Thông tin tác giả – tác phẩm
Tác giả Nguyễn Ngọc Tư
- Sinh năm 1976, quê tại Cà Mau.
- Là một trong những nhà văn đương đại nổi bật của văn học Việt Nam.
- Tác phẩm tiêu biểu: Cánh đồng bất tận, Giao thừa, Biển người mênh mông…
- Văn phong: mộc mạc, giản dị, giàu chất Nam Bộ; thường viết về thân phận người dân nghèo, về tuổi thơ, về quê hương qua những câu chuyện đời thường nhưng lắng đọng.
Tác phẩm “Sân nhà”
- Là truyện ngắn được đăng trên Thời Báo Kinh tế Sài Gòn năm 2004.
- Nội dung xoay quanh những ký ức tuổi thơ của nhân vật “tôi” trong không gian sân nhà nhỏ bé, bình dị nhưng chứa đựng cả một trời hạnh phúc.
- Chủ đề: tình cảm gia đình, sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ, và vẻ đẹp của tuổi thơ bình yên, mộc mạc.
- Vẻ đẹp của văn bản nằm ở sự chân thật, cảm xúc hoài niệm và cái nhìn thấm đẫm yêu thương của người con khi nhớ về quá khứ.
Đọc hiểu bài Sân nhà
Má buồn thiệt buồn khi nhắc lại hồi con gái má chừng mười, mười hai tuổi, “nhà mình nghèo quá, má không lo cho bây được đủ đầy…”. Tôi cười giòn, trời đất, thiệt thòi gì đâu, má quên rồi sao? Những củ khoai lang còn ấm má mang về khi tan chợ, những bộ quần áo mới má thắt thẻo chắt mót từng lọn rau, bó cải để sắm cho con, chiếc xe đạp nhỏ – món quà từ tháng lương của ba để con tới trường… Và con có cả một vạt sân vàng nắng…
Tôi nhớ, sân nhà mình chỉ nhỏ bằng hai tàng cây trứng cá. Nó lọt thỏm giữa ngôi nhà xam xám thấp tè và những giồng rau xanh biếc ngoài kia. […]. Ranh giới giữa sân với vườn rau là những cái mương nhỏ tạo thành do má tôi lấy đất lên giồng. Sát hàng ba có một luống hẹ kiểng, trổ bông tím rập rờn suốt hai mùa nắng, mưa. Nhà tôi nghèo nên trồng loại bông coi cũng bình thường quá đỗi, lúc Tết, cũng chỉ thêm bông vạn thọ, mồng gà… bởi những cây hoa bình dị ấy chính tay tôi gieo trồng giáp biên sân. Bữa hai chín Tết, má phơi lá chuẩn bị gói bánh, tôi ngẩn ngơ nhìn “bức tranh” sân của mình, trời đất, sao mà đẹp dữ vậy không biết, viền quanh những tàu chuối xanh rờn là hàng trăm đóa hoa vàng rực rỡ. Tôi đứng ở đó, tự hào nhìn sự sống nở hoa từ bàn tay nhỏ nhoi, xương xẩu của mình (bàn tay xưa rày chỉ biết cầm đũa ăn cơm và… chơi chuyền).
Rồi hoa tàn, rồi mùa nắng hết. Mưa bắt đầu xập xoài, báo mùa đang đi tới. Tôi lóp ngóp xách rổ chận bắt mấy con cá rô ốm nhách, dài nhằng, mình đầy nhớt xăng xái lóc lên sân. Mặt sân đã ngấm mưa, đất vỡ ra, tràn xuống những chỗ nẻ […]. Chà chà, chỉ cần đủ ba nắng, sân – thiên – đường của mình lại ráo hoảnh, sạch bong cho mà coi.
