Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Đặng Thai Mai (1902 – 1984)
- Quê quán: Làng Lương Điền, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.
- Học vấn: Một trong những trí thức lớn, nhà lý luận phê bình văn học đầu tiên của Việt Nam được đào tạo bài bản ở cả Đông và Tây học.
- Sự nghiệp:
- Là nhà giáo dục, nhà nghiên cứu văn học, nhà văn hóa lớn của Việt Nam hiện đại.
- Từng giữ nhiều trọng trách: Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Viện trưởng Viện Văn học Việt Nam, Chủ tịch Hội Văn nghệ Việt Nam.
- Phong cách sáng tác:
- Giọng văn học thuật nhưng giàu cảm xúc, giàu tính nhân văn và tinh thần dân tộc.
- Các tác phẩm thể hiện tư duy lý luận sắc sảo, gắn bó giữa văn học và đời sống cách mạng.
- Tác phẩm tiêu biểu:
- Văn học khái luận
- Giáo trình Văn học Việt Nam cổ điển
- Đặng Thai Mai hồi kí
- Chủ nghĩa nhân đạo trong văn học Việt Nam
Tác phẩm: “Quá trình rèn luyện nghề viết văn của tôi”
- Thể loại: Hồi kí – Tự thuật
- Xuất xứ: Trích trong Đặng Thai Mai hồi kí, NXB Hồng Đức, 2021.
- Hoàn cảnh sáng tác:
- Ghi lại quá trình tác giả đến với nghề viết, những bước ngoặt trong hoạt động sáng tác và quan điểm về vai trò của văn nghệ trong đời sống cách mạng.
- Nội dung chính:
- Kể lại chặng đường đến với nghề viết của Đặng Thai Mai — từ thời kỳ chịu kiểm duyệt thuộc địa đến khi giác ngộ cách mạng, gắn bó ngòi bút với sự nghiệp của Đảng.
- Khẳng định: Đời sống chính trị – xã hội có ảnh hưởng sâu sắc đến tư duy và sáng tác nghệ thuật.
- Thể hiện niềm tin mãnh liệt vào vai trò lãnh đạo của Đảng đối với văn nghệ và thế hệ trí thức trẻ yêu nước.
- Giá trị nội dung – nghệ thuật:
- Là bài học chân thành, sâu sắc về tư tưởng, lý tưởng sống và nghề nghiệp của người cầm bút.
- Kết hợp hài hòa giữa tự sự – biểu cảm – nghị luận, tạo nên giọng văn hồi ký chân thực, gần gũi mà sâu sắc.
Đọc hiểu bài Quá trình rèn luyện nghề viết văn của tôi
Ngày tôi mới bắt đầu đi dạy học, các cậu học sinh của tôi (có lẽ vì thấy thầy mình ăn nói cũng tương đối trôi chảy) nên thỉnh thoảng vẫn khuyên tôi nên viết văn cho đăng báo, nhưng tôi luôn lắc đầu nói với anh em: hễ đang còn chế độ kiểm duyệt thì tôi quyết chẳng viết gì đâu. Mà các cậu còn muốn mình viết bằng tiếng Pháp chứ gì? Xin miễn đi. Người Việt Nam viết tiếng Pháp khó lắm. Thế rồi, vì bệnh lười cũng có, vì ngại ngùng cũng có, tôi đã không hề nghĩ đến chuyện viết văn đăng báo.
