Đáp án đọc hiểu bài Nguyên nhân xuất hiện cơn bão thế kỉ

Tìm hiểu tác giả tác phẩm

Tác giả / nguồn văn bản

• Văn bản được đăng tải trên SKĐS (Sức khỏe & Đời sống) – cơ quan ngôn luận của Bộ Y tế.
• Nội dung bài viết có sự dẫn lời của chuyên gia khí tượng Mai Văn Khiêm – Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, làm tăng độ tin cậy khoa học.
• Đây là dạng văn bản báo chí khoa học, cung cấp thông tin thời sự gắn với các vấn đề toàn cầu.

Tác phẩm (văn bản)

• Thể loại: Văn bản thông tin – thuyết minh khoa học kết hợp nghị luận.
• Phương thức biểu đạt chính: Thuyết minh, nghị luận (có yếu tố giải thích, phân tích, dự báo).
• Nội dung chính:
  • Lí giải nguyên nhân khiến các cơn bão trong năm 2024 có xu hướng mạnh hơn, xuất hiện dày hơn.
  • Chỉ ra vai trò của biến đổi khí hậu, hiện tượng nóng lên toàn cầu, chuyển pha El Niño – La Niña.
  • Đưa ra các cảnh báo về nguy cơ bão, lũ trong tương lai, đặc biệt với Việt Nam.
• Ý nghĩa:
  • Giúp người đọc nâng cao nhận thức khoa học về thiên tai.
  • Góp phần hình thành ý thức chủ động phòng tránh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đọc hiểu bài Nguyên nhân xuất hiện cơn bão thế kỉ

NGUYÊN NHÂN XUẤT HIỆN CƠN BÃO THẾ KỈ

SKĐS – Mức tăng nhiệt độ toàn cầu 1 độ C hiện nay đã khiến sức tàn phá của bão tăng trung bình khoảng 40%. Hiện tượng “tăng nhanh cường độ”, cũng đang trở nên phổ biến hơn khiến nhiều cơn bão mạnh xuất hiện.

Nguyên nhân xuất hiện nhiều cơn bão mạnh

Bão Yagi vừa càn quét Philippines, Trung Quốc, Việt Nam, gây thiệt lại lớn về người và của. Hiện bão Milton đang càn quét nước Mỹ, trở thành siêu bão mạnh nhất hành tinh trong năm 2024.

Theo tờ Daily Mail, hàng triệu người dân trên khắp Florida đang phải chạy đua với thời gian để sơ tán trước khi “cơn bão thế kỷ” đổ bộ vào Tampa vào đêm nay. Thị trưởng thành phố này đã cảnh báo những người từ chối sơ tán rằng họ có thể chết trong nhà của mình.

Các quan chức tuyên bố những người chọn ở lại và vượt qua cơn bão Milton sẽ phải tự lo liệu, trong khi Thị trưởng Tampa, Jane Castor cảnh báo rằng mực nước biển dự báo dâng cao 4,5 mét sẽ đủ sâu để nhấn chìm toàn bộ các ngôi nhà.

Ảnh chụp từ vệ tinh một trận siêu bão.

Vì sao năm 2024 lại liên tiếp xuất hiện nhiều cơn bão mạnh? Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, nguyên nhân khiến năm 2024 có nhiều bão mạnh như Geami, Yagi, Krathon hay Helence, Milton… có thể do tác động bởi một số yếu tố khí hậu và môi trường.

Năm 2024 là năm chuyển pha El Nino sang Lania, quá trình chuyển pha quan sát được xếp vào chuyển pha nhanh nên đốt nóng và mất cân bằng nhiệt ẩm đại dương đang diễn ra mạnh mẽ góp phần làm tăng nguồn cung cấp năng lượng cho sự hình thành và phát triển của các cơn bão nhiệt đới.

Sự nóng lên toàn cầu do biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ của cả đại dương và khí quyển. Khi nước biển ấm lên, nó cung cấp nhiều hơi nước và năng lượng hơn cho các hệ thống thời tiết, dẫn đến việc hình thành nhiều bão mạnh hơn và cường độ của các cơn bão này cũng tăng lên.

