Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu
- Là nhà giáo – diễn giả – tác giả sách kỹ năng sống, được biết đến nhiều với các bài viết, bài nói chuyện truyền cảm hứng cho giới trẻ.
- Các tác phẩm của ông thường xoay quanh các chủ đề:
- Giá trị sống
- Trách nhiệm cá nhân
- Đạo đức, nhân cách con người trong xã hội hiện đại
- Văn phong:
- Giàu tính nghị luận – triết lí
- Ngôn ngữ gần gũi, đời thường
- Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng quen thuộc
Tác phẩm: “Sống trách nhiệm”
- Thuộc loại văn bản: Nghị luận xã hội
- Nội dung chính:
- Phân tích thực trạng con người thiếu trách nhiệm
- Chỉ ra nguyên nhân sâu xa của lối sống đổ lỗi
- Cảnh báo hậu quả nghiêm trọng khi con người sống vô trách nhiệm
- Kêu gọi mỗi cá nhân tự nhận lỗi – sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội
- Ý nghĩa:
- Góp phần giáo dục nhân cách, thái độ sống tích cực
- Định hướng lối sống đúng đắn cho người trẻ trong xã hội hiện đại
Đọc hiểu bài Sống trách nhiệm
Giả sử nếu một ngày đẹp trời nào đó, tinh thần trách nhiệm của loài người bị mất đi, hãy hình dung một viễn cảnh của xã hội: Con người không biết mình sống để làm gì. Sống lang thang, bơ vơ, vô định. Tất nhiên lúc đó không còn là sống mà chỉ là tồn tại. Con người sẽ vui chơi ăn uống vô độ, hủy hoại sức khỏe bản thân. Con người sẽ chây lười, chẳng làm gì để giữ gìn bản thân. Thiếu tính trách nhiệm, con người đánh mất chính mình.
[…]Vì sao ta thiếu trách nhiệm?
Trách nhiệm đồng nghĩa với nguy cơ mình bị tổn thất một điều gì đó. Nếu nói dối, làm sai, gây hại… thì khi nhận trách nhiệm về mình, bạn sẽ bị tổn thất danh dự, tổn thất thời gian khắc phục, tổn thất niềm tin, mất chức, phải bồi thường hoặc chịu một hình phạt nào đó.
Không ai muốn mình phải tổn thất, vì thế nhu cầu an toàn trong mỗi con người khiến họ tìm cách trốn tránh trách nhiệm cá nhân và đùn đẩy nó cho người khác mà tốt nhất là cho tập thể. Vì tập thể sai thì có nghĩa là không ai sai cả, hoặc cái sai đó sẽ được chan đều và tất nhiên trách nhiệm của mình sẽ nhẹ đi đáng kể.
Tôi phạm luật vì ai cũng làm như thế cả, tôi không làm thì sẽ bị thua thiệt. Tôi không có mục đích sống vì chẳng ai cho tôi mục đích. Tôi bị cám dỗ vì xã hội có quá nhiều thứ xấu xa. Tôi học tệ vì thầy cô, vì tôi không đủ điều kiện. Tôi vượt đèn đỏ vì hoàn cảnh bắt buộc. Tôi xấu xa thế này là bởi gia đình…
Hãy đánh thức trách nhiệm với bản thân mình – với gia đình – với xã hội bắt đầu bằng cảm xúc xấu hổ và hành động tự nhận lỗi về mình trước khi đùn đẩy. Hiện tại, điều gì đang khiến chúng ta xấu hổ với chính mình? Điều gì khiến chúng ta hổ thẹn với gia đình và xã hội?
(Trích Sống trách nhiệm – Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu)
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là:
A. Tự sự
B. Miêu tả
C. Biểu cảm
D. Nghị luận
Câu 2. Theo văn bản, hiếu tính trách nhiệm, con người sẽ như thế nào?
A. Đánh mất chính mình
B. Bị mọi người xa lánh
C. Không thể đạt được thành công
D. Không biết giữ gìn bản thân
Câu 3. Để không phải chịu tổn thất, con người đã làm gì?
A. Nhận lỗi và tìm cách khắc phục tổn thất.
B. Tìm cách trốn tránh và đùn đẩy nó cho người khác.
C. Tìm cách đùn đẩy trách nhiệm cho cá nhân hoặc tập thể.
D. Tìm cách trốn trách những tổn thất mà mình gây ra.
Câu 4. Dòng nào nêu lên chủ đề của văn bản?
A. Tính trách nhiệm
B. Tính trung thực
C. Hiện tượng đổ lỗi
D. Sự cám dỗ
Câu 5 (0,5 điểm) Theo tác giả, những nguyên nhân nào khiến con người hay thiếu trách nhiệm?
Câu 6 (0,5 điểm) Thiếu tính trách nhiệm sẽ gây ra hậu quả như thế nào?
Câu 7 (1,0 điểm) Chỉ ra và nêu tác dụng biện pháp tu từ cú pháp trong các câu sau: “Tôi bị cám dỗ vì xã hội có quá nhiều thứ xấu xa. Tôi học tệ vì thầy cô, vì tôi không đủ điều kiện. Tôi vượt đèn đỏ vì hoàn cảnh bắt buộc. Tôi xấu xa thế này là bởi gia đình”.
