Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Trương Quốc Khánh (1947–1999)
- Là nhạc sĩ, nhà báo, nhà biên kịch, hoạt động nghệ thuật sôi nổi trong những năm kháng chiến chống Mỹ.
- Ông là gương mặt tiêu biểu của phong trào “Hát cho đồng bào tôi nghe” – phong trào ca hát mang tính chiến đấu, thức tỉnh lòng yêu nước của thanh niên đô thị miền Nam trước năm 1975.
- Nhạc của ông giàu cảm xúc, mộc mạc mà mạnh mẽ, hướng tới lí tưởng sống đẹp, đặc biệt là lí tưởng cống hiến cho Tổ quốc.
Tác phẩm Tự nguyện
- Sáng tác trong thời kỳ khốc liệt của chiến tranh chống Mỹ.
- Bài hát nhanh chóng trở thành biểu tượng của tuổi trẻ thanh niên Việt Nam với lời ca giản dị nhưng giàu nhiệt huyết.
- Nhân vật trữ tình thể hiện khát vọng sống đẹp:
- Nếu là chim → mang tin yêu hòa bình
- Nếu là hoa → tỏa hương thiện lành
- Nếu là mây → mang hơi ấm
- Là người → sẵn sàng hi sinh cho Tổ quốc
- Tác phẩm khẳng định lí tưởng sống cao đẹp của thế hệ trẻ: sống để cống hiến, không sống cho riêng mình.
Đọc hiểu bài Tự nguyện
Nếu là chim tôi sẽ làm loài bồ câu trắng
Nếu là hoa tôi sẽ làm một đóa hướng dương
Nếu là mây tôi sẽ làm một vầng mây ấm
Là người tôi sẽ chết cho quê hương.
Là chim tôi sẽ cất cao đôi cánh mềm
Từ Nam ra ngoài Bắc báo tin nối liền
Là hoa, tôi nở tình yêu ban sớm
Cùng muôn trái tim ngất say hòa bình…
(Trích: Tự nguyện – Trương Quốc Khánh)
Chú thích: Trương Quốc Khánh (1947- 1999) là một nhạc sĩ, nhà báo, nhà biên kịch. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là bài hát Tự nguyện được sáng tác trong phong trào Hát cho đồng bào tôi nghe..
Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 6 (trình bày ngắn gọn)
Câu 1. Xác định thể thơ và kiểu văn bản được sử dụng trong văn bản trên? (1 điểm)
Câu 2. Phân tích cấu tạo và gọi tên kiểu câu của bốn câu thơ đầu? (0,5điểm)
Câu 3. Nêu chủ đề của đoạn thơ.(1,0 điểm)
Câu 4. Trong bốn câu thơ đầu tác giả đã sử dụng các biện pháp tu từ nào? Phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ đó? (1,5 điểm)
Câu 5. Em hiểu tâm nguyện của tác giả qua câu thơ: “Là người tôi sẽ chết cho quê hương” như thế nào? (0,5điểm)
Câu 6: Từ bài thơ hãy rút ra thông điệp cho bản thân về giá trị của sự sống? (1,5 điểm)
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
– Thể thơ: Tự do
– Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm
Câu 2.
– Bốn câu thơ thuộc loại câu rút gọn thành phần chủ ngữ, khi bỏ đi vẫn có thể khôi phục lại được
Ví dụ: “Nếu là chim” có thể khôi phục về: “Nếu tôi là chim”
Câu 3.
Bài thơ đã thể hiện những khát vọng về lẽ sống, lí tưởng sống cao đẹp của người thanh niên: sống trung thực, ngay thẳng, sống chan hòa yêu thương, say mê cống hiến và sẵn sàng hi sinh vì hòa bình, vì độc lập dân tộc.
Câu 4.
– Phép tu từ được sử dụng:
+ Phép điệp cấu trúc: Nếu là… tôi sẽ…
+ Phép liệt kê: chim, hoa, mây, người, bồ câu trắng, đóa hướng dương, vầng mây ấm, quê hương.
