Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Võ Nguyên Giáp (1911 – 2013)
- Là Đại tướng, Tổng Tư lệnh đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
- Không chỉ là nhà quân sự kiệt xuất mà còn là nhà văn, nhà báo, nhà sử học với nhiều công trình, hồi ký, bút ký giá trị.
- Văn phong của ông giản dị, chân thực, giàu cảm xúc và luôn gắn liền với những sự kiện trọng đại của dân tộc.
Tác phẩm: “Những năm tháng không thể nào quên”
- Thể loại: Hồi ký – ký sự lịch sử.
- Xuất xứ: Trích Những năm tháng không thể nào quên, NXB Trẻ, 2019.
- Hoàn cảnh sáng tác: Tác phẩm được viết sau Cách mạng tháng Tám 1945, khi đất nước đã giành được độc lập; tác giả hồi tưởng và ghi lại những khoảnh khắc lịch sử thiêng liêng của dân tộc, đặc biệt là ngày 2/9/1945 – ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình.
- Đề tài: Ghi lại khoảnh khắc lịch sử khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
- Nội dung chính:
- Tái hiện không khí thiêng liêng, xúc động của buổi lễ Tuyên ngôn độc lập.
- Khắc họa hình ảnh giản dị, gần gũi mà vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
- Thể hiện niềm tự hào, xúc động, thiêng liêng về thời khắc lịch sử trọng đại của dân tộc.
- Giá trị nội dung: Gợi lại niềm tự hào dân tộc, khẳng định ý nghĩa lớn lao của ngày độc lập – biểu tượng cho tinh thần tự do, ý chí quật cường và lòng yêu nước của nhân dân Việt Nam.
- Giá trị nghệ thuật: Miêu tả chân thực, kết hợp cảm xúc sâu sắc và lời văn trang trọng, giàu biểu cảm; sử dụng linh hoạt biện pháp liệt kê, đối lập, nhịp điệu câu ngắn – dài hài hòa, gợi hình ảnh sống động.
Đọc hiểu bài Những năm tháng không thể nào quên
Mồng 2 tháng Chín năm 1945
…
Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị Chủ tịch của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, đã ra mắt đồng bào như một lãnh tụ lần đầu xuất hiện trước đông đảo quần chúng. Đó là một cụ già gầy gò, trán cao, mắt sáng, râu thưa. Cụ đội chiếc mũ đã cũ, mặc áo ka-ki cao cổ, đi dép cao-su trắng.
Mấy ngày hôm trước, một vấn đề được đặt ra là phải có một bộ quần áo để Bác mặc khi Chính phủ ra mắt đồng bào. Cuối cùng, Bác đã chọn bộ quần áo này. Hai mươi bốn năm làm Chủ tịch nước, trong những ngày lễ lớn của dân tộc, trong những cuộc đi thăm nước ngoài, Hồ Chủ tịch bao giờ cũng xuất hiện với một hình ảnh giản dị, không thay đổi. Vẫn bộ quần áo vải, trên ngực không một tấm huân chương, y như lần đầu Bác đã ra mắt đồng bào.
Ông Cụ có dáng đi nhanh nhẹn. Dáng đi này cũng làm cho đôi người lúc đó ngạc nhiên. Họ đã không nhìn thấy ở vị Chủ tịch dáng đi trang trọng của những người “sang”. Giọng nói của ông Cụ phảng phất giọng nói của một miền quê đất Nghệ An.
Bác đã xuất hiện trước một triệu đồng bào ngày hôm đó như vậy.
Lời nói của Bác điềm đạm, đầm ấm, khúc chiết, rõ ràng. Không phải là cái giọng hùng hồn người ta thường được nghe trong những ngày lễ long trọng. Nhưng người ta tìm thấy ngay ở đó những tình cảm sâu sắc, ý chí kiên quyết; tất cả đều tràn đầy sức sống; từng câu, từng tiếng đi vào lòng người.
