Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Lý Bạch (701–762)
- Lý Bạch là đại thi hào thời Đường, Trung Quốc.
- Ông được mệnh danh là “Thi tiên” – nhà thơ của cảm hứng bay bổng, lãng mạn.
- Thơ Lý Bạch thường mang:
- Tình yêu thiên nhiên khoáng đạt
- Tâm hồn tự do, phóng túng
- Nỗi cô đơn, hoài hương của kẻ lữ thứ
- Hình ảnh vầng trăng xuất hiện rất nhiều trong thơ ông, trở thành biểu tượng của quê hương, tri kỉ, nỗi nhớ.
Tác phẩm: Tĩnh dạ tứ (Cảm nghĩ trong đêm tĩnh lặng)
- Thuộc thể thơ: Ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Hoàn cảnh sáng tác: Khi Lý Bạch sống xa quê, trong một đêm trăng tĩnh lặng.
- Nội dung chính:
- Từ cảnh trăng đêm → khơi gợi nỗi nhớ quê hương sâu lắng
- Giá trị nghệ thuật:
- Ngôn ngữ giản dị
- Hình ảnh chọn lọc
- Cảm xúc tự nhiên, chân thành
- Đây là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất cho cảm hứng hoài hương trong thơ ca cổ điển phương Đông.
Đọc hiểu bài Tĩnh dạ tứ
Tĩnh dạ tứ
(Lý Bạch)
Sàng tiền minh nguyệt quang,
Nghi thị địa thượng sương.
Cử đầu vọng minh nguyệt,
Đê đầu tư cố hương.
Câu 1. Bài thơ trên thuộc thể thơ nào?
A. Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
B. Thất ngôn bát cú Đường luật
C. Ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
D. Ngũ ngôn bát cú Đường luật
Câu 2. Phương thức biểu đạt của bài thơ là?
A. Biểu cảm
B. Tự sự
C. Miêu tả
D. Nghị luận
Câu 3. Chủ đề của bài thơ là gì?
A. Đăng sơn hữu ức (lên núi nhớ bạn)
B. Vọng nguyệt hoài hương (trông trăng nhớ quê hương)
C. Sơn thủy hữu tình (non nước hữu tình)
D. Tức cảnh sinh tình (trước cảnh sinh tình)
Câu 4. Chữ “vọng” trong bài thơ có nghĩa là gì?
A. Trông xa
B. Cúi xuống
C. Cảm nghĩ
D. Ánh sáng
Câu 5. Hai câu đầu bài thơ miêu tả cảnh gì?
A. Miêu tả hình ảnh ánh trăng trong đêm thanh tĩnh
B. Miêu tả hình ảnh trăng và sương
C. Miêu tả nhân vật ngắm trăng
D. Cả 3 đáp án trên đều đúng
Câu 6. Dòng nào nêu đúng nội dung của hai câu cuối bài thơ?
A. Thể hiện tình cảm của tác giả nhớ mong quê hương, chốn cũ
B. Thể hiện nhẹ nhàng mà thấm thía tình quê hương của một người sống xa nhà trong cảnh đêm trăng thanh tĩnh
C. Nỗi nhớ mong quê hương, chốn cũ trong lòng tác giả
D. Cảnh đêm trăng đẹp, huyền ảo, nhiều mộng mị
Câu 7. Biện pháp nghệ thuật nào nổi bật nhất trong bài thơ?
A. Phép đối
B. Phép tương phản
C. Phép điệp
D. Phép so sánh
Câu 8. Vầng trăng sáng trong thơ Lí Bạch thể hiện ý nghĩa nào sau đây?
A. Biểu hiện tình yêu thiên nhiên
B. Biểu hiện tình yêu quê hương sâu nặng
C. Biểu hiện tình quê của Lí Bạch trong sáng, đầy ắp, nguyên vẹn như vầng trăng
D. Tất cả đều đúng.
Câu 9 (1,0 điểm) Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong bài thơ.
Câu 10 (1,0 điểm) Em hãy chỉ ra sự thống nhất, liền mạch của suy tư, cảm xúc trong bài thơ qua các động từ nghi (ngỡ là), cử (ngẩng), đê (cúi), tư(nhớ).
