Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Dữ
- Nguyễn Dữ sống vào khoảng thế kỉ XVI, quê ở Hải Dương.
- Là người học rộng, đỗ đạt nhưng không mặn mà với con đường quan lộ, sớm lui về ở ẩn.
- Sáng tác của ông thể hiện:
- Tinh thần nhân văn sâu sắc
- Sự phê phán xã hội phong kiến đương thời
- Niềm cảm thương đối với số phận con người, đặc biệt là những kẻ tài hoa nhưng lạc lõng.
Tác phẩm: “Từ Thức lấy vợ tiên”
- Là một truyện trong tập “Truyền kì mạn lục” – áng văn xuôi tự sự tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam.
- Thể loại: Truyện truyền kì.
- Nội dung chính:
- Kể về cuộc gặp gỡ và mối duyên kì ảo giữa Từ Thức – một nho sĩ tài hoa – với nàng tiên Giáng Hương.
- Thể hiện bi kịch của con người không thuộc trọn vẹn về cõi tiên cũng chẳng còn chỗ đứng nơi cõi trần.
- Giá trị:
- Giá trị hiện thực: phản ánh khát vọng thoát li thực tại ngột ngạt.
- Giá trị nhân đạo: cảm thương cho số phận con người cô đơn, lạc loài.
Đọc hiểu bài Từ Thức lấy vợ tiên
(Tóm tắt phần đầu: Từ Thức làm quan Tri huyện Tiên Du, nhân một buổi xem hội hoa mẫu đơn mà cứu giúp một người con gái đẹp. Vì tính ham thơ mến cảnh nên chàng đã từ quan mà chọn sống chốn nước biếc non xanh. Một hôm Từ Thức mải vãn cảnh mà lạc vào động tiên, gặp lại người con gái mà chàng đã cứu hôm đi hội, mới biết hóa ra cô gái đó chính là nàng tiên Giáng Hương, con của bà tiên cai quản vùng núi Phù Lai, động tiên thứ 6 trong 36 động tiên bồng bềnh ngoài biển cả. Để báo đáp ơn cứu mạng trước kia, phu nhân đã tác hợp cho Từ Thức và Giáng Hương nên duyên vợ chồng trong sự chúc phúc của quần tiên.)
Nhưng từ khi chàng bỏ nhà đi thấm thoát đã được một năm, ao sen đã đổi thay mầu biếc. Những đêm sương sa gió thổi, bóng trăng sáng nhòm qua cửa sổ, tiếng thủy triều nghe vẳng đầu giường, đối cảnh chạnh lòng, một mối buồn bâng khuâng, quấy nhiễu khiến không sao ngủ được. Một hôm trông ra bể, thấy một chiếc tàu buôn đi về phương nam, Từ trỏ bảo Giáng Hương rằng:
– Nhà tôi đi về phía kia kìa, song biển cả trời xa, chẳng biết là ở tận đâu.
Rồi nhân lúc rỗi, chàng nói với nàng rằng:
– Tôi bước khách bơ vơ, lòng quê bịn rịn, lệ hoa thánh thót, lòng cỏ héo hon, dám xin thể tình mà cho được tạm về, chẳng hay ý nàng nghĩ thế nào?
Giáng Hương bùi ngùi không nỡ dứt. Từ lang nói:
– Tôi xin hẹn trong một thời kỳ bao nhiêu lâu, để về cho bạn bè gặp mặt và thu xếp việc nhà cho yên, sẽ lại đến đây để với nàng cùng già ở chỗ làng mây bến nước.
Giáng Hương khóc mà nói:
– Thiếp chẳng dám vì tình phu phụ mà ngăn cản mối lòng quê hương của chàng. Song cõi trần nhỏ hẹp, kiếp trần ngắn ngủi, dù nay chàng về, nhưng chỉ e liễu sân hoa vườn, không còn đâu cảnh tượng như ngày trước nữa.
Nàng nhân thưa với phu nhân, phu nhân nói:
– Không ngờ chàng lại thắc mắc vì mối lòng trần như vậy.
Nhân cho một cỗ xe cẩm vân để chàng cưỡi về. Nàng cũng đưa cho chàng một bức thư viết vào lụa mà nói:
– Ngày khác trông thấy vật này, xin đừng quên mối tình cũ kĩ..
Rồi trào nước mắt mà chia biệt.
Chàng đi chỉ thoắt chốc đã về đến nhà, thì thấy vật đổi sao dời, thành quách nhân gian, hết thảy đều không như trước nữa, duy có những cảnh núi khe là vẫn không thay đổi sắc biếc màu xanh thủa nọ. Bèn đem tên họ mình hỏi thăm những người già cả thì thấy có người nói:
– Thuở bé tôi nghe nói ông cụ tam đại nhà tôi cũng cùng tên họ như ông, đi vào núi mất đến nay đã hơn 80 năm, nay đã là năm thứ 5 niên hiệu Diên Ninh là đời ông vua thứ ba của triều Lê rồi.
Chàng bấy giờ mới buồn bực bùi ngùi; muốn lại lên xe mây để đi, nhưng xe đã hóa làm một con chim loan mà bay mất. Mở thư ra đọc, thấy có câu: “Kết lứa phượng ở trong mây, duyên xưa đã hết, tìm non tiên ở trên biển, dịp khác còn đâu!” mới biết là Giáng Hương đã nói trước với mình những lời ly biệt. Chàng bèn mặc áo cừu nhẹ, đội nón lá ngắn, vào núi Hoành Sơn, rồi sau không biết đi đâu mất.
(Trích Từ Thức lấy vợ tiên, Nguyễn Dữ, in trong cuốn Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại, tập 1, Nguyễn Đăng Na giới thiệu và tuyển soạn, NXB Giáo dục, 1997, tr 259 – 260)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Nhận diện về thể loại và đặc điểm thể loại của đoạn trích trên.