Đọc bản Tuyên ngôn Độc lập đến nửa chừng, Bác dừng lại và bỗng dưng hỏi:
– Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?
Một triệu con người cùng đáp, tiếng dậy vang như sấm:
– Co.o.ó!
Từ giây phút đó, Bác cùng với cả biển người đã hòa làm một.
Đây là bản Tuyên ngôn của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vừa giành được độc lập bằng cuộc chiến đấu suốt tám mươi năm của dân tộc. Đây còn là những lời tâm huyết, đầy cảm kích của đội tiên phong giác ngộ nhất của giai cấp cách mạng nhất, có những người con tuyệt đối trung thành với lợi ích của giai cấp và của dân tộc, trước máy chém, trước miệng súng của quân thù, đã từng giật tấm băng đen bịt mắt, hô lớn: “Việt Nam độc lập muôn năm!”
Buổi lễ kết thúc bằng những lời thề Độc lập:
– Chúng tôi, toàn thể dân Việt Nam xin thề:“Kiên quyết một lòng ủng hộ Chính phủ lâm thời Việt Nam dân chủ cộng hòa, ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh”.
– Chúng tôi xin thề:“Cùng Chính phủ giữ nền độc lập hoàn toàn cho Tổ quốc, chống mọi mưu mô xâm lược, dù phải chết cũng cam lòng”.
– Nếu Pháp đến xâm lược lần nữa thì chúng tôi xin thề:
Không đi lính cho Pháp
Không làm việc cho Pháp
Không bán lương thực cho Pháp
Không đưa đường cho Pháp
Một triệu con người, một triệu tiếng hô cùng hòa làm một. Đó là lời thề của toàn dân kiên quyết thực hiện lời Hồ Chủ Tịch vừa đọc để kết thúc bản Tuyên ngôn:
“Nước Việt Nam có quyền được hưởng tự do và độc lập và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”.
“Bản án chế độ thực dân Pháp” đã có từ ba mươi năm trước đây. Nhưng hôm nay mới chính là ngày chế độ thực dân Pháp bị đưa ra cho toàn dân Việt Nam công khai xét xử.
Lịch sử đã sang trang. Một kỉ nguyên mới bắt đầu: Kỷ nguyên của Độc lập, Tự do, Hạnh phúc.
(Trích Những năm tháng không thể nào quên, Võ Nguyên Giáp, NXB Trẻ, 2019, tr.30-33)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Nêu sự kiện lịch sử được tái hiện trong đoạn trích trên.
Câu 2. Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn sau: Lời nói của Bác điềm đạm, đầm ấm, khúc chiết, rõ ràng. Không phải là cái giọng hùng hồn người ta thường được nghe trong những ngày lễ long trọng. Nhưng người ta tìm thấy ngay ở đó những tình cảm sâu sắc, ý chí kiên quyết; tất cả đều tràn đầy sức sống; từng câu, từng tiếng đi vào lòng người.
Câu 3. Phân tích hiệu của của thủ pháp miêu tả trong việc khắc họa hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh ở đoạn trích.
Câu 4. Nhận xét về mối quan hệ giữa sự kiện hiện thực với cảm xúc của người viết trong đoạn trích.
Câu 5. Từ lời tuyên bố nền độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nước Việt Nam có quyền được hưởng tự do và độc lập và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”, anh/chị hãy trình bày suy nghĩ của mình về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong thời đại mới (trình bày đoạn văn từ 5-7 dòng)
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Sự kiện lịch sử được tái hiện trong đoạn trích: Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ngày 02 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình.
Câu 2.
Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn: liệt kê điềm đạm, đầm ấm, khúc chiết, rõ ràng; tình cảm sâu sắc, ý chí kiên quyết.
Câu 3.
