Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Hà Ân
- Hà Ân (1928 – 2011) là nhà văn chuyên viết tiểu thuyết lịch sử cho thiếu nhi và học sinh.
- Ông có sở trường tái hiện lịch sử dân tộc thời phong kiến, đặc biệt là thời Trần, bằng giọng văn trang trọng, hào hùng nhưng vẫn gần gũi.
- Tác phẩm của Hà Ân giúp người đọc:
- Hiểu rõ hơn về các nhân vật lịch sử
- Bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc
- Một số tác phẩm tiêu biểu:
- Trên sông truyền hịch
- Bên bờ Thiên Mạc
- Hồ Quý Ly
- Người Thăng Long
Tác phẩm Trên sông truyền hịch
- Trên sông truyền hịch là tiểu thuyết lịch sử, viết về cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông thời Trần.
- Tác phẩm tập trung khắc họa:
- Hình tượng Trần Quốc Tuấn (Hưng Đạo Đại Vương) – vị tướng tài ba, trung quân ái quốc
- Mối quan hệ vua – tôi đầy tin tưởng, gắn bó
- Không khí hào hùng của dân tộc trước giờ xuất quân
- Đoạn trích trong văn bản tái hiện lễ tế cờ xuất sư, thể hiện:
- Trách nhiệm lịch sử nặng nề
- Quyết tâm bảo vệ giang sơn, xã tắc
- Tinh thần đoàn kết quân – dân
Đọc hiểu bài Trên sông truyền hịch
Gần trưa, Chiêu Minh vương hộ tống nhà vua tiễn Trần Quốc Tuấn ra bến Đông làm lễ tế cờ xuất sư. […] Không khí trang trọng đến tức thở. Nhân Tông vái Trần Quốc Tuấn và phán:
– Từ nay việc an nguy của giang sơn xã tắc trẫm xin trao cho Quốc công.
Trần Quốc Tuấn nghiêm trang đáp lễ:
– Lão thần thề không để nhục mệnh của bệ hạ.
Nhân Tông ban kiếm Thượng Phương, trao quyền chém trước tâu sau cho Trần Quốc Tuấn. Nhà vua chăm chú nhìn vị tướng già và thấy Trần Quốc Tuấn quắc thước lạ lùng.
Từ trên đài cao, Trần Quốc Tuấn lặng nhìn các đội quân hàng ngũ chỉnh tề bên dưới. […] Trần Quốc Tuấn thấy tất cả sức mạnh của dân tộc từ nghìn xưa truyền lại nâng cao tâm hồn ông lên khiến cho hai vai ông dư sức gánh sứ mệnh nặng nề. Ông thét lớn:
– Bớ ba quân!
Tiếng dạ vang dậy kinh thành và sông nước.
Trần Quốc Tuấn lại thét tiếp:
– Quan gia đã hạ chỉ cho ta lĩnh cờ tiết chế cùng các ngươi xuất sư phá giặc. Kiếm Thượng Phương đây! -Trần Quốc Tuấn nâng cao kiếm lên khỏi đầu.
– Ai trái mệnh, phản dân, hại nước, ta sẽ nghiêm trị không tha.
Quân sĩ lại đồng thanh dạ ran. Nhân Tông vẫy Dã Tượng lại gần, cầm lấy cái gậy trúc xương cá của Trần Quốc Tuấn. Nhà vua ân cần trao cây gậy cho vị tướng già và dặn dò: […]
– Trọng phụ tuổi đã cao, xin vì trẫm, vì đất nước và trăm họ mà giữ gìn sức khỏe.
(Trích Trên sông truyền hịch, Hà Ân)
Lựa chọn đáp án đúng:
Câu 1. Ý nào nói đúng về phương thức biểu đạt của văn bản?
A. Tự sự, biểu cảm, nghị luận
B. Tự sự, nghị luận, miêu tả
C. Tự sự, miêu tả, biểu cảm
D. Tự sự, thuyết minh, nghị luận
Câu 2. Vua Trần Nhân Tông gửi gắm với Trần Quốc Tuấn vấn đề trọng đại gì?
