Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Nguyễn Hiến Lê
- Năm sinh – mất: 1912 – 1984
- Quê quán: Sơn Tây (nay thuộc Hà Nội)
- Sự nghiệp:
- Là học giả, nhà văn, nhà giáo, nhà biên khảo lớn của Việt Nam.
- Tác giả của hơn 100 công trình về giáo dục, triết học, văn hóa, kỹ năng sống.
- Phong cách:
- Văn phong mạch lạc, giản dị, giàu tính triết lí và thực tiễn.
- Luôn hướng con người đến tự học, tự rèn luyện, hoàn thiện nhân cách.
Tác phẩm Tôi tự học
- Là tác phẩm nổi tiếng bàn về phương pháp học tập đúng đắn và hiệu quả.
- Văn bản trích đoạn tập trung làm rõ:
- Mục đích của việc học
- Bản chất của việc học chân chính
- Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận kết hợp tự sự, thuyết minh.
- Giá trị nội dung:
- Khẳng định: học không phải để ghi nhớ máy móc mà để chuyển hóa tri thức thành năng lực của bản thân.
- Giá trị nghệ thuật:
- Sử dụng nhiều so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ sinh động.
- Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng gần gũi, dễ hiểu.
Đọc hiểu bài Tôi tự học
- Mục đích của sự học là gì? Học để mưu cầu hạnh phúc, nghĩa là làm cho mình ngày càng mới, càng cao, càng rộng,… Học là để gia tăng sự hiểu biết của mình, mở rộng tâm hồn của mình bằng cách thu nhận sự hiểu biết cùng những kinh nghiệm của người khác. Cũng giống như một đứa trẻ mới sinh nặng chưa đầy ba kí, thế mà ngày càng lớn đến năm, sáu chục kí trong khoảng vài mươi năm sau, phải chăng nhờ rút lấy không khí, đồ ăn, đồ uống,… mà tiến từ nhỏ đến lớn, từ yếu đến mạnh, nghĩa là càng ngày càng mới, càng cao, càng lớn. Bởi vậy tôi cho rằng học cũng như ăn.
- Ăn mà không tiêu thì có hại cho sức khỏe. Học mà không hóa thì có hại cho tinh thần. Cỏ con cừu ăn mà được tiêu, sẽ không còn là cỏ nữa mà là bộ lông mướt đẹp của nó. Dâu con tằm ăn mà được tiêu, sẽ không còn là dâu nữa mà là sợi tơ mịn màng tươi tốt của nó. Người có học thức là người đã thần hóa những cái học của mình. Bởi vậy dường như họ không biết gì cả mà không có cái gì là không biết.
- Học mà đến mức quên hết cả sách vở của mình đã học thì cái học ấy mới là “nhập diệu”. Một điều gì học mà mình còn cố nhớ là nó chưa được nhập vào tâm. Chỉ khi nào mình không cần nhớ mà nó vẫn tự nhiên hiển hiện trong tâm trí thì cái học ấy mới gọi là đã được tiêu hóa. Người học đánh máy chữ mà còn để ý tìm từng con chữ, cố nhớ vị trí của từng con chữ là người đánh máy chưa tinh. Người học đi xe đạp mà còn cố để ý đến bàn đạp, cách đạp là người đi xe đạp chưa thạo. Tôi nhớ lúc còn nhỏ, gần đến ngày thi, tôi băn khoăn nói với cha: “Sao con học nhiều thế mà nay dường như không còn nhớ gì cả. Lòng con như quên hết, không biết lúc thi có nhớ được gì không? Con sợ quá!”. Cha tôi cười bảo: “Đấy là con học đã chín muồi rồi. Quên tức là nhớ nhiều rồi đó. Con hãy yên tâm…”. Thật đúng như lời cha, đến ngày thi, giám khảo hỏi đâu, tôi trả lời liền đó một cách rõ ràng hết sức.
- Và Herriot cũng từng nói: “Học thức là cái còn lại khi mình đã quên tất cả”. Đó chính là cái diệu pháp của phép học.
(Trích Tôi tự học, NXB Trẻ, TP. Hồ Chí Minh, 2022, tr.29-30)
Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 4:
Câu 1: Xác định luận đề của văn bản trên.
Câu 2. Theo văn bản, cái học “nhập diệu”, “cái học đã được tiêu hoá” là học như thể nào?
Câu 3. Chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ nổi bật trong câu văn sau: “Cỏ con cừu ăn mà được tiêu, sẽ không còn là cỏ nữa mà là bộ lông mướt đẹp của nó. Dâu con tằm ăn mà được tiêu, sẽ không còn là dâu nữa mà là sợi tơ mịn màng tươi tốt của nó.”
