện đại)
- Là cây bút viết báo, viết bài nghị luận xã hội giàu tính giáo dục, hướng người đọc đến những giá trị sống tích cực.
- Bài viết được đăng trên báo Lào Cai điện tử, mang phong cách nghị luận – chính luận nhẹ nhàng, thuyết phục, gần gũi với độc giả trẻ.
Tác phẩm: “Vẻ đẹp tâm hồn”
- Thuộc kiểu văn bản nghị luận xã hội.
- Nội dung chính: Khẳng định vai trò quan trọng của vẻ đẹp tâm hồn – một vẻ đẹp bền vững, sâu sắc, là nền tảng hình thành giá trị nhân cách con người.
- Thông điệp:
Con người cần rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, lòng nhân ái và sự thấu hiểu để nuôi dưỡng vẻ đẹp tâm hồn – vẻ đẹp đích thực và trường tồn nhất.
Đọc hiểu bài Vẻ đẹp tâm hồn
“(…) chúng ta hãy biết trân quý vẻ đẹp tâm hồn, bởi đó là yếu tố tiên quyết làm nên giá trị chân chính của một con người. Con người là tổng hóa của vẻ đẹp hình thức bên ngoài lẫn tâm hồn bên trong (…). Với tôi, vẻ đẹp đáng được nâng niu, trân trọng được ngưỡng mộ hơn hết vẫn là nét đẹp toát lên từ tâm hồn mỗi người.
Vẻ đẹp tâm hồn là vẻ đẹp tổng hòa của cảm xúc, nhận thức, lý trí và khát vọng của lòng nhân ái, bao dung, thấu hiểu và sẻ chia, của sự chân thành, hiểu biết, thái độ, cách suy nghĩ và sự lắng nghe trong cuộc sống. Một tâm hồn đẹp giúp ta biết yêu thương, biết sống đẹp, sống có ích. Vẻ đẹp tâm hồn như người ta vẫn nói, tuy nó không có hình hài nhưng thực sự sâu xa và bền vững. Bởi vậy, đó là cái đẹp đáng được quý trọng nhất.
(…) Giống như lớp vỏ bên ngoài, như bình hoa hay một cô búp bê, khi ngắm mãi, (… ) ta cũng sẽ thấy chán. Vẻ đẹp hình thức của một con người cũng vậy. Dẫu đẹp, dấu ấn tượng đến mấy rồi cũng sẽ dễ dàng bị xóa nhòa nếu người đó chỉ là một con người nhạt nhẽo, vô duyên, hay ích kỷ, xấu xa… Nhưng vẻ đẹp tâm hồn thì khác. Nó luôn tạo nên được sức thu hút vô hình và mạnh mẽ nhất, là giá trị thực sự lâu bền của bản thân mỗi người. Một người có tâm hồn đẹp thì vẻ đẹp tâm hồn sẽ càng tôn vinh, bồi đắp cho vẻ đẹp hình thức của người ấy. Và muốn có được vẻ đẹp tâm hồn, mỗi người cần phải trải qua quá trình rèn luyện, tu dưỡng, học hỏi một cách thường xuyên (…)”.
(Nguyễn Đình Thi, Trích “Vẻ đẹp tâm hồn”, Nguồn: http://baolaocai.vn/baivietcu/20180518090329594-ve-dep-tam-hon)
Trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1. Xác định thể loại của đoạn trích trên?
Câu 2. Chỉ ra từ ngữ thể hiện phép nối giữa hai câu văn sau: “Vẻ đẹp tâm hồn như người ta vẫn nói, tuy nó không có hình hài nhưng thực sự sâu xa và bền vững. Bởi vậy, đó là cái đẹp đáng được quý trọng nhất”.
Câu 3. Em hiểu như thế nào về nội dung của câu văn: “Một tâm hồn đẹp giúp ta biết yêu thương, biết sống đẹp, sống có ích”?
Câu 4. Chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn trích trên?
Câu 5. Tác giả muốn gửi gắm tư tưởng, tình cảm gì qua đoạn trích?
Câu 6. “Một người có tâm hồn đẹp thì vẻ đẹp tâm hồn sẽ càng tôn vinh, bồi đắp cho vẻ đẹp hình thức của người ấy”. Em có đồng tình với quan điểm này của tác giả không? Vì sao?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Thể loại của đoạn trích: Nghị luận
Câu 2.
Những từ ngữ thể hiện phép nối: Tuy…nhưng, bởi vậy.
Câu 3.
Học sinh có thể giải thích theo ý hiểu của mình, có lý giải
Gợi ý:
“Một tâm hồn đẹp giúp ta biết yêu thương, biết sống đẹp, sống có ích” là nhận định chính xác bởi khi có một tâm hồn đẹp con người không chỉ biết yêu thương mà còn biết sẻ chia có thái độ và cách suy nghĩa thấu đáo,… nhờ vậy lối sống trở thành sống đẹp, cuộc sống trở nên có ý nghĩa hơn.
Câu 4.
HS chỉ ra và nêu được tác dụng của một biện pháp tu từ:
HS nêu được tác dung:
+ So sánh: Vẻ đẹp hình thức như lớp vỏ bên ngoài, như bình hoa hay một cô búp bê, khi ngắm mãi, (… ) ta cũng sẽ thấy chán.