A. Trao kiếm
B. Dặn dò nhiều điều
C. Trọng phụ tuổi đã cao, xin vì trẫm, vì đất nước và trăm họ mà giữ gìn sức khỏe.
D. Từ nay việc an nguy của giang sơn xã tắc trẫm xin trao cho Quốc công.
Câu 3. Vua ban vật quý gì cho Trần Quốc Tuấn, Trần Quốc Tuấn sẽ có quyền gì?
A. Rượu quý, quyền lãnh đạo ba quân.
B. Ban kiếm Thượng Phương , quyền gặp vua bất cứ lúc nào.
C. Áo choàng, quyền quản lí quân sĩ.
D. Ban kiếm Thượng Phương, quyền chém trước tâu sau.
Câu 4. Tại sao không khí buổi lễ tế cờ xuất sư được miêu tả trang trọng đến tức thở?
A. Vì đây là buổi lễ quan trọng chuẩn bị cho cuộc chiến chống lại quân Nguyên – Mông xâm lược.
B. Vì đây là buổi lễ vua lên ngôi.
C. Vì đây là buổi lễ quan trọng của hoàng cung.
D. Vì đây là buổi chia tay sinh tử.
Câu 5. Sự việc vua trao cho Trần Quốc Tuấn quyền chém trước tâu sau cho ta thấy vua là người như thế nào?
A. Vua rất anh minh
B. Vua rất tin tưởng Trần Quốc Tuấn
C. Vua rất tin tưởng vào tài năng cầm quân của Trần Quốc Tuấn, chờ đợi chiến thắng trong cuộc chiến chống giặc Nguyên – Mông.
D. Cả A,B,C.
Câu 6. Em hiểu thế nào về lời hứa của Trần Quốc Tuấn với vua: Lão thần thề không để nhục mệnh của bệ hạ.
A.Trần Quốc Tuấn rất tự tin.
B.Trần Quốc Tuấn tự tin và thể hiện quyết tâm mang về chiến thắng để báo đáp niềm tin tưởng của vua.
C. Trần Quốc Tuấn hứa hẹn chiến thắng quân giặc.
D. Trần Quốc Tuấn sẽ bảo vệ danh dự cho vua.
Câu 7. “Trần Quốc Tuấn thấy tất cả sức mạnh của dân tộc từ nghìn xưa truyền lại nâng cao tâm hồn ông lên khiến cho hai vai ông dư sức gánh sứ mệnh nặng nề”. Câu văn này gợi đến tâm trạng, cảm xúc gì của Trần Quốc Tuấn?
A.Trần Quốc Tuấn cảm nhận được sức mạnh của dân tộc và niềm hứng khởi khi đón nhận sứ mệnh vua ban.
A. Trần Quốc Tuấn thấy vui vẻ.
B. Trần Quốc Tuấn thấy ai cũng đáng tin yêu
C. Trần Quốc Tuấn thấy dân tộc mình thật kiên cường.
Câu 8. Có thể hiểu câu dặn dò của vua với Trần Quốc Tuấn “Trọng phụ tuổi đã cao, xin vì trẫm, vì đất nước và trăm họ mà giữ gìn sức khỏe” như thế nào?
A. Vua mong Trần Quốc Tuấn bình an trở về.
B. Vua mong Trần Quốc Tuấn biết bảo trọng thân thể vì vua, vì đất nước.
C. Vua lo lắng, yêu mến, kính trọng Trần Quốc Tuấn.
D. Cả A,B,C
Câu 9. Em hãy nêu nhận xét của mình về vị tướng già Trần Quốc Tuấn?
Câu 10. Qua văn bản và cách biểu hiện của các nhân vật, em rút ra được bài học gì cho bản thân?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1. C
Câu 2. D
Câu 3. D
Câu 4. A
Câu 5. C
Câu 6. B
Câu 7. A
Câu 8. D
Câu 9.