Bây giờ nhớ lại, thấy lạ, lạ quá chừng… Sân nhà mình hồi ấy có rộng mấy đâu, chỉ có khoảng trời là lồng lộng phía trên đầu, nhưng đã đi hết cả tuổi thần tiên rồi, sao tôi vẫn còn nhớ tiếc. Chứ không à? Những đứa bạn dễ thương, những trò chơi tuổi nhỏ, cái xích đu tự tạo mắc lên cành cây bằng mấy cọng dây chuối, con dế gáy te te hoài dưới tấm đá chẻ bên góc nhà, tôi nhớ cả tiếng má rầy khi tôi trốn ngủ trưa lén ra sân gạch đụi nhảy dây. […]. Coi lại, hồi nhỏ, tôi lang thang ngoài sân, vườn nhiều hơn trong nhà, trên mình đầy sẹo lớn nhỏ… Lúc tan bạn rồi, còn một mình, tôi vẫn thường thẩn thơ ở đó, mơ màng nghe bầy chim sâu, chim sẻ ríu rít cãi nhau, ngó con bướm nhỏ vỗ cánh thấp tha thấp thỏm…
Má cũng thường ra sân, nhưng không phải để thảnh thơi chơi đùa, không phải để ngắm mặt trời lặn, đón trăng lên… Buổi sớm, má ra quét lá, tiếng chổi xao xác trong tiếng gà. Buổi chiều, má hay ngồi chỗ góc sân, nghe tôi nhảy từ trên cây xuống cái phịch như ai quăng bịch muối, má than (mà cười): “Con nhỏ này chắc Mụ bà nắn lộn” … mà tay vẫn thoăn thoắt bó rau chuẩn bị cho buổi chợ sớm mai. Độ gần cuối tháng mười, lúa về sân, ba má ngồi quây lúa giữa trưa, bóng hai cây trứng cá đã bị tỉa thưa cành không đủ sức ngăn bớt cái nóng bừng bừng, mồ hôi chảy dài, bê bết tóc. Mỗi lần giở đệm lúa lên, hơi nước ướt đầm mặt đất, không hiểu sao, tôi cứ tưởng đấy là mồ hôi của má ba mình. Dường như không lần nào đứng trên mảnh sân – thiên -đường của tôi, má ba không tất tả, bận bịu, lo toan… Nên cái hồi con mời, mười hai tuổi, nhà mình nghèo, má (và cả ba) thiệt thòi nhiều nhất. Còn con lúc ấy giàu có, đầy đủ lắm, má à. Má không tin con sao?
(Theo “Sân nhà” – Nguyễn Ngọc Tư, Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn 4-11-2004)
Câu 1(1,0 điểm) Xác định ngôi kể và nêu tác dụng của việc sử dụng ngôi kể đối với việc thể hiện chủ đề của đoạn trích trên?
Câu 2 (0,5 điểm) Chỉ ra yếu tố miêu tả được sử dụng trong những câu văn sau và cho biết việc sử dụng yêu tố miêu tả đó có tác dụng gì?
Tôi nhớ, sân nhà mình chỉ nhỏ bằng hai tàng cây trứng cá. Nó lọt thỏm giữa ngôi nhà xam xám thấp tè và những giồng rau xanh biếc ngoài kia. […]. Ranh giới giữa sân với vườn rau là những cái mương nhỏ tạo thành do má tôi lấy đất lên giồng. Sát hàng ba có một luống hẹ kiểng, trổ bông tím rập rờn suốt hai mùa nắng, mưa. Nhà tôi nghèo nên trồng loại bông coi cũng bình thường quá đỗi, lúc Tết, cũng chỉ thêm bông vạn thọ, mồng gà… bởi những cây hoa bình dị ấy chính tay tôi gieo trồng giáp biên sân.
Câu 3(0,5 điểm) Xét về cấu tạo ngữ pháp, câu văn “Độ gần cuối tháng mười, lúa về sân, ba má ngồi quây lúa giữa trưa, bóng hai cây trứng cá đã bị tỉa thưa cành không đủ sức ngăn bớt cái nóng bừng bừng, mồ hôi chảy dài, bê bết tóc.”thuộc kiểu câu gì?
Câu 4 (1,0 điểm) Qua đoạn trích trên, em có cảm nhận như thế nào về tình cảm của nhân vật tôi dành cho gia đình của mình?