Chúng ta đã chứng kiến sự bất thường về nhiệt độ trung bình toàn cầu từ đầu năm đến nay (tháng 1 đến tháng 8 năm 2024) cao hơn 0,7 độ C so với mức trung bình giai đoạn 1991-2020, nhiều khả năng năm 2024 sẽ là năm ấm nhất năm được ghi nhận và khi nhiệt độ tăng lên thì các cơn bão mạnh cũng gia tăng.

Trong tương lai, số lượng các cơn bão mạnh tăng, chẳng hạn như loại bão ở ngưỡng CAT 4-5 (tốc độ gió lớn hơn 200 km/h) tức là những cơn bão có cường độ mạnh trên cấp 17 sẽ gia tăng.

Một số nghiên cứu công bố mới đây tại Mỹ cho thấy, hiện tượng nóng lên toàn cầu là nguyên nhân khiến các cơn bão nhiệt đới xảy ra với cường độ mạnh hơn và tần suất nhiều hơn. Theo nghiên cứu này, nhiệt độ bề mặt đại dương ấm lên khiến lượng hơi nước trong khí quyển gia tăng, khiến các cơn bão mạnh lên về cường độ.

“Như chúng ta đã biết, mức tăng nhiệt độ toàn cầu 1 độ C hiện nay đã khiến sức tàn phá của bão tăng trung bình khoảng 40%. Trong khi đó, hiện tượng “tăng nhanh cường độ”, cũng đang trở nên phổ biến hơn”, ông Khiêm nói.

Một số nghiên cứu gần đây cũng nhắc đến khả năng biến đổi khí hậu cũng làm giảm độ đứt gió thẳng đứng- những thay đổi về tốc độ và hướng gió theo độ cao – dọc bờ biển Đại Tây Dương của Bắc Mỹ và bờ biển Thái Bình Dương của châu Á. Độ đứt gió thẳng đứng mạnh có thể ngăn cản cơn bão phát triển mạnh và giảm sức tàn phá của bão, tuy nhiên do biến đổi khí hậu đã làm giảm yếu tố này.

Nguyên nhân đến từ sự thay đổi trong các hoàn lưu, và sự phân bổ lại khí áp có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành bão và duy trì cường độ của chúng trong thời gian dài hơn. Ngoài ra, sự chênh lệch nhiệt độ bề mặt đất với bề mặt nước cũng khiến độ ẩm tăng cao dọc khu vực bờ biển, dẫn đến áp suất và lưu thông gió đẩy độ ẩm vào tầng bình lưu giữa, tạo điều kiện để bão phát triển.

Bão đổ bộ đất liền nước ta có thể nhiều hơn 

Nhận định từ tháng 10-12/2024, ông Mai Văn Khiêm cho biết, hoạt động của bão/áp thấp nhiệt đới trên khu vực Biển Đông có khả năng xuất hiện ở mức xấp xỉ đến cao hơn trung bình nhiều năm (trung bình nhiều năm 4,5 cơn); trong đó số cơn đổ bộ vào đất liền có thể cao hơn so với trung bình nhiều năm (trung bình nhiều năm là 1,9 cơn) và tập trung nhiều ở khu vực Trung Bộ và các tỉnh phía Nam. Đề phòng khả năng bão/áp thấp nhiệt đới hình thành ngay trên khu vực Biển Đông và không loại trừ xảy ra những cơn bão mạnh.

Lưu vực sông Trung Bộ, Tây Nguyên lũ sông xuất hiện tương đương trung bình nhiều năm. Đỉnh lũ năm 2024 ở hạ lưu sông Mã (Thanh Hóa), sông Cả (Nghệ An, Hà Tĩnh) ở mức báo động 1- báo động 2 và trên báo động 2; hạ lưu các sông chính từ Quảng Bình đến Quảng Ngãi, Bình Định, Khánh Hòa. Khu vực Tây Nguyên ở mức báo động 2-báo động 3 và trên báo động 3, các sông chính ở Phú Yên, Ninh Thuận, Bình Thuận dao động mức trên báo động 2.