Trần Quốc Tuấn là một vị tướng giỏi, uy nghi, dũng mãnh. Ông được các vua thời Trần tín nhiệm, nhân dân yêu mến, là con người suốt cả đời theo nghiệp nhà binh, bảo vệ đất nước bao phen khỏi kẻ thù xâm lược, đã từng đánh thắng giặc Nguyên Mông lần thứ nhất vào năm 1257, lần thứ hai vào năm 1285, lần thứ ba vào năm 1288.
Câu 10.
HS rút ra 2 đến 3 bài học có ý nghĩa cho bản thân, phù hợp chuẩn mực đạo đức. Đây là định hướng:
- Chúng ta cần phải sống và làm việc hết mình vì đất nước.
- Phải đặt lợi ích, vận mệnh dân tộc lên mọi lợi ích khác.
- Dù là ở cương vị cao hơn cũng luôn phải tôn trọng người lớn tuổi, người có tài.
- Khi làm việc gì cũng luôn cần sự tự tin và quyết tâm.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
- Phân tích ý nghĩa của chi tiết vua Trần Nhân Tông trao kiếm Thượng Phương cho Trần Quốc Tuấn.
- Qua đoạn trích, em cảm nhận như thế nào về mối quan hệ giữa vua Trần Nhân Tông và Trần Quốc Tuấn?
- Hình ảnh “sức mạnh của dân tộc từ nghìn xưa truyền lại” gợi cho em suy nghĩ gì về truyền thống lịch sử Việt Nam?
- Theo em, vì sao tác giả lại miêu tả Trần Quốc Tuấn là một “vị tướng già” nhưng vẫn quắc thước, uy nghi?
- Trình bày cảm nhận của em về không khí buổi lễ tế cờ xuất sư và tác dụng của việc miêu tả không khí đó trong đoạn trích.
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng
- Từ tinh thần trách nhiệm của Trần Quốc Tuấn, em rút ra bài học gì cho bản thân trong học tập và cuộc sống?
- Trong xã hội hiện nay, tinh thần đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân được thể hiện như thế nào?
- Liên hệ hình ảnh Trần Quốc Tuấn với một nhân vật lịch sử hoặc nhân vật hiện đại mà em ngưỡng mộ.
- Nếu em là một người chỉ huy trong tập thể lớp, em sẽ học được gì từ cách Trần Quốc Tuấn nhận và thực hiện sứ mệnh?
- Theo em, lòng yêu nước của thế hệ trẻ ngày nay cần được thể hiện ra sao để xứng đáng với truyền thống cha ông?
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng
Câu 1. Nội dung chính của đoạn trích là gì?
A. Miêu tả lễ hội trong hoàng cung
B. Khắc họa lễ tế cờ xuất sư và tinh thần quyết chiến chống giặc
C. Kể lại chiến thắng quân Nguyên – Mông
D. Nói về tuổi già của Trần Quốc Tuấn
Đáp án: B
Câu 2. Chi tiết “Tiếng dạ vang dậy kinh thành và sông nước” có tác dụng gì?
A. Miêu tả âm thanh thiên nhiên
B. Thể hiện sự đông đảo của quân lính
C. Thể hiện khí thế, quyết tâm của toàn quân
D. Tạo không khí vui vẻ
Đáp án: C
Câu 3. Qua lời thề của Trần Quốc Tuấn, phẩm chất nào của ông được thể hiện rõ nhất?
A. Khiêm tốn
B. Trung thành và trách nhiệm
C. Cứng rắn
D. Tự cao
Đáp án: B
Câu 4. Văn bản góp phần bồi dưỡng cho người đọc giá trị nào sau đây?
A. Lòng yêu thiên nhiên
B. Tinh thần hiếu học
C. Lòng yêu nước và tự hào dân tộc
D. Tình cảm gia đình
Đáp án: C
Câu 5. Thể loại của văn bản Trên sông truyền hịch là:
A. Truyện ngắn
B. Truyện dân gian
C. Tiểu thuyết lịch sử
D. Kí sự
Đáp án: C