Câu 2. Theo đoạn trích, khi trở lại chốn cũ quê xưa, Từ Thức thấy những cảnh tượng gì?
Câu 3. Chỉ ra và nêu tác dụng của yếu tố kì ảo trong đoạn trích.
Câu 4. Anh chị hãy rút ra một thông điệp ý nghĩa nhất và lí giải.
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
– Thể loại: Truyện truyền kì
– Đặc điểm:
+ Mô phỏng theo cốt truyện dân gian có thêm yếu tố kì ảo
+ Nhân vật kì ảo: thần tiên
+ Không gian: pha trộn giữ cõi thực và cõi tiên (động tiên ngoài biển cả)
+ Sử dụng nhiều điển tích điển cố…
Câu 2.
Theo đoạn trích, khi trở lại chốn cũ quê xưa, Từ Thức thấy: vật đổi sao dời, thành quách nhân gian, hết thảy đều không như trước nữa, duy có những cảnh núi khe là vẫn không thay đổi sắc biếc màu xanh thủa nọ.
Câu 3.
– Yếu tố kì ảo trong đoạn trích:
+ Từ Thức gặp nàng tiên Giáng Hương, được quần tiên tác hợp nên duyên chồng vợ.
+ Cỗ xe cẩm vân đưa Từ Thức về nhà trong thoáng chốc.
+ Xe mây thoáng chốc đã hóa chim loan mà bay mất.
+ Thời gian: 1 năm ở cõi tiên bằng 80 năm ở cõi trần…
– Tác dụng của các yếu tố kì ảo:
+ Tạo ra sự sinh động, khiến câu chuyện thêm hấp dẫn, thú vị, tạo hứng thú tăng tính hấp dẫn cho người đọc.
+ Gợi người đọc liên tưởng đến một thế giới thần tiên tươi đẹp mà ai cũng mơ ước được sống nhưng lại siêu thực.
+ Kín đáo bộc lộ thái độ của người viết: Cõi tiên là hình ảnh của thế giới mà con người muốn tìm đến khi chán ngán thế giới thực tại nhưng thế giới cũng chỉ là hư vô như giấc mộng chiêm bao…
Câu 4.
– HS có thể lựa chọn một trong những thông điệp sau:
+ Chúng ta là con người trần thế dù có được sống nơi tiên cảnh cũng không thoát được nỗi nhớ quê hương.
+ Cuộc đời con người chúng ta không tồn tại vĩnh viễn, cũng không được hưởng đặc ân vô biên từ tạo hóa nên chúng ta phải biết trân trọng.
+ Chúng ta không thể tham lam, không thể có tất cả, khi ta không chấp nhận bằng lòng ta sẽ mất hết.
– HS tự lí giải hợp lí thông điệp đã chọn.
+ Về nhận thức…
+ Về thái độ…
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Tâm trạng của Từ Thức được thể hiện như thế nào khi sống ở cõi tiên cùng Giáng Hương?
- Chi tiết “vật đổi sao dời” khi Từ Thức trở về trần gian gợi cho em những suy ngẫm gì về thời gian và kiếp người?
- Qua lời nói của Giáng Hương trước lúc chia tay, em cảm nhận được điều gì về số phận tình yêu giữa người và tiên?
- Em hãy phân tích ý nghĩa của hình ảnh “xe mây hóa chim loan” trong đoạn trích.
- Theo em, Từ Thức là người sống vì lí tưởng hay vì cảm xúc cá nhân? Vì sao?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Từ bi kịch của Từ Thức, em rút ra bài học gì về sự lựa chọn trong cuộc sống?
- Trong xã hội hiện đại, con người có còn “lạc lõng” như Từ Thức không? Vì sao?
- Em hãy liên hệ khát vọng thoát li trần thế của Từ Thức với tâm lí con người ngày nay khi đối diện áp lực cuộc sống.
- Theo em, hạnh phúc có phải là trốn chạy thực tại để tìm đến một “cõi tiên” lí tưởng không?
- Nếu được đặt mình vào vị trí của Từ Thức, em sẽ lựa chọn ở lại cõi tiên hay trở về trần thế? Lí giải.
C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Đặc điểm nổi bật nhất của thể loại truyền kì trong đoạn trích là:
A. Nhân vật lịch sử có thật
B. Lời văn giàu chất trữ tình
C. Sự kết hợp giữa yếu tố thực và kì ảo
D. Kết cấu theo hồi
Câu 2. Vì sao Từ Thức xin phép Giáng Hương trở về trần gian?
A. Chán cuộc sống nơi tiên giới
B. Muốn thử thách tình yêu
C. Nhớ quê hương, bạn bè và cuộc sống trần thế
D. Nghe lời phu nhân
Câu 3. Chi tiết “một năm ở cõi tiên bằng tám mươi năm ở cõi trần” thể hiện:
A. Sự phi lí của truyện
B. Quan niệm khác biệt về thời gian trong thế giới kì ảo
C. Tính khoa học của truyện
D. Sự nhầm lẫn của nhân vật
Câu 4. Thái độ của tác giả Nguyễn Dữ thể hiện qua đoạn trích là:
A. Ca ngợi cuộc sống tiên giới
B. Phê phán con người ham danh lợi
C. Cảm thương cho số phận con người tài hoa nhưng lạc lõng
D. Đề cao quyền lực thần tiên
Câu 5. Thông điệp sâu sắc nhất của đoạn trích là:
A. Không nên yêu người khác giới
B. Không nên rời bỏ quê hương
C. Con người không thể có tất cả, cần biết trân trọng thực tại
D. Tiên giới luôn tốt đẹp hơn trần gian
