Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Bỉnh Khiêm
- Hiệu: Bạch Vân cư sĩ, thường gọi là Trạng Trình
- Năm sinh – năm mất: 1491 – 1585
- Quê quán: Vĩnh Bảo, Hải Phòng
- Là nhà thơ, nhà triết học, nhà giáo, nhà tiên tri nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam.
- Đóng góp:
- Đỗ Trạng nguyên, từng làm quan triều Mạc
- Sau khi cáo quan, về ở ẩn, dạy học, viết sách
- Tư tưởng chủ đạo:
- Đề cao lối sống nhàn, thuận theo tự nhiên
- Không màng danh lợi, coi nhẹ phú quý
- Giữ vững nhân cách thanh cao của người trí thức
Tác phẩm: Nhàn
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật
- Thuộc mảng thơ triết lí – thế sự của Nguyễn Bỉnh Khiêm
- Nội dung chính:
- Thể hiện quan niệm sống nhàn, xa lánh danh lợi, hòa hợp với thiên nhiên
- Khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và nhân cách thanh cao của tác giả
- Giá trị nghệ thuật:
- Ngôn ngữ giản dị, giàu tính triết lí
- Nghệ thuật đối sắc sảo
- Giọng điệu điềm đạm, pha chút mỉa mai thói đời
Đọc hiểu bài Nhàn
Nhàn
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Một mai, một cuốc, một cần câu
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ
Người khôn, người đến chốn lao xao
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
Rượu đến gốc cây, ta sẽ nhắp
Nhìn xem phú quý, tựa chiêm bao
Câu 1. Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
A. Thất ngôn bát cú đường luật
B. Thất ngôn tứ tuyệt đường luật
C. Thất ngôn xen lục ngôn
D. Song thất lục bát
Câu 2. Trong bài thơ, thú Nhàn của Nguyễn Bình Khiêm được thể hiện qua những hình ảnh nào?
A. Ăn, tắm, uống rượu
B. Ăn, tắm, ngắm trăng
C. Tắm, uống rượu, chơi đàn
D. Uống rượu, ăn, chơi cờ
Câu 3. Bài thơ Nhàn không đề cập đến phương diện nào trong chân dung con người Nguyễn Bỉnh Khiêm?
A. Sự nghiệp
B. Nhân cách
C. Cuộc sống sinh hoạt
D. Trí tuệ
Câu 4. Từ “thơ thẩn” trong bài thơ có nghĩa là gì?
A. Lặng lẽ, chậm rãi, thư thái trong lòng
B. Tinh thần không ổn định, vẩn vơ
C. Từ từ, chậm rãi, không vội vàng
D. Lặng lẽ như có điều gì đang suy nghĩ vẩn vơ lan man
Câu 5 (0,5 điểm) Xác định nhịp thơ ở câu thơ đầu tiên. Nêu tác dụng của cách ngắt nhịp ấy.
Câu 6 (1,0 điểm) Chỉ ra và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ thứ 3 và thứ 4.
Câu 7 (0,5 điểm) Triết lí sống của Nguyễn Bỉnh Khiêm được thể hiện như thế nào qua hai câu cuối bài thơ?
Câu 8 (1,0 điểm) Em hiểu như thế nào là nhàn? Quan niệm về chữ nhàn của tác giả trong bài thơ trên?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1
A. Thất ngôn bát cú đường luật
Câu 2
A. Ăn, tắm, uống rượu
Câu 3
A. Sự nghiệp
Câu 4
A. Lặng lẽ, chậm rãi, thư thái trong lòng
Câu 5
– Nhịp thơ ở câu thơ 1 là 2/2/3.
– Tác dụng của cách ngắt nhịp: cho thấy cái chủ động, sẵn sàng, thanh thản của Trạng Trình với cuộc sống điền dã, có chút ngông ngạo trước thói đời.