+ Tác dụng: Lời văn trở nên sinh động, hấp dẫn, gợi hình, gợi cảm. Giúp người đọc dễ dàng nhận ra vẻ đẹp hình thức giống như bình hoa, cô búp bê… ngắm mãi thì sẽ nhàm chán, không phải là thứ để lại ấn tượng sâu đậm, nhớ mãi trong trí nhớ người khác. Qua đó tác giả nhắc nhở mỗi người không nên quá quan tâm vẻ đẹp hình thức bên ngoài mà quên đi bồi đắp vẻ đẹp tâm hồn.
+ Liệt kê: khát vọng của lòng nhân ái, bao dung, thấu hiểu và sẻ chia, của sự chân thành, hiểu biết, thái độ, cách suy nghĩ và sự lắng nghe trong cuộc sống; một con người nhạt nhẽo, vô duyên, hay ích kỷ, xấu xa…; quá trình rèn luyện, tu dưỡng, học hỏi một cách thường xuyên (…)
– Tác dụng:
+ Câu văn nhịp nhàng, uyển chuyển, giàu nhịp điệu
+ Nhằm nhấn mạnh, diễn đạt đầy đủ, sâu sắc hơn các khía cạnh của vẻ đẹp tâm hồn, và làm thế nào để có được vẻ đẹp tâm hồn.
Câu 5.
Tác giả muốn gửi gắm tư tưởng, tình cảm gì qua đoạn trích:
Gợi ý:
– Không nên quá coi trọng vẻ bề ngoài
– Mỗi người hãy bồi đắp vẻ đẹp tâm hồn
– Hãy sống biết yêu thương, chia sẻ, sống có ích.
Câu 6.
Học sinh trình bày quan điểm của mình, có lí giải hợp lý.
Gợi ý:
Đồng tình, lí giải: Vẻ đẹp tâm hồn tạo nên sức hút vô cùng mạnh mẽ và bền vững. Nó chính là một trong yếu tố quan trọng làm nên vẻ đẹp hình thức hoàn thiện nhất.
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG
A. Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Phân tích luận điểm chính của tác giả trong đoạn trích và cho biết tác giả triển khai luận điểm ấy qua những lý lẽ nào.
- Tại sao tác giả cho rằng vẻ đẹp tâm hồn tạo nên “sức thu hút vô hình và mạnh mẽ nhất”?
- Chi tiết so sánh vẻ đẹp hình thức với “bình hoa, cô búp bê” có tác dụng gì trong việc khắc họa quan điểm của tác giả?
- Tác giả sử dụng giọng điệu như thế nào trong đoạn văn? Giọng điệu ấy có phù hợp với nội dung nghị luận không?
- Hãy chỉ ra câu văn thể hiện rõ thái độ trân trọng của tác giả đối với vẻ đẹp tâm hồn. Nêu cảm nhận của em về câu văn đó.
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Theo em, trong cuộc sống hiện nay, người trẻ thường quan tâm nhiều đến vẻ đẹp hình thức hay vẻ đẹp tâm hồn? Em có suy nghĩ gì về thực trạng đó?
- Kể lại một tình huống mà em từng cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của một người xung quanh em.
- Hãy liên hệ đoạn trích với một tác phẩm văn học khác cũng đề cao vẻ đẹp tâm hồn (ví dụ: “Lão Hạc”, “Chiếc lược ngà”, “Đôi mắt”, “Bếp lửa”).
- Theo em, người học sinh cần làm gì để rèn luyện và nuôi dưỡng vẻ đẹp tâm hồn?
- Viết đoạn văn 5–7 câu trình bày suy nghĩ về câu nói: “Đẹp người một vẻ, đẹp nết mười phương”.
C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
- Văn bản khẳng định vẻ đẹp nào là bền vững và đáng quý nhất?
A. Vẻ đẹp ngoại hình
B. Vẻ đẹp vật chất
C. Vẻ đẹp tâm hồn
D. Vẻ đẹp trí tuệ
→ Đáp án: C - Theo tác giả, vì sao vẻ đẹp hình thức dễ bị “xóa nhòa”?
A. Vì con người thay đổi
B. Vì nó chỉ gây ấn tượng trước mắt, không đủ sâu sắc
C. Vì ai cũng đẹp như nhau
D. Vì phụ thuộc thời tiết
→ Đáp án: B - Từ nào sau đây thể hiện phép nối giữa hai câu văn?
A. Tuy
B. Bởi vậy
C. Nhưng
D. Vì
→ Đáp án: B - Biện pháp tu từ “so sánh” được sử dụng để làm nổi bật ý gì?
A. Vẻ đẹp hình thức vô cùng quý giá
B. Vẻ đẹp hình thức dễ gây nhàm chán, không bền lâu
C. Vẻ đẹp tâm hồn khó nhìn thấy
D. Vẻ đẹp tâm hồn cần được che giấu
→ Đáp án: B - Muốn có vẻ đẹp tâm hồn, con người cần:
A. Có ngoại hình đẹp
B. Được người khác khen ngợi
C. Rèn luyện và tu dưỡng thường xuyên
D. Cố gắng giàu có
→ Đáp án: C