– Tác giả đã sử dụng thủ pháp miêu tả để khắc họa ngoại hình, phong thái, giọng nói, lời nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh:
+ Ngoại hình: gầy gò, trán cao, mắt sáng, râu thưa, đội mũ đã cũ, áo ka ki cao cổ, dép cao su trắng
+ Phong thái: dáng đi nhanh nhẹn, chứ không phải dáng đi trang trọng của những người “sang”.
+ Giọng nói: vừa phảng phất giọng nói của miền quê Nghệ An vừa điềm đạm, đầm ấm. Không phải là giọng hùng hồn người ta thường được nghe trong những ngày lễ long trọng.
+ Lời nói: khúc chiết, rõ ràng, đầy sự quan tâm đến nhân dân đồng bào: “Tôi nói, đồng bào nghe rõ không?”
– Thủ pháp miêu tả làm cho lời văn thêm sinh động, hấp dẫn đồng thời góp phần khắc họa vẻ đẹp giản dị, ấm áp, gần gũi nhưng cũng rất uy nghi, cao quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ đó đã hình ảnh Bác đã khắc sâu vào tâm hồn mỗi người con đất Việt.
Câu 4.
– Sự kiện hiện thực được nói tới trong đoạn trích là: Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập trước quốc dân đồng bào tại Quảng trường Ba Đình vào ngày 2/9/1945.
– Cảm xúc của người viết là niềm vui sướng, hạnh phúc, xúc động nghẹn ngào cùng thái độ thành kính thiêng liêng.
– Mối quan hệ giữa sự kiện hiện thực và cảm xúc của người viết: là sự gắn kết, không thể lãng quên. Sự kiện hiện thực được nhìn nhận, soi chiếu qua cảm xúc của người viết càng trở nên có ý nghĩa, giá trị không chỉ với lịch sử của đất nước, dân tộc mà còn có ý nghĩa với đời sống tinh thần của biết bao thế hệ người dân Việt Nam. Và khi nhắc đến sự kiện lịch sử, cảm xúc của người viết càng bồi hồi, xúc động hơn, càng tự hào hơn về lịch sử dân tộc, về sức mạnh đoàn kết toàn dân, về Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Câu 5.
HS trình bày suy nghĩ của bản thân. Sau đây là một số gợi ý:
Ý nghĩa của lời tuyên bố độc lập của Hồ Chí Minh với thế hệ trẻ hôm nay: giúp tuổi trẻ hôm nay
– Nhận thức được độc lập, tự do là quyền tự nhiên, quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm của Việt Nam nói riêng và mọi quốc gia trên thế giới nói chung.
– Nhận thức được để có được nền độc lập tự do đó, các thế hệ cha anh đã phải đánh đổi bằng tất cả “tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải”.
– Thức dậy trong tâm hồn thế hệ trẻ tình yêu quê hương, đất nước; niềm tự hào về truyền thống yêu nước, đánh đuổi giặc ngoại xâm của các thế hệ con người Việt Nam để bảo vệ nền độc lập, tự do của đất nước.
– Có hành động thiết thực để bảo vệ nền độc lập tự do của đất nước, chủ quyền lãnh thổ của dân tộc; dựng xây quê hương đất nước để xứng đáng với công lao dựng nước, giữ nước của cha ông.
…..
Câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (mở tự luận)
Câu 1. Phân tích ý nghĩa của việc Bác Hồ chọn bộ quần áo giản dị khi ra mắt đồng bào trong ngày Tuyên ngôn độc lập.
Câu 2. Tại sao tác giả lại nhấn mạnh giọng nói “điềm đạm, đầm ấm, khúc chiết, rõ ràng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh?
Câu 3. Theo anh/chị, hình ảnh “một triệu con người, một triệu tiếng hô cùng hòa làm một” có ý nghĩa biểu tượng như thế nào?
Câu 4. Cảm xúc của người viết trong đoạn trích thể hiện như thế nào qua giọng văn và lựa chọn chi tiết miêu tả?