Tôi chỉ mới bắt đầu viết từ ngày thành lập Mặt trận bình dân do Đảng lãnh đạo. Hồi này, dưới áp lực của cuộc đấu tranh trên đất nước cũng như ở bên Pháp, chính quyền thuộc địa đã phải nới tay trong chính sách văn hóa. Trong Nam ngoài Bắc, các cơ quan ngôn luận của Đảng đã tập hợp được khá nhiều nhà báo, nhà văn tiến bộ. Đối với tôi đây cũng là một dịp thuận lợi để đem ngòi bút mình phục vụ chủ trương của Đảng. Hàng tuần tôi đã có thể đóng góp vào một vài cột báo tiếng Việt, tiếng Pháp. Nhưng chỉ ba năm sau, cuộc chiến tranh thế giới bùng nổ và cái gọi là quyền tự do ngôn luận ở Đông Dương cũng bị thủ tiêu. Trên dải đất chữ S này bầu không khí chính trị, văn hóa lại ảm đạm hơn bao giờ hết. Nhiều anh em bị bắt đi an trí. Phần lớn các đồng chí lãnh đạo đã thoát ly, đi vào bí mật để tổ chức lực lượng chuẩn bị cho cuộc đấu tranh một mất một còn chống chủ nghĩa thực dân Pháp, chống đế quốc Nhật. Tuy vậy mối liên lạc giữa Đảng với giới văn học nghệ thuật vẫn không hề bị cắt đứt. Đối với anh em, bản “Đề cương về văn hóa Việt Nam” năm 1943 thật sự là một kim chỉ nam. […]
Điều may mắn là dưới sự lãnh đạo của Đảng, quần chúng nhân dần tiến lên không ngừng và lớp thanh niên trí thức thật sự yêu nước đã tìm được một hướng đi chắc chắn cho tư duy, cho nghệ thuật của mình. Lứa tuổi thanh niên, được hướng dẫn đúng đắn, được bồi dưỡng chu đáo trên đường đấu tranh cho một tương lai tốt đẹp hơn của nhân loại bao giờ cũng là hy vọng đẹp đẽ và lực lượng tiền phong chắc chắn của loài người.
(Trích Quá trình rèn luyện nghề viết văn của tôi, Đặng Thai Mai,
Đặng Thai Mai hồi kí, NXB Hồng Đức, 2021, tr. 274 – 275)
Thực hiện yêu cầu sau:
Câu 1. Xác định người kể chuyện xưng tôi trong đoạn trích là ai?
Câu 2. Chỉ ra phép chêm xen được sử dụng trong đoạn trích.
Câu 3. Nêu tác dụng của yếu tố biểu cảm được sử dụng trong đoạn trích
Câu 4. Nhận xét sự ảnh hưởng của đời sống chính trị, xã hội tới tình hình sáng tác nghệ thuật được nêu trong đoạn trích.
Câu 5. Từ nội dung trong câu: Điều may mắn là dưới sự lãnh đạo của Đảng, quần chúng nhân dần tiến lên không ngừng và lớp thanh niên trí thức thật sự yêu nước đã tìm được một hướng đi chắc chắn cho tư duy, cho nghệ thuật của mình, anh/chị hãy trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của câu nói với cuộc sống hôm nay (Trình bày từ 5 đến 7 dòng)
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Người kể chuyện xưng tôi trong đoạn trích là: Tác giả/ Đặng Thai Mai/ Tác giả Đặng Thai Mai
Câu 2.
Phép chêm xem: (có lẽ vì thấy thầy mình ăn nói cũng tương đối trôi chảy)
Câu 3.
– Yếu tố biểu cảm được sử dụng trong đoạn trích:
+ Tác giả bộc lộ cảm xúc khi viết văn bằng tiếng Pháp
+ Niềm vui sướng khi viết văn phục vụ chủ trương của Đảng
+ Cảm xúc hụt hẫng khi chiến tranh thế giới bùng nổ ảnh hưởng tới đời sống nghệ thuật…
– Tác dụng:
+ Tạo ấn tượng và chất văn cho những hồi ức được kể.
+ Giúp người đọc có những trải nghiệm phong phú về thế giới tinh thần của tác giả; đem lại cảm xúc và sức hấp dẫn cho người đọc.
Câu 4.
– Sự ảnh hưởng của đời sống chính trị, xã hội tới tình hình sáng tác nghệ thuật:
+ Dưới sự kiểm duyệt của pháp, “tôi” không viết văn
+ Từ ngày thành lập Mặt trận bình dân do Đảng lãnh đạo, đời sống nghệ thuật sôi nổi.
+ Cuộc chiến tranh thế giới bùng nổ văn hóa nghệ thuật ảm đạm.
+ “Đề cương về văn hóa Việt Nam” năm 1943 ra đời, sự lãnh đạo của Đảng giúp lớp thanh niên trí thức tạo hướng đi mới cho tư duy, nghệ thuật.
– Đời sống chính trị, xã hội ảnh hưởng sâu sắc, có vai trò quyết định tới tình hình sáng tác nghệ thuật; qua đó cho thấy vai trò của Đảng đối với tình sáng tác và sự phát triển tư duy nghệ thuật.
Câu 5.
– Nội dung câu nói: Nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của Đảng đối với quần chúng nhân dân, người thanh niên tri thức, đặc biệt là văn nghệ.