->Tác dụng: phép điệp ngữ và liệt kê làm tăng sức gợi hình, gợi cảm, các câu thơ trở nên sinh động. Qua đó nhấn mạnh khao khát, lý tưởng của nhân vật trữ tình, thể hiện tình yêu cuộc sống, yêu đất nước tha thiết.
Câu 5.
Thể hiện khát vọng, ước nguyện dâng hiến, hy sinh cả tính mạng vì quê hương, đất nước của nhà thơ và cũng là của cả thế hệ thanh niên Việt Nam lúc bấy giờ.
Câu 6.
Mỗi học sinh chúng ta hãy có lí tưởng sống cao đẹp, sống ngay thẳng, sống cống hiến. Bởi vì khi chúng ta có một quan niệm sống cao đẹp thì chúng ta sẽ có thêm niềm tin về cuộc đời để cuộc sống ý nghĩa hơn. Sống cống hiến là khi chúng ta mong muốn trở nên thật có ích, muốn góp phần vào quê hương. Mỗi học sinh chúng ta là chú nhân tương lai của đất nước. Vì vậy chúng ta hãy cố gắng học tập thật tốt để xây dựng đất nước tốt đẹp hơn.
Hệ thống câu hỏi mở rộng
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Hình ảnh “chim – hoa – mây – người” được xây dựng theo mạch cảm xúc nào? Nó thể hiện lí tưởng sống ra sao?
- Tại sao tác giả chọn những hình ảnh mang tính biểu tượng của thiên nhiên để nói về vẻ đẹp tâm hồn con người?
- Cảm nhận của em về giọng điệu của đoạn thơ: tha thiết, chân thành hay mạnh mẽ? Vì sao?
- Qua đoạn thơ, em cảm nhận gì về vẻ đẹp tâm hồn của người thanh niên Việt Nam thời chống Mỹ?
- Trong đoạn thơ, chi tiết nào gợi cảm xúc mạnh nhất đối với em? Phân tích ngắn gọn.
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Từ ước nguyện “Là người tôi sẽ chết cho quê hương”, em suy nghĩ gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong thời bình?
- Hãy liên hệ thông điệp của đoạn thơ với một nhân vật lịch sử hoặc nhân vật thời đại mà em ngưỡng mộ.
- Theo em, lý tưởng sống đẹp của thanh niên ngày nay giống và khác thời chống Mỹ ở điểm nào?
- Nếu được bổ sung một hình ảnh thiên nhiên để nói về lý tưởng sống của bản thân, em sẽ chọn hình ảnh nào? Vì sao?
- Trong xã hội hiện đại, sống cống hiến có phải là điều khó khăn? Em cần làm gì để sống có ích?
C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Biện pháp tu từ chủ đạo trong hai câu thơ sau là gì?
“Nếu là chim tôi sẽ làm loài bồ câu trắng
Nếu là hoa tôi sẽ làm một đóa hướng dương”
A. So sánh
B. Hoán dụ
C. Điệp cấu trúc
D. Nhân hóa
→ Đáp án: C
Câu 2. Từ “bồ câu trắng” trong đoạn thơ tượng trưng cho điều gì?
A. Vẻ đẹp tinh khôi
B. Khát vọng hòa bình
C. Sự tự do
D. Tất cả đều đúng
→ Đáp án: D
Câu 3. Chủ đề chính của đoạn thơ là:
A. Ca ngợi thiên nhiên
B. Tình yêu đôi lứa
C. Lí tưởng sống cao đẹp và tinh thần cống hiến
D. Sự cô đơn của con người
→ Đáp án: C
Câu 4. Kiểu câu được sử dụng nhiều trong đoạn thơ là:
A. Câu cầu khiến
B. Câu ghép
C. Câu rút gọn
D. Câu hỏi tu từ
→ Đáp án: C
Câu 5. Từ nào gợi ra sự ấm áp tình yêu thương trong đoạn thơ?
A. Hướng dương
B. Mây ấm
C. Bồ câu
D. Trái tim
→ Đáp án: B