Các đợt lũ lớn khả năng tập trung trong nửa cuối tháng 10 và tháng 11/2024 và khả năng xuất hiện lũ muộn vào cuối năm trùng vào thời kỳ tích nước của các quy trình vận hành liên hồ chưa các sông Trung Bộ, Tây Nguyên. Mùa lũ 2024 trên sông Mê Kông xuất hiện tương đương trung bình nhiều năm. Đỉnh lũ năm 2024 ở đầu nguồn sông Cửu Long dao động ở trên mức BĐ1; đỉnh lũ tại các trạm hạ lưu sông Cửu Long ở mức báo động 2-báo động 3 và trên báo động 3.

Câu 1. Xác định thể loại văn bản trên? Văn bản trên nói về hiện tượng gì?

Câu 2. Nhan đề, sapo, hình ảnh trong văn bản nhằm chuyển tải thông tin gì? Hãy phân tích vai trò của lập luận khoa học và các yếu tố phi ngôn ngữ (số liệu, hình ảnh minh họa)  trong việc thuyết phục người đọc về vấn đề tăng cường độ bão.

Câu 3. Văn bản đã nêu ra các nguyên nhân nào dẫn đến sự gia tăng sức mạnh và tần suất của các cơn bão mạnh?

Câu 4. Hãy phân tích bố cục của văn bản và nêu rõ cách sắp xếp thông tin trong văn bản có hiệu quả như thế nào đối với việc cung cấp thông tin về hiện tượng thiên nhiên.

Câu 5. Theo văn bản, những cơn bão mạnh nhất trong năm 2024 như Milton, Yagi, Geami có những đặc điểm gì nổi bật về cường độ và tác động?

Câu 6. Tại sao quá trình chuyển pha El Niño sang La Niña trong năm 2024 được xem là một nguyên nhân làm tăng số lượng và cường độ các cơn bão mạnh?

Câu 7. Dựa trên những cảnh báo được nêu trong văn bản, bạn hãy đề xuất các hành động cụ thể mà người dân sống tại các khu vực ven biển có thể thực hiện để phòng tránh thiệt hại do bão gây ra.

Hướng dẫn giải chi tiết

Câu 1. Xác định thể loại văn bản trên? Văn bản trên nói về hiện tượng gì?

• Thể loại văn bản: Đây là một văn bản thông tin.
• Nội dung chính: Văn bản nói về hiện tượng gia tăng cường độ và tần suất của các cơn bão mạnh trong thế kỷ này, đặc biệt là trong năm 2024.

Câu 2: Nhan đề, sapo, hình ảnh trong văn bản nhằm chuyển tải thông tin gì? Hãy phân tích vai trò của lập luận khoa học và các yếu tố phi ngôn ngữ (số liệu, hình ảnh minh họa)  trong việc thuyết phục người đọc về vấn đề tăng cường độ bão.

• Thông tin được chuyển tải:
  • Nhan đề: “Nguyên nhân xuất hiện nhiều cơn bão mạnh thế kỷ” giúp người đọc nhận diện chủ đề chính là nguyên nhân của sự gia tăng bão mạnh.
  • Sapo: Tóm tắt tình hình bão năm 2024 (như siêu bão Milton, bão Yagi) cùng những cảnh báo nghiêm trọng về tác động của các cơn bão.
  • Hình ảnh: Ảnh vệ tinh minh họa sức mạnh và quy mô của các siêu bão, tạo ấn tượng trực quan và nhấn mạnh mức độ nguy hiểm của hiện tượng.
• Vai trò của lập luận khoa học:
  • Giải thích nguyên nhân bão mạnh bằng các hiện tượng tự nhiên như biến đổi khí hậu, quá trình chuyển pha El Niño – La Niña.
  • Cung cấp số liệu cụ thể (ví dụ: tăng nhiệt độ 1°C làm tăng sức tàn phá bão 40%) giúp thuyết phục người đọc qua tính chính xác và khoa học.
• Vai