Thông tin tác giả – tác phẩm
Tác giả: Xuân Quỳnh (1942–1988)
- Là một trong những nhà thơ nữ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại.
- Thơ của bà mang giọng điệu giàu cảm xúc, chân thành, dịu dàng, hướng nhiều đến những tình cảm đẹp trong cuộc sống: tình yêu, tình mẫu tử, tình thầy trò, tình người.
- Ngoài thơ, Xuân Quỳnh còn viết nhiều truyện ngắn, truyện thiếu nhi, giàu tính nhân văn và cảm xúc.
- Tác phẩm quen thuộc: Sóng, Thuyền và biển, Lời ru trên mặt đất, Chuyện cổ tích về loài người, Bầy ong trong đêm sâu, Về nhà…
Tác phẩm: Thầy giáo dạy vẽ của tôi
- Là truyện ngắn dành cho thiếu nhi, đăng trong Tuyển tập truyện ngắn hay Việt Nam dành cho thiếu nhi.
- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất (xưng “tôi” là học trò của thầy) → tạo cảm xúc chân thực, giàu tính hồi tưởng.
- Nội dung chính:
Câu chuyện xúc động về người thầy giáo dạy vẽ – thầy Bản – cả đời tận tụy, đam mê hội họa và yêu thương học trò. Dù tài năng không được nhiều người biết đến, thầy vẫn sống hiền hậu, khiêm nhường và say mê lao động nghệ thuật. - Ý nghĩa:
Tác phẩm tôn vinh tấm gương người thầy thầm lặng, đồng thời khắc họa tình cảm trong sáng, đẹp đẽ giữa thầy và trò – một giá trị tinh thần cao quý.
Đọc hiểu bài Thầy giáo dạy vẽ của tôi
Tôi muốn kể với các bạn về thầy giáo dạy vẽ của tôi. Thầy dạy chúng tôi cách đây đã mười bảy năm, khi đó chúng tôi mới học lớp 5, mà thầy thì mái tóc đã bạc phơ…
Hồi ấy, thầy bao nhiêu tuổi, tôi không rõ. Chỉ biết thầy dạy học đã lâu, nhiều cô giáo, thầy giáo trong trường từng là học trò của thầy.[…] Thầy dạy chúng tôi kẻ chữ, vẽ cái sọt giấy, lọ mực, viên gạch, thỉnh thoảng mới có một bài “vẽ tự do” cảnh chùa hoặc lao động ở vườn trường. Thầy dạy rất ân cần, tỉ mỉ, chỉ bảo cho chúng tôi từng li từng tí: cách tô màu, đánh bóng, cả cách gọt bút chì thế nào cho đẹp và dễ vẽ. Nhưng thú vị hơn cả là những câu chuyện của thầy. Thầy thường nói say sưa với chúng tôi về hội họa, về màu sắc và đường nét, về cái thế giới thứ hai, thế giới rực rỡ, kì lạ của những bức tranh, những cánh cửa mở tới những khu vườn tốt lành và đẹp đẽ. Có những lần, thầy đưa chúng tôi về nhà thầy chơi, về gian gác hẹp xếp đầy sách vở và tranh ảnh. Thầy đưa chúng tôi xem những quyển tranh của các bậc danh họa. Thầy cũng cho chúng tôi xem những bức tranh thầy vẽ, những bức tranh nhỏ, vẽ rất tỉ mỉ những bình hoa nhiều màu, những ngôi nhà, những em bé hàng xóm,… Thầy vẽ chậm, vẽ kỉ, không hiểu có đẹp hay không, nhưng tranh của thầy ít được mọi người chú ý. Chúng tôi có đi hỏi, nhưng chẳng thấy ai biết đến họa sĩ Nguyễn Thừa Bản.