Câu 5 (1,0 điểm) Từ đoạn trích trên, liên hệ với thực tế, em hãy viết một đoạn văn từ 7 đến 10 câu nêu suy nghĩ của mình về ý nghĩa của cuộc sống bình dị.
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
+ Ngôi kể thứ nhất
+ Tác dụng: Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất trong đoạn trích này giúp câu chuyện trở nên sinh động và chân thực đồng thời giúp thể hiện rõ ràng và sâu sắc chủ đề về tình cảm gia đình, sự hy sinh và kỷ niệm tuổi thơ.
Câu 2.
+ Yếu tố miêu tả:
Sân nhà mình chỉ nhỏ bằng hai tàng cây trứng cá. Nó lọt thỏm giữa ngôi nhà xam xám thấp tè và những giồng rau xanh biếc ngoài kia.
Ranh giới giữa sân với vườn rau là những cái mương nhỏ
Sát hàng ba có một luống hẹ kiểng, trổ bông tím rập rờn suốt hai mùa nắng, mưa..
+ Tác dụng: Những yếu tố miêu tả góp phần làm cho câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn hơn đồng thời tạo nên bối cảnh cụ thể và rõ ràng, giúp người đọc dễ dàng hình dung được không gian và hoàn cảnh sống của nhân vật, từ đó cảm nhận được sự chân thật của câu chuyện.
Câu 3.
Xét về cấu tạo ngữ pháp, câu văn “Độ gần cuối tháng mười, lúa về sân, ba má ngồi quây lúa giữa trưa, bóng hai cây trứng cá đã bị tỉa thưa cành không đủ sức ngăn bớt cái nóng bừng bừng, mồ hôi chảy dài, bê bết tóc.”thuộc kiểu câu ghép
Câu 4.
Qua đoạn trích trên, ta có thể cảm nhận rõ ràng rằng nhân vật “tôi” dành cho gia đình của mình:
+ Đó là sự biết ơn và trân trọng những gì cha mẹ đã dành cho mình. Nhân vật “tôi” nhớ lại những kỷ niệm tuổi thơ, những điều tưởng chừng nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa, như những củ khoai lang còn ấm mẹ mang về, những bộ quần áo mới từ tiền chắt chiu của mẹ, và chiếc xe đạp nhỏ từ tháng lương của ba. Những chi tiết này cho thấy sự trân trọng của nhân vật đối với những điều bình dị mà cha mẹ đã làm cho mình.
+ Đó là Tình yêu thương và lòng kính trọng đối với cha mẹ. Nhân vật “tôi” nhắc đến mẹ với một tình cảm đầy yêu thương và kính trọng. Từ việc mẹ quét lá mỗi sáng, ngồi bó rau chuẩn bị cho buổi chợ sớm, đến việc cha mẹ quây lúa giữa trưa nắng, tất cả đều được kể lại với một sự ngưỡng mộ và lòng biết ơn sâu sắc.
+ Đó là sự gắn bó với ngôi nhà và khu vườn của gia đình mình. “Tôi” nhớ lại từng chi tiết nhỏ của ngôi nhà, sân vườn và những cây hoa bình dị mà mình đã tự tay gieo trồng. Điều đó cho thấy tình cảm gắn bó và sự yêu quý đối đặc biệt với nơi đã gắn liền với tuổi thơ và những kỷ niệm đẹp.
=> Tóm lại, đoạn trích thể hiện tình cảm sâu sắc, biết ơn và trân trọng của nhân vật “tôi” đối với gia đình, đặc biệt là đối với cha mẹ và những kỷ niệm tuổi thơ trong ngôi nhà đơn sơ nhưng ấm áp.
Câu 5.
Cuộc sống bình dị mang trong mình một vẻ đẹp và ý nghĩa sâu sắc, đặc biệt trong một thế giới ngày càng phức tạp và hối hả như ngày nay.
+ Từ đoạn trích trên, ta thấy rằng những điều giản đơn như củ khoai lang ấm áp, bộ quần áo mới hay khu vườn nhỏ đầy hoa có thể mang lại niềm vui và hạnh phúc lớn lao.