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1
C. Ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
Câu 2
A. Biểu cảm
Câu 3
B. Vọng nguyệt hoài hương (trông trăng nhớ quê hương)
Câu 4
A. Trông xa
Câu 5
A. Miêu tả hình ảnh ánh trăng trong đêm thanh tĩnh
Câu 6
B. Thể hiện nhẹ nhàng mà thấm thía tình quê hương của một người sống xa nhà trong cảnh đêm trăng thanh tĩnh
Câu 7
B. Phép tương phản
Câu 8
D. Tất cả đều đúng.
Câu 9
– Tác giả sử dụng phép đối ở hai câu cuối: “Ngẩng đầu nhìn trăng sáng / Cúi đầu nhớ cố hương”.
– Phép đối có tác dụng làm cho người đọc thấy được rõ hơn sự nhớ quê hương, chìm đắm trong nỗi nhớ, trăng thấm đẫm buồn của nhà thơ.
Câu 10
– Bốn động từ “nghi, cử, đê, tư” cho chúng ta thấy được mạch cảm xúc của bài thơ. Đó là chủ thể trữ tình, chủ thể hành động ở đây chính là tác giả.
– Cảm xúc vận động rất nhanh: nhân vật trữ tình bị tỉnh giấc thì nhận ra ánh trăng lọt vào khe cửa, ngỡ như là sương rồi ngẩng lên như là một hành động xác nhận. Nhưng rồi chính khoảnh khắc ngẩng đầu lại là giây phút nhà thơ nhớ về quê hương.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Nỗi nhớ quê hương trong Tĩnh dạ tứ được thể hiện gián tiếp qua hình ảnh nào? Vì sao cách thể hiện ấy lại hiệu quả?
- Em hãy phân tích diễn biến cảm xúc của nhân vật trữ tình từ hai câu đầu đến hai câu cuối bài thơ.
- Theo em, vì sao vầng trăng lại trở thành hình ảnh gợi nhớ quê hương sâu sắc trong thơ Lý Bạch?
- Cảm xúc trong bài thơ là mạnh mẽ hay nhẹ nhàng? Điều đó được thể hiện qua những chi tiết nào?
- Nhận xét về mối quan hệ giữa cảnh và tình trong bài thơ.
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Từ nỗi nhớ quê trong Tĩnh dạ tứ, em hãy liên hệ với tâm trạng của những người con xa quê trong xã hội hiện đại.
- So sánh nỗi nhớ quê hương trong Tĩnh dạ tứ với một bài thơ Việt Nam viết về đề tài quê hương mà em biết.
- Theo em, vì sao đề tài hoài hương luôn có sức sống lâu bền trong văn học?
- Nếu đặt mình vào vị trí nhân vật trữ tình trong bài thơ, em sẽ có cảm xúc gì trong đêm trăng ấy?
- Bài thơ gợi cho em suy nghĩ gì về giá trị của quê hương trong đời sống tinh thần con người?
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Điểm đặc sắc nhất trong nghệ thuật bài thơ Tĩnh dạ tứ là gì?
A. Sử dụng nhiều hình ảnh cầu kì
B. Ngôn ngữ giản dị mà gợi cảm sâu xa
C. Dùng nhiều điển tích cổ
D. Miêu tả thiên nhiên hùng vĩ
Đáp án: B
Câu 2. Hai hành động “ngẩng đầu” và “cúi đầu” thể hiện điều gì?
A. Thói quen sinh hoạt
B. Sự thay đổi không gian
C. Sự vận động tinh tế của cảm xúc
D. Sự đối lập giữa ngày và đêm
Đáp án: C
Câu 3. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?
A. Yêu thiên nhiên
B. Nhớ bạn bè
C. Hoài cổ
D. Hoài hương
Đáp án: D
Câu 4. Vì sao ánh trăng được ví như sương trong hai câu đầu?
A. Vì trăng rất lạnh
B. Vì ánh trăng mờ ảo, tĩnh lặng
C. Vì đêm khuya nhiều sương
D. Vì nhà thơ buồn ngủ
Đáp án: B
Câu 5. Giá trị tư tưởng lớn nhất của bài thơ là gì?
A. Ca ngợi vẻ đẹp trăng
B. Thể hiện tài năng nghệ thuật
C. Khẳng định tình yêu quê hương sâu nặng
D. Phản ánh cuộc sống thời Đường
Đáp án: C