Câu 6
– Biện pháp nghệ thuật tu từ trong câu thơ 3 và 4: Phép đối (Ta dại – Người khôn; nơi vắng vẻ – chốn lao xao
– Hiệu quả nghệ thuật của phép đối đó: vừa để khẳng định sự lựa chọn phương châm sống, cách ứng xử của tác giả – chọn lối sống tĩnh tại, an nhàn, không tranh giành, vừa thể hiện sắc thái châm biếm, mỉa mai đối với cách sống mưu cầu danh lợi, ham danh vọng, phú quý của một bộ phận người.
Câu 7
Danh vọng, tiền tài cũng chỉ là phù du, hư vô. Tất cả sẽ vô nghĩa sau một cái khép mắt khẽ khàng. Đó là cái nhìn của một bậc đại nhân, đại trí.
Câu 8
Chữ nhàn được hiểu là:
– Nhàn là có ít hoặc không có việc gì phải làm, phải lo nghĩ đến
– Quan niệm về chữ nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm (0,5 điểm)
+ Là không tranh đua, không màng danh lợi, không bon chen, không cơ mưu, tự dục.
+ Là sống thanh thản, an nhiên, tự tại bởi những thú vui riêng của mình.
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG TỪ TÁC PHẨM
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Phân tích hình ảnh con người Nguyễn Bỉnh Khiêm được thể hiện trong bài thơ Nhàn.
- Qua bài thơ, em hiểu như thế nào về mối quan hệ giữa “dại” và “khôn” trong quan niệm sống của tác giả?
- Những chi tiết nào cho thấy cuộc sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm gắn bó chặt chẽ với thiên nhiên?
- Nhận xét giọng điệu của bài thơ Nhàn. Giọng điệu ấy góp phần thể hiện tư tưởng gì của tác giả?
- Theo em, bài thơ Nhàn phản ánh rõ nhất vẻ đẹp nào trong nhân cách của Nguyễn Bỉnh Khiêm?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- So sánh quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm với quan niệm sống của Nguyễn Trãi trong bài Cảnh ngày hè.
- Trong xã hội hiện đại, quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm còn phù hợp hay không? Vì sao?
- Từ bài thơ Nhàn, em rút ra bài học gì cho bản thân trong việc lựa chọn lối sống hôm nay?
- Em hãy liên hệ bài thơ Nhàn với một tác phẩm khác cũng thể hiện triết lí sống thanh cao của người trí thức xưa.
- Theo em, con người có thể sống “nhàn” trong nhịp sống nhanh của xã hội hiện đại như thế nào?
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Bài thơ Nhàn được sáng tác theo thể thơ nào?
A. Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
B. Thất ngôn bát cú Đường luật
C. Lục bát
D. Song thất lục bát
Đáp án: B
Câu 2. Hình ảnh nào sau đây thể hiện rõ nhất cuộc sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm?
A. Vui thú nơi phồn hoa
B. Tranh giành danh lợi
C. Ăn măng trúc, tắm hồ sen
D. Dự tiệc chốn quan trường
Đáp án: C
Câu 3. Cặp từ “ta dại – người khôn” trong bài thơ thể hiện điều gì?
A. Sự tự ti của tác giả
B. Sự đối lập ngẫu nhiên
C. Cách nói mỉa mai, triết lí về lẽ sống
D. Sự phủ nhận trí tuệ
Đáp án: C
Câu 4. Hai câu thơ cuối bài thể hiện rõ nhất tư tưởng gì của tác giả?
A. Buồn chán cuộc đời
B. Coi thường con người
C. Coi nhẹ danh lợi, phú quý
D. Nuối tiếc công danh
Đáp án: C
Câu 5. Giá trị lớn nhất của bài thơ Nhàn là gì?
A. Miêu tả thiên nhiên đẹp
B. Phê phán xã hội phong kiến
C. Thể hiện triết lí sống thanh cao của người trí thức
D. Kể lại cuộc đời tác giả
Đáp án: C