Chẳng hiểu vì thầy không có tài hay không gặp may, tuy thầy rất yêu hội họa, dành hết sức lực và tiền bạc cho nó. Vợ con thầy đều đã mất từ lâu. Thầy bảo giờ đây, nguồn vui của thầy chỉ là công việc và các em học sinh. Chúng tôi đều rất quý và thương thầy. Có lần đến lớp, vẻ mặt nghiêm trang và xúc động, thầy nói với chúng tôi:
– Ở triển lãm mĩ thuật thành phố, người ta có bày một cái tranh của tôi…
Thầy mỉm cười, rụt rè khẽ nói thêm:
– Các em đến xem thử…
Chiều hôm ấy, mấy đứa chúng tôi rủ nhau đến phòng triển lãm. Trong gian phòng chan hòa ánh sáng, bức tranh của thầy Bản treo ở một góc. So với những bức tranh to lớn trang trọng khác, bức tranh của thầy thật bé nhỏ trong một chiếc khung cũ. Bức tranh vẽ rất cẩn thận một lọ hoa cúc, mấy quả cam, những cánh hoa vàng rơi trên mặt bàn… Mọi người đi lướt qua, chẳng ai để ý đến bức tranh của thầy. Chúng tôi ngồi xuống cạnh bàn dùng để ghi cảm tưởng của người xem: chẳng thấy ý kiến nào khen ngợi hoặc nhắc đến bức tranh tĩnh vật của thầy giáo chúng tôi. Lúc ấy, chúng tôi thấy thầy Bản cũng đến, thầy đi lại trong phòng triển lãm, nhìn người xem rồi lại nhìn về bức tranh của mình, bồn chồn, hồi hộp. Rồi sau cảm thấy đứng mãi đây không tiện, thầy lại lóc cóc ra lấy xe đạp đạp đi.
Càng thương thầy, chúng tôi càng giận những người xem vô cùng. Nảy ra một ý, chúng tôi bàn khẽ với nhau, rồi mở quyển sổ ghi cảm tưởng, chúng tôi thay nhau viết:
“Trong phòng triển lãm này, chúng tôi rất thích bức tranh của họa sĩ Nguyễn Thừa Bản!”
“Bức tranh tĩnh vật của hoa sĩ Nguyễn Thừa Bản rất đẹp. Họa sĩ là một người có tài năng và cần cù lao động. Kính chúc họa sĩ mạnh khỏe…”
Rồi chúng tôi kí những cái tên giả dưới các ý kiến đó. Ngoài mấy đứa chúng tôi, không ai biết việc này.
Vài hôm sau, thầy Bản đến lớp. Bối rối vì cảm động, thầy báo tin:
– Các em ạ… Bức tranh ở triển lãm của tôi… cũng được một số người thích… Họ ghi những cảm tưởng… Ban tổ chức đưa cho tôi đọc… tôi có ghi lại…
Thầy húng hắng ho, rồi nói thêm, vẻ ân hận:
– Bức tranh ấy tôi vẽ chưa được vừa ý… Nếu vẽ lại, tôi sẽ sửa chữa nhiều…
Thương thầy quá, chúng tôi suýt òa lên khóc. Thầy không chỉ làm cho chúng tôi yêu hội họa, thầy còn là một tấm gương về sự cần cù, lòng trong sạch, tình yêu thương trân trọng với công việc bình thường của mình. Thầy không phải là một nghệ sĩ nổi tiếng như các bạn của thầy, nhưng đối với chúng tôi, hình ảnh hiền hậu khiêm nhường của thầy đáng quý trọng biết bao.
Có lẽ đến giây phút cuối của cuộc đời, thầy cũng không biết rằng chính chúng tôi – những học trò nhỏ của thầy – đã viết vào quyển vở cảm tưởng trong kì triển lãm ấy.
Bây giờ, thầy Bản không còn nữa!
Tối ấy, ngồi với nhau, chúng tôi nhắc nhiều chuyện và nhớ nhiều đén thầy….
Thưa thầy giáo dạy vẽ kính yêu!
Viết những dòng này, chúng em muốn xin thầy tha lỗi cho chúng em, và muốn một lần nữa được thưa với thầy rằng chúng em cảm ơn thầy, mãi mãi biết ơn thầy.
(Xuân Quỳnh, Thầy giáo dạy vẽ của tôi, Trần Hoài Dương tuyển chọn, Tuyển tập truyện ngắn hay Việt Nam dành cho thiếu nhi, tập 5, Sđd, tr. 180 – 182)
Câu 1 (0,5 điểm) Đoạn trích trên được kể theo ngôi kể nào?
Câu 2(0,5 điểm) Chỉ ra và gọi tên thành phần biệt lập được sử dụng trong câu văn sau:
Có lẽ đến giây phút cuối của cuộc đời, thầy cũng không biết rằng chính chúng tôi – những học trò nhỏ của thầy – đã viết vào quyển vở cảm tưởng trong kì triển lãm ấy.
Câu 3 (1,0 điểm) Đoạn trích cho em cảm nhận gì về nhân vật thầy Bản?