– Ý nghĩa của câu nói đối với cuộc sống hôm nay. HS có thể trình bày theo nhiều hướng khác nhau, cần đề cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với cá nhân và đất nước.
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG TỪ TÁC PHẨM
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
Câu 1. Qua đoạn trích, anh/chị hãy nêu những giai đoạn chính trong hành trình đến với nghề viết của Đặng Thai Mai.
Câu 2. Vì sao ban đầu tác giả “quyết chẳng viết gì” khi còn chế độ kiểm duyệt? Điều đó thể hiện phẩm chất gì của người trí thức chân chính?
Câu 3. Tác giả bộc lộ thái độ như thế nào khi được cầm bút phục vụ cho chủ trương của Đảng?
Câu 4. Hình ảnh lớp thanh niên trí thức trong đoạn trích được miêu tả với những phẩm chất gì?
Câu 5. Theo anh/chị, điều gì làm nên sức thuyết phục của lời kể trong hồi kí của Đặng Thai Mai?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Câu 1. Trong xã hội hiện đại, theo anh/chị, “viết văn” hoặc “sáng tạo nghệ thuật” cần gắn bó với lý tưởng nào để có giá trị bền vững?
Câu 2. Hãy liên hệ với bản thân: anh/chị đã từng chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh xã hội hay tập thể trong việc lựa chọn con đường nghề nghiệp chưa?
Câu 3. Theo anh/chị, vai trò của người trí thức trẻ trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay có gì giống và khác với thế hệ được tác giả nhắc tới trong bài?
Câu 4. Từ trải nghiệm của Đặng Thai Mai, anh/chị rút ra bài học gì về trách nhiệm của người nghệ sĩ đối với xã hội?
Câu 5. Hãy liên hệ tư tưởng “ngòi bút phục vụ nhân dân, phục vụ Đảng” trong văn học cách mạng Việt Nam với một tác phẩm khác mà anh/chị đã học.
Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1. Đoạn trích được kể theo ngôi nào?
A. Ngôi thứ ba
B. Ngôi thứ nhất (xưng “tôi”)
C. Ngôi thứ hai
D. Kết hợp ngôi kể
Đáp án: B
Câu 2. Lý do tác giả ban đầu không viết văn là gì?
A. Vì còn chế độ kiểm duyệt của thực dân Pháp
B. Vì chưa đủ khả năng viết
C. Vì bận dạy học
D. Vì không có hứng thú
Đáp án: A
Câu 3.“Đề cương về văn hóa Việt Nam” ra đời năm nào?
A. 1930
B. 1941
C. 1943
D. 1945
Đáp án: C
Câu 4. Tác giả cho rằng lớp thanh niên trí thức là:
A. Người thụ động với thời cuộc
B. Hy vọng đẹp đẽ và lực lượng tiền phong của loài người
C. Người không quan tâm đến nghệ thuật
D. Người chỉ quan tâm đến tri thức
Đáp án: B
Câu 5. Tác phẩm thể hiện quan điểm nào của Đặng Thai Mai về văn học nghệ thuật?
A. Nghệ thuật vị nghệ thuật
B. Nghệ thuật phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân
C. Nghệ thuật là giải trí thuần túy
D. Nghệ thuật không chịu ảnh hưởng xã hội
Đáp án: B
Reading the excerpt:
When I first began teaching, my students (perhaps because they thought their teacher spoke rather fluently) sometimes advised me to write and publish in newspapers, but I always shook my head and told them: as long as there is censorship, I will never write anything. And you even want me to write in French, don’t you? No, thank you. It is very difficult for a Vietnamese person to write in French. Then, partly out of laziness, partly out of hesitation, I never thought about writing for publication.
I only started writing when the Popular Front led by the Party was established. At that time, under the pressure of struggles in the country as well as in France, the colonial government had to loosen its cultural policy. In both the South and the North, the Party’s press agencies gathered many progressive journalists and writers. For me, this was also a good opportunity to use my pen to serve the Party’s cause. Every week I could contribute to a few columns in Vietnamese and French newspapers. But only three years later, the world war broke out, and the so-called freedom of speech in Indochina was abolished. On this S-shaped strip of land, the political and cultural atmosphere became gloomier than ever. Many comrades were arrested and placed under surveillance. Most Party leaders went underground to organize forces and prepare for the life-and-death struggle against French colonialism and Japanese imperialism. However, the connection between the Party and the literary and artistic circles was never cut off. For us, the “Outline on Vietnamese Culture” of 1943 truly served as a compass. […]
Fortunately, under the leadership of the Party, the masses continued to advance, and the patriotic young intellectuals found a firm direction for their thinking and their art. The young generation, when properly guided and carefully nurtured on the path of struggle for a better future for humankind, is always a beautiful hope and a sure vanguard force of humanity.