Câu 5. Qua đoạn trích, anh/chị cảm nhận được gì về mối quan hệ giữa lãnh tụ và nhân dân trong thời khắc lịch sử trọng đại của dân tộc?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (mở tự luận)
Câu 1. Liên hệ hình ảnh Bác Hồ trong đoạn trích với hình ảnh Bác trong tác phẩm “Sáng tháng Năm” (Tố Hữu).
Câu 2. Từ bài học về tinh thần yêu nước trong ngày độc lập, anh/chị rút ra điều gì cho bản thân hôm nay?
Câu 3. Liên hệ vai trò của người lãnh tụ trong lịch sử Việt Nam với hình tượng lãnh đạo mà anh/chị ngưỡng mộ trong đời sống hiện đại.
Câu 4. Nếu được sống trong thời khắc 2/9/1945, anh/chị muốn nói điều gì với thế hệ hôm nay?
Câu 5. Từ lời thề độc lập trong đoạn trích, hãy liên hệ đến trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc trong thời đại số của thanh niên Việt Nam hiện nay.
Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng
Câu 1. Đoạn trích tái hiện sự kiện lịch sử nào?
A. Khởi nghĩa Bắc Sơn
B. Cách mạng tháng Tám 1945
C. Lễ đọc bản Tuyên ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình
D. Chiến thắng Điện Biên Phủ
→ Đáp án: C
Câu 2. Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh trong đoạn trích được khắc họa chủ yếu bằng biện pháp nghệ thuật nào?
A. So sánh
B. Ẩn dụ
C. Miêu tả kết hợp biểu cảm
D. Nhân hóa
→ Đáp án: C
Câu 3. Từ “đầm ấm, khúc chiết, rõ ràng” trong đoạn văn thể hiện phẩm chất gì của Bác Hồ?
A. Sự nghiêm nghị và cứng rắn
B. Sự thông minh và hóm hỉnh
C. Sự giản dị và chân thành
D. Sự điềm tĩnh và thấu hiểu
→ Đáp án: D
Câu 4. Cụm từ “một triệu con người, một triệu tiếng hô cùng hòa làm một” gợi lên điều gì?
A. Sự đoàn kết và đồng lòng của dân tộc
B. Niềm vui cá nhân
C. Tình yêu thương gia đình
D. Tinh thần tự hào cá nhân
→ Đáp án: A
Câu 5. Câu văn “Lịch sử đã sang trang. Một kỷ nguyên mới bắt đầu” mang ý nghĩa gì?
A. Thể hiện nỗi tiếc nuối quá khứ
B. Khẳng định sự thay đổi to lớn của dân tộc
C. Diễn tả nỗi lo sợ chiến tranh
D. Nói về sự kết thúc của thời kỳ phong kiến
→ Đáp án: B
Study of the Author and the Work
Author: Võ Nguyên Giáp (1911 – 2013)
He was a General, the first Commander-in-Chief of the Vietnam People’s Army, and an outstanding student of President Hồ Chí Minh.
He was not only an excellent military leader but also a writer, journalist, and historian with many valuable works, memoirs, and essays.
His writing style is simple, truthful, emotional, and always connected with the great historical events of the nation.
Work: “Unforgettable Years”
Genre: Memoir – Historical chronicle.
Origin: Excerpted from Unforgettable Years, Youth Publishing House, 2019.
Context of composition: The work was written after the August Revolution of 1945, when the country had gained independence; the author recalls and records the sacred historical moments of the nation, especially September 2, 1945 – the day President Hồ Chí Minh read the Declaration of Independence at Ba Đình Square.
Theme: Recording the historical moment of the birth of the Democratic Republic of Vietnam.
Main content:
Recreates the sacred, emotional atmosphere of the Independence Declaration ceremony.
Depicts the simple, close yet great image of President Hồ Chí Minh.
Expresses pride, deep emotion, and reverence for the nation’s most important historical moment.