Câu 8 (1,0 điểm) Từ quan điểm của tác giả: “Thiếu tính trách nhiệm, con người sẽ đánh mất chính mình”, em rút ra bài học gì cho bản thân?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1
D. Nghị luận
Câu 2
A. Đánh mất chính mình
Câu 3
B. Tìm cách trốn tránh và đùn đẩy nó cho người khác.
Câu 4
A. Tính trách nhiệm
Câu 5
– Những nguyên nhân khiến con người sống thiếu trách nhiệm:
+ Trách nhiệm đồng nghĩa với nguy cơ mình bị tổn thất một điều gì đó.
+ Nếu nói dối, làm sai, gây hại…thì khi nhận trách nhiệm về mình, bạn sẽ bị tổn thất danh dự, tổn thất thời gian khắc phục, tổn thất niềm tin, mất chức, phải bồi thường hoặc chịu một hình phạt nào đó.
Câu 6
Hậu quả của việc sống thiếu trách nhiệm:
– Con người không biết mình sống để làm gì. Sống lang thang, bơ vơ, vô định.
– Con người sẽ vui chơi ăn uống vô độ, hủy hoại sức khỏe bản thân. Con người sẽ chây lười, chẳng làm gì để giữ gìn bản thân. Thiếu tính trách nhiệm, con người đánh mất chính mình.
Câu 7
Biện pháp tu từ cú pháp: Lặp cấu trúc/ Lặp cú pháp
– Tác dụng:
+ Giúp cho lời văn hài hòa, nhịp nhàng, bổ sung cho nhau.
+ Nhấn mạnh thái độ sống không có trách nhiệm, luôn đổ lỗi cho người khác, đổ lỗi cho hoàn cảnh.
Câu 8
– Khi thiếu trách nhiệm, con người sẽ không biết mình sống để làm gì, thiếu mục đích sống, con người sống buông thả, không giữ gìn bản thân.
– Dám nhận trách nhiệm về mình, dám nhận sai và sửa sai. Vì hành vi này sẽ giúp chính chúng ta trở nên cao thượng, có một cuộc sống tốt đẹp. Chúng ta, xin đừng trốn tránh lỗi lầm của bản thân, hãy chân thành, trách nhiệm trong mọi hành động của bạn. Bởi vì có như vậy, bạn mới có một phẩm chất đạo đức tốt đẹp.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi mở rộng về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Theo em, vì sao tác giả cho rằng: “Thiếu tính trách nhiệm, con người không còn là sống mà chỉ là tồn tại”?
- Em hiểu như thế nào về hình ảnh con người sống “lang thang, bơ vơ, vô định” trong đoạn trích?
- Phân tích tác hại của lối sống đổ lỗi được thể hiện qua các câu: “Tôi phạm luật vì ai cũng làm như thế cả…”.
- Theo em, vì sao tác giả nhấn mạnh cảm xúc xấu hổ trong việc đánh thức trách nhiệm con người?
- Đoạn trích đã thể hiện thái độ và quan điểm sống nào của tác giả đối với con người trong xã hội hiện đại?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Trong cuộc sống học tập, em đã từng trốn tránh trách nhiệm trong trường hợp nào chưa? Em rút ra bài học gì?
- Theo em, biểu hiện của việc đổ lỗi cho hoàn cảnh trong giới trẻ hiện nay là gì?
- Nếu mỗi người đều sống thiếu trách nhiệm, xã hội sẽ phải đối mặt với những hậu quả nào?
- Là một học sinh, em cần làm gì để rèn luyện tinh thần trách nhiệm với bản thân?
- Hãy nêu một tấm gương trong thực tế (hoặc trong sách báo) về người sống có trách nhiệm mà em ngưỡng mộ.
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Theo tác giả, nguyên nhân sâu xa khiến con người trốn tránh trách nhiệm là do:
A. Thiếu kiến thức
B. Sợ bị tổn thất
C. Bị xã hội ép buộc
D. Không có sự giúp đỡ
→ Đáp án: B
Câu 2. Biểu hiện rõ nhất của lối sống thiếu trách nhiệm trong đoạn trích là:
A. Sống hưởng thụ
B. Không có mục đích sống
C. Luôn đổ lỗi cho người khác và hoàn cảnh
D. Không quan tâm đến xã hội
→ Đáp án: C
Câu 3. Tác dụng chính của việc lặp cấu trúc câu “Tôi… vì…” là gì?
A. Tăng tính biểu cảm
B. Tạo nhịp điệu cho câu văn
C. Nhấn mạnh thái độ đổ lỗi, thiếu trách nhiệm
D. Làm câu văn dài hơn
→ Đáp án: C
Câu 4. Thông điệp quan trọng nhất của đoạn trích là:
A. Con người cần sống trung thực
B. Xã hội có nhiều cám dỗ
C. Mỗi người cần sống có trách nhiệm với bản thân và xã hội
D. Con người nên tránh sai lầm
→ Đáp án: C
Câu 5. Theo tác giả, hành động đầu tiên để sống có trách nhiệm là:
A. Thay đổi xã hội
B. Nhận lỗi và biết xấu hổ với bản thân
C. Phê phán người khác
D. Chờ người khác giúp đỡ
→ Đáp án: B