(Excerpt from My Process of Training as a Writer, by Dang Thai Mai,
Dang Thai Mai Memoirs, Hong Duc Publishing House, 2021, pp. 274–275)
Perform the following tasks:
Question 1. Identify the narrator who uses “I” in the excerpt.
Question 2. Point out the parenthetical expression used in the excerpt.
Question 3. State the effect of the expressive elements used in the excerpt.
Question 4. Comment on the influence of political and social life on the state of artistic creation as mentioned in the excerpt.
Question 5. From the sentence: Fortunately, under the leadership of the Party, the masses continued to advance, and the patriotic young intellectuals found a firm direction for their thinking and their art, present your thoughts on the meaning of this statement in today’s life (Write from 5 to 7 lines.)
Detailed answer guide
Question 1.
The narrator who uses “I” in the excerpt is: The author / Dang Thai Mai / Author Dang Thai Mai.
Question 2.
Parenthetical expression: (perhaps because they thought their teacher spoke rather fluently)
Question 3.
- Expressive elements used in the excerpt:
- The author expresses his feelings about writing in French.
- Joy when writing to serve the Party’s cause.
- Disappointment when the world war broke out and affected artistic life.
- Effect:
- Creates an impression and literary tone for the memoir.
- Helps readers experience the author’s emotional world; brings emotional depth and appeal.
Question 4.
- The influence of political and social life on artistic creation:
- Under French censorship, “I” did not write.
- From the day the Popular Front led by the Party was established, artistic life became lively.
- When the world war broke out, culture and art became gloomy.
- The “Outline on Vietnamese Culture” of 1943 and the Party’s leadership helped young intellectuals find a new direction for thought and art.
- Political and social life deeply and decisively affected artistic creation; it shows the Party’s role in shaping and developing artistic thought.
Question 5.
- Content of the statement: Emphasizes the particularly important role of the Party for the people, young intellectuals, and especially art and literature.
- Meaning of the statement for today’s life: Students may express different views, but need to highlight the Party’s leadership role for individuals and the nation.
ADDITIONAL QUESTIONS FROM THE WORK
Questions on content – reasoning – perception
Question 1. Through the excerpt, identify the main stages in Dang Thai Mai’s journey toward becoming a writer.
Question 2. Why did the author initially “decide not to write” under the colonial censorship system? What quality of a true intellectual does this show?
Question 3. How does the author express his attitude when using his pen to serve the Party’s cause?
Question 4. What qualities are shown in the image of the young intellectual generation in the excerpt?
Question 5. In your opinion, what makes Dang Thai Mai’s memoir narrative convincing and appealing?
Questions on connection – application
Question 1. In modern society, in your opinion, to which ideals should “writing” or “artistic creation” be tied to achieve lasting value?
Question 2. Relate to yourself: Have you ever been influenced by social circumstances or collective environment in choosing your career path?
Question 3. How is the role of young intellectuals in nation-building today similar to or different from the generation mentioned by the author?
Question 4. From Dang Thai Mai’s experience, what lesson can you draw about an artist’s responsibility to society?
Question 5. Relate the idea of “the pen serving the people and the Party” in revolutionary Vietnamese literature to another literary work you have studied.
Multiple-choice questions
Question 1. What narrative point of view is used in the excerpt?
A. Third person
B. First person (uses “I”)
C. Second person
D. Combined point of view
Answer: B
Question 2. Why did the author initially refuse to write?
A. Because there was still French colonial censorship
B. Because he lacked the ability to write
C. Because he was busy teaching
D. Because he had no interest
Answer: A
Question 3. When was the “Outline on Vietnamese Culture” introduced?
A. 1930
B. 1941
C. 1943
D. 1945
Answer: C
Question 4. The author considers the young intellectual generation to be:
A. Passive toward current events
B. The beautiful hope and vanguard force of humankind
C. Indifferent to art
D. Concerned only with knowledge
Answer: B
Question 5. Which viewpoint on literature and art is expressed in the work?
A. Art for art’s sake
B. Art serving the revolution and the people
C. Art as pure entertainment
D. Art unaffected by society
Answer: B