+ Trong thực tế, chính những khoảnh khắc bình dị ấy mới thật sự tạo nên giá trị và ý nghĩa của cuộc sống. Chúng giúp ta trân trọng những gì mình đang có, biết ơn những điều nhỏ bé nhưng quý giá mà cuộc sống ban tặng.
+ Cuộc sống bình dị cũng giúp ta gần gũi hơn với gia đình, xây dựng những kỷ niệm đẹp với những người thân yêu.
+ Hơn nữa, cuộc sống bình dị còn giúp ta giảm bớt căng thẳng, tìm thấy sự bình yên và thanh thản trong tâm hồn. Những trải nghiệm bình dị ấy không chỉ giúp ta cảm nhận sâu sắc hơn về cuộc sống mà còn làm cho cuộc sống trở nên đáng sống hơn. =>Chính vì vậy, trong nhịp sống hiện đại, việc tìm về những giá trị bình dị, giản đơn càng trở nên quan trọng và quý báu.
Hệ thống câu hỏi mở rộng
Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
Câu 1. Phân tích tác dụng của hình ảnh “một vạt sân vàng nắng” đối với việc thể hiện kỷ niệm tuổi thơ của nhân vật “tôi”.
Câu 2. Tại sao nhân vật “tôi” nói rằng: “Nhà mình nghèo… mà con lúc ấy giàu có lắm”? Điều đó thể hiện sự thay đổi trong nhận thức như thế nào?
Câu 3. Phân tích sự đối lập giữa ký ức tuổi thơ vui tươi của “tôi” và nỗi vất vả, lam lũ của người mẹ. Sự đối lập đó làm nổi bật điều gì?
Câu 4. Chi tiết “tôi tưởng hơi nước dưới đệm lúa là mồ hôi của má ba mình” cho em hiểu gì về tình cảm và sự thấu hiểu của nhân vật “tôi”?
Câu 5. Theo em, vì sao ký ức về sân nhà được nhân vật “tôi” gọi là “thiên đường”?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
Câu 1. Từ tình cảm của nhân vật “tôi” với cha mẹ, em rút ra bài học gì về lòng biết ơn đối với những người thân trong gia đình?
Câu 2. Kể một ký ức tuổi thơ nơi nhà mình khiến em cảm động nhất và cho biết ký ức đó đã ảnh hưởng đến em ra sao.
Câu 3. Trong cuộc sống hiện đại, vì sao chúng ta dễ quên đi những giá trị bình dị? Theo em, làm sao để giữ được sự giản đơn, ấm áp trong cuộc sống?
Câu 4. Em nghĩ gì về câu nói: “Tuổi thơ nghèo mà hạnh phúc hơn tuổi thơ đầy đủ”? Em đồng ý hay không? Giải thích.
Câu 5. Từ đoạn trích, hãy liên hệ bản thân: em làm gì để phụ giúp cha mẹ trong cuộc sống hiện tại? Việc đó đem lại cảm xúc gì cho em?
Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Văn bản trên thuộc thể loại:
A. Kí
B. Tản văn
C. Truyện ngắn
D. Tuỳ bút
→ Đáp án: C
Câu 2. Ngôi kể được sử dụng trong đoạn trích là:
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ ba
D. Ngôi hỗn hợp
→ Đáp án: A
Câu 3. Nhân vật “má” trong đoạn trích được khắc họa chủ yếu bằng:
A. Miêu tả ngoại hình
B. Miêu tả hành động và lao động
C. Đối thoại
D. Nghĩa cử với hàng xóm
→ Đáp án: B
Câu 4. Trong đoạn trích, từ “thiệt thòi nhất” chỉ ai?
A. “Tôi”
B. Bạn bè của “tôi”
C. Cha mẹ
D. Hàng xóm
→ Đáp án: C
Câu 5. Sân nhà được gợi tả với những hình ảnh nào sau đây?
A. Rộng lớn, lộng lẫy
B. Nhỏ bằng hai tàng cây trứng cá
C. Phủ đầy hoa hồng
D. Là nơi mẹ và ba nghỉ ngơi
→ Đáp án: B