Value of content: Evokes national pride, affirms the great significance of Independence Day – a symbol of freedom, resilience, and patriotism of the Vietnamese people.
Artistic value: Realistic depiction combined with deep emotion and solemn, expressive language; flexible use of listing, contrast, and a harmonious rhythm between short and long sentences, evoking vivid imagery.
Reading Comprehension – “Unforgettable Years”
September 2, 1945
…
President Hồ Chí Minh, the President of the Provisional Government of the Democratic Republic of Vietnam, appeared before the people as a leader for the first time in front of a vast crowd. He was a thin old man, with a high forehead, bright eyes, and sparse beard. He wore an old hat, a khaki high-collar shirt, and white rubber sandals.
A few days earlier, a question had been raised about what clothes Uncle Hồ should wear when the Government appeared before the people. In the end, he chose this outfit. For twenty-four years as President, during major national celebrations and visits abroad, President Hồ Chí Minh always appeared with that same simple image, unchanged. The same fabric outfit, no medals on his chest — just as the first time he appeared before the people.
He walked with a brisk, lively gait, which surprised some people at that time. They had not seen in this President the ceremonious bearing of “important” figures. His voice carried a faint accent of Nghệ An, his home province.
Uncle Hồ appeared before a million compatriots that day just like that.
His speech was calm, warm, coherent, and clear — not the kind of passionate tone usually heard on grand occasions. Yet within it, people immediately felt deep affection and firm determination; every word and sentence was full of vitality and moved straight into their hearts.
Halfway through reading the Declaration of Independence, Uncle Hồ paused and suddenly asked:
– “Can you hear me clearly, compatriots?”
A million people answered, thundering like a storm:
– “Yeees!”
From that moment, Uncle Hồ and the sea of people became one.
This was the Declaration of the Democratic Republic of Vietnam, a nation that had just won independence after eighty years of struggle. These were the heartfelt words of the most enlightened vanguard of the most revolutionary class — those who, facing the guillotine and enemy guns, had torn off their blindfolds and cried out: “Long live independent Vietnam!”
The ceremony ended with solemn Oaths of Independence:
– “We, the entire Vietnamese people, solemnly swear: Resolutely support the Provisional Government of the Democratic Republic of Vietnam and support President Hồ Chí Minh.”
– “We swear: Together with the Government, we will defend the complete independence of our Fatherland, resist all schemes of invasion, even if we must die.”
– “If the French invade again, we swear:
Not to serve in the French army,
Not to work for the French,
Not to sell food to the French,
Not to guide the French.”
A million people, a million voices, united as one.
That was the solemn oath of an entire nation determined to fulfill the words that President Hồ Chí Minh had just read to conclude the Declaration:
“Vietnam has the right to be a free and independent country, and in fact, it has become a free and independent country. The entire Vietnamese people are determined to devote all their spirit and strength, life and property, to preserve that freedom and independence.”
The “Indictment of French Colonialism” had existed thirty years before, but today was the day when the French colonial regime was publicly brought to judgment by the entire Vietnamese people.
History had turned a page. A new era had begun: The era of Independence, Freedom, and Happiness.
(Excerpt from Unforgettable Years, Võ Nguyên Giáp, Youth Publishing House, 2019, pp. 30–33)
Answer the following questions:
Question 1. State the historical event recreated in the excerpt.
Question 2. Identify the rhetorical device used in the passage:
“His speech was calm, warm, coherent, clear… yet every word and sentence moved straight into people’s hearts.”
Question 3. Analyze the effect of the descriptive technique in portraying President Hồ Chí Minh in the excerpt.
Question 4. Comment on the relationship between the real historical event and the author’s emotions in the excerpt.
Question 5. From President Hồ Chí Minh’s declaration of independence:
“Vietnam has the right to be free and independent… to preserve that freedom and independence,” write your thoughts on the responsibility of today’s young generation in the new era. (Write 5–7 lines.)