Câu 4. (1,0 điểm) Tình cảm của những người học trò dành cho thầy Bản được thể hiện như thế nào trong đoạn trích?
Câu 5 (1,0 điểm) Em rút ra được bài học nào từ đoạn trích trên?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Ngôi kể thứ nhất
Câu 2.
Thành phần chêm xen (phụ chú): những học trò nhỏ của thầy
Câu 3.
Nhân vật thầy Bản trong đoạn trích là một hình mẫu thầy giáo tận tụy, yêu nghề và sống hết lòng vì nghệ thuật và học trò của mình.
+ Thầy có tình yêu nghề và niềm đam mê hội hoạ. Dù không phải là một họa sĩ nổi tiếng, thầy vẫn dành hết tâm huyết cho công việc vẽ tranh và dạy học. Thầy dạy học sinh không chỉ là kỹ thuật vẽ mà còn truyền đạt tình yêu và niềm đam mê với nghệ thuật.
+ Thầy Bản rất tận tâm trong việc dạy học. Thầy tỉ mỉ chỉ bảo học sinh từng chi tiết nhỏ từ cách tô màu, đánh bóng, đến cách gọt bút chì sao cho đẹp. Sự tận tụy và tỉ mỉ của thầy không chỉ giúp học sinh học hỏi được nhiều mà còn thể hiện trách nhiệm của thầy đối với công việc.
+ Thầy rất thương yêu học trò. Thầy thường chia sẻ với học trò những câu chuyện về hội họa, mở ra cho các em thế giới nghệ thuật phong phú và đẹp đẽ. Thầy coi học sinh là niềm vui và nguồn động lực lớn trong cuộc sống của mình.
=> Tóm lại, thầy Bản là một người thầy đáng kính, tận tụy với nghề và yêu thương học trò. Những phẩm chất tốt đẹp của thầy đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng học sinh, khiến các em luôn nhớ về thầy với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc.
Câu 4.
Tình cảm của những người học trò dành cho thầy Bản trong đoạn trích được thể hiện qua nhiều khía cạnh, từ sự kính trọng, yêu mến, đến lòng biết ơn và sự cảm thông sâu sắc:
Học trò rất kính trọng thầy Bản vì những cống hiến và tâm huyết mà thầy dành cho nghệ thuật và việc giảng dạy. Các em không chỉ học kỹ thuật vẽ từ thầy mà còn cảm nhận được tình yêu nghệ thuật mà thầy truyền đạt. Sự yêu mến của học trò được thể hiện qua việc các em chú ý lắng nghe những câu chuyện về hội họa, màu sắc, và đường nét mà thầy kể, từ đó mở rộng tầm nhìn và cảm nhận nghệ thuật sâu sắc hơn.
Học trò cảm thấy thương xót cho thầy khi biết rằng thầy đã mất vợ con từ lâu và giờ đây chỉ còn niềm vui trong công việc và các em học sinh. Sự cô đơn và niềm đam mê bị lãng quên của thầy khiến các em càng thêm cảm thông và trân trọng thầy hơn.
Học trò cũng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với thầy qua những dòng cảm nghĩ cuối cùng, mong thầy tha lỗi và cảm ơn thầy vì những gì thầy đã dạy và truyền đạt.
Sau khi thầy Bản qua đời, học trò vẫn ngồi lại nhắc nhiều chuyện và nhớ về thầy với lòng kính trọng và biết ơn. Điều này cho thấy tình cảm của các em đối với thầy không chỉ là sự tôn trọng trong hiện tại mà còn là sự trân trọng và nhớ mãi về sau.
=>Qua những biểu hiện này, tình cảm của học trò dành cho thầy Bản được khắc họa rõ nét, sâu sắc và đầy cảm xúc, thể hiện sự kính trọng, yêu mến, biết ơn và cảm thông chân thành đối với một người thầy tận tụy và khiêm nhường.
Câu 5.
Những bài học có thể rút ra từ câu chuyện:
– Câu chuyện giúp ta nhận ra dù làm bất cứ công việc gì chúng ta cũng phải tâm huyết và tận tuỵ với công việc của mình
– Câu chuyện nhắc nhở chúng ta rằng sự cống hiến thầm lặng và lòng đam mê chân chính sẽ luôn có giá trị, dù không phải lúc nào cũng được công nhận ngay lập tức.