Câu 4. Từ mục đích của sự học mà tác giả đề cập ở đoạn (1), em hãy rút ra những bài học có ý nghĩa cho bản thân.
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Luận đề của văn bản: Quan niệm của tác giả về việc học
Câu 2.
Theo văn bản:
– cái học “nhập diệu” là học mà đến mức quên hết cả sách vở của mình đã học.
– “cái học đã được tiêu hoá” là không cần nhớ mà nó vẫn tự nhiên hiển hiện trong tâm trí.
Câu 3.
Biện pháp tu từ nổi bật:
– Điệp ngữ: “…ăn mà được tiêu, sẽ không còn là … nữa mà là … của nó.”
– Tác dụng:
+ Tạo nhịp điệu nhịp nhàng, tăng sự liên kết, giúp cách diễn đạt hình ảnh, giàu sức gợi.
+ Gợi lên hình ảnh để đối chiếu với việc học, giúp người học dễ hình dung ý nghĩa của việc lựa chọn cách học hợp lý.
+ Làm nổi bật quan niệm phải biến tri thức học được thành “tài sản” có giá trị của mình, qua đó tác giả muốn gửi gắm thông điệp phải biết lựa chọn cho mình cách học hợp lí, hiệu quả.
* Học sinh có thể chọn biện pháp tu từ khác và nêu tác dụng phù hợp: cho 0.5 điểm.
Câu 4.
Học sinh có thể đưa ra câu trả lời khác nhau (đảm bảo chuẩn mực đạo đức, thuần phong mĩ tục, không trái pháp luật…) có thể tham khảo gợi ý sau:
– Từ những mục đích quan trọng của sự học: Học để mưu cầu hạnh phúc, nghĩa là làm cho mình ngày càng mới, càng cao, càng rộng,… Học là để gia tăng sự hiểu biết của mình, mở rộng tâm hồn của mình bằng cách thu nhận sự hiểu biết cùng những kinh nghiệm của người khác
– Học sinh rút ra những bài học có ý nghĩa cho bản thân: cần có nhận thức đúng đắn về việc học, biết lựa chon cho mình cách thức học tập phù hợp. Từ đó sẽ giúp mỗi người có kết quả học tập tốt và bồi đắp cho bản thân nền tảng vững chắc để trưởng thành…
(HS có thể đưa ra những bài học khác, GV cần linh hoạt, có cách cho điểm hợp lý)
Câu hỏi mở rộng từ văn bản
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Theo tác giả, mục đích cao nhất của việc học là gì?
- Vì sao tác giả cho rằng “học cũng như ăn”?
- Phân tích ý nghĩa của quan niệm: “Học mà không hóa thì có hại cho tinh thần”.
- Em hiểu thế nào về ý kiến: “Học thức là cái còn lại khi mình đã quên tất cả”?
- Qua văn bản, tác giả phê phán cách học nào của con người?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Từ văn bản, em hãy nêu một biểu hiện của cách học chưa hiệu quả trong học sinh hiện nay.
- Em đã từng rơi vào trạng thái “học nhiều nhưng thấy như quên hết” chưa? Em rút ra điều gì từ câu chuyện của tác giả?
- Theo em, làm thế nào để biến kiến thức học được thành năng lực của bản thân?
- Liên hệ quan niệm học tập trong văn bản với việc học tập suốt đời của con người hiện đại.
- Từ văn bản, em hãy đề xuất một thay đổi tích cực trong phương pháp học tập của chính mình.
C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1: Luận đề chính của văn bản là gì?
A. Vai trò của sách vở
B. Quan niệm đúng đắn về việc học
C. Áp lực thi cử
D. Cách ghi nhớ kiến thức
Câu 2: Theo tác giả, học “nhập diệu” là học như thế nào?
A. Học thuộc lòng
B. Ghi nhớ thật nhiều
C. Học đến mức không cần cố nhớ
D. Học càng lâu càng tốt
Câu 3: Biện pháp tu từ chính trong hình ảnh “cỏ – lông cừu”, “dâu – tơ tằm” là gì?
A. Nhân hoá
B. Điệp ngữ
C. Hoán dụ
D. So sánh – ẩn dụ
Câu 4: Theo văn bản, học không tiêu hóa sẽ dẫn đến hậu quả gì?
A. Lãng phí thời gian
B. Không nhớ lâu
C. Có hại cho tinh thần
D. Không thi đỗ
Câu 5: Thông điệp quan trọng nhất của văn bản là gì?
A. Phải học thật nhiều sách
B. Phải học nhanh
C. Phải học đúng cách để biến tri thức thành của mình
D. Phải học để thi cử