Detailed Answer Guide
Question 1.
The historical event recreated: President Hồ Chí Minh, President of the Provisional Government of the Democratic Republic of Vietnam, read the Declaration of Independence, proclaiming the founding of the Democratic Republic of Vietnam on September 2, 1945, at Ba Đình Square.
Question 2.
Rhetorical device: Listing — “calm, warm, coherent, clear; deep affection, firm determination.”
Question 3.
– The author used descriptive techniques to portray the appearance, demeanor, voice, and words of President Hồ Chí Minh:
- Appearance: thin, high forehead, bright eyes, sparse beard, old hat, khaki shirt, white rubber sandals.
- Demeanor: brisk gait, unlike the ceremonious bearing of the “high-class.”
- Voice: slightly Nghệ An accent, calm and warm.
- Speech: coherent, clear, full of care for the people — “Can you hear me clearly, compatriots?”
→ This vivid description highlights the President’s simplicity, warmth, closeness, yet noble and dignified character.
Question 4.
– Real event: President Hồ Chí Minh reading the Declaration of Independence at Ba Đình Square, September 2, 1945.
– Writer’s emotion: joy, pride, sacred reverence.
– Relationship: The author’s emotions deepen the meaning of the historical event, showing its spiritual and cultural importance for generations of Vietnamese people.
Question 5.
Meaning of Hồ Chí Minh’s declaration for today’s youth:
– Independence and freedom are sacred and inviolable rights.
– These values were achieved through immense sacrifice.
– It awakens love for the homeland and national pride.
– Young people must act to protect sovereignty and build the nation worthy of their ancestors’ sacrifices.
Extended Questions
Content – Thinking – Perception (Open-ended)
Question 1. Analyze the meaning of Uncle Hồ’s choice of simple clothes when appearing before the people on Independence Day.
Question 2. Why does the author emphasize Hồ Chí Minh’s “calm, warm, coherent, clear” voice?
Question 3. What symbolic meaning does “a million people, a million voices united as one” convey?
Question 4. How does the author’s emotional tone and detail choice express his feelings in the excerpt?
Question 5. From the excerpt, what can you sense about the bond between the leader and the people during this historic moment?
Connection – Application (Open-ended)
Question 1. Connect the image of Uncle Hồ in this excerpt with his portrayal in “The Fifth Month of May” (Tố Hữu).
Question 2. What lessons about patriotism from Independence Day can you apply in your life today?
Question 3. Relate the role of national leaders in Vietnamese history to a leader you admire in modern life.
Question 4. If you lived through September 2, 1945, what would you want to say to today’s generation?
Question 5. From the Oath of Independence, relate it to today’s youth’s responsibility to protect the nation in the digital era.
Extended Multiple-choice Questions
Question 1. What historical event is recreated in the excerpt?
A. Bắc Sơn Uprising
B. August Revolution 1945
C. Independence Declaration Ceremony at Ba Đình Square
D. Điện Biên Phủ Victory
→ Answer: C
Question 2. The image of President Hồ Chí Minh in the excerpt is mainly portrayed through which artistic technique?
A. Comparison
B. Metaphor
C. Description combined with expression
D. Personification
→ Answer: C
Question 3. The words “warm, coherent, clear” describe which quality of Hồ Chí Minh?
A. Seriousness and firmness
B. Intelligence and humor
C. Simplicity and sincerity
D. Calmness and understanding
→ Answer: D
Question 4. The phrase “a million people, a million voices united as one” evokes what idea?
A. National unity and solidarity
B. Personal joy
C. Family affection
D. Individual pride
→ Answer: A
Question 5. The sentence “History had turned a page. A new era had begun” means what?
A. Expresses regret for the past
B. Affirms the nation’s great transformation
C. Expresses fear of war
D. Refers to the end of the feudal period
→ Answer: B