– Những lời khen, lời động viên có thể khiến cuộc sống của con người trở nên tốt đẹp hơn
– Tình thầy trò là một tình cảm đẹp. Chúng ta cần kính trọng và biết ơn thầy cô giáo của mình.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận
Câu hỏi nội dung (nhận biết)
Câu 1. Thầy Bản dạy môn gì và cách dạy của thầy có gì đặc biệt?
Câu 2. Học sinh nhìn thấy gì khi đến phòng triển lãm xem tranh thầy?
Câu 3. Khi biết có người khen tranh mình, thầy Bản cảm xúc như thế nào?
Câu 4. Tác giả “tôi” và các bạn đã làm gì để động viên thầy?
Câu 5. Vì sao thầy Bản coi học trò là nguồn vui duy nhất?
Câu hỏi tư duy – phân tích
Câu 1. Thầy Bản là người như thế nào qua cách thầy giảng dạy?
Câu 2. Những chi tiết nào cho thấy thầy yêu nghề và đam mê hội họa?
Câu 3. Vì sao bức tranh của thầy Bản nhỏ bé nhưng lại khiến học trò xúc động?
Câu 4. Tình huống triển lãm tranh giúp bộc lộ phẩm chất nào của thầy?
Câu 5. Tác giả xây dựng hình ảnh thầy Bản hiền hậu, khiêm nhường bằng những chi tiết nào?
Câu hỏi cảm nhận – đánh giá
Câu 1. Điều gì ở thầy Bản khiến em cảm phục nhất? Vì sao?
Câu 2. Em nghĩ gì khi đọc việc thầy hồi hộp nhìn người xem tranh?
Câu 3. Chi tiết học sinh viết lời khen giả cho thầy gợi trong em suy nghĩ gì?
Câu 4. Em có đồng ý với nhận định: “Thầy Bản là một nghệ sĩ đẹp trong tâm hồn”?
Câu 5. Tác phẩm gợi cho em nhớ đến người thầy nào trong đời mình?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Câu hỏi liên hệ bản thân
Câu 1. Em đã từng có người thầy, cô nào tận tụy, giản dị như thầy Bản không?
Câu 2. Khi đạt được một thành tựu nhỏ, em mong chờ điều gì từ thầy cô hoặc gia đình?
Câu 3. Theo em, học trò cần làm gì để thể hiện lòng biết ơn với thầy cô?
Câu 4. Em sẽ cảm thấy thế nào nếu công sức của mình không được ai ghi nhận?
Câu 5. Tình thầy trò có ý nghĩa thế nào trong cuộc đời em?
Câu hỏi vận dụng – mở rộng
Câu 1. Từ câu chuyện, hãy nêu suy nghĩ về câu nói: “Nghề giáo là nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý”.
Câu 2. Viết đoạn văn 5–7 câu bày tỏ lòng biết ơn đối với một người thầy trong cuộc đời em.
Câu 3. So sánh hình ảnh thầy Bản với hình ảnh người thầy trong một tác phẩm khác mà em đã học (ví dụ: Bài học đầu tiên, Cổng trường mở ra, Lão Hạc…).
Câu 4. Theo em, xã hội cần làm gì để những người thầy như thầy Bản được trân trọng hơn?
Câu 5. Hãy nêu một biểu hiện để chứng minh: “Không phải sự cống hiến nào cũng được đền đáp ngay lập tức”.
Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1. Ngôi kể trong truyện là:
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ ba
D. Ngôi kết hợp
→ A
Câu 2. Thành phần “những học trò nhỏ của thầy” là:
A. Khởi ngữ
B. Tình thái
C. Chêm xen (phụ chú)
D. Cảm thán
→ C
Câu 3. Trong triển lãm, bức tranh của thầy thuộc dạng:
A. Phong cảnh
B. Chân dung
C. Tĩnh vật
D. Trừu tượng
→ C
Câu 4. Việc học trò viết lời khen cho thầy nhằm:
A. Trêu đùa thầy
B. Động viên và an ủi thầy
C. Làm thầy nổi tiếng
D. Để thi đua
→ B
Câu 5. Ý nghĩa chính của truyện là:
A. Ca ngợi tài năng nghệ thuật
B. Khẳng định sự may mắn quan trọng hơn tài năng
C. Tôn vinh người thầy tận tụy và tình thầy trò đẹp đẽ
D. Phê phán triển lãm nghệ thuật
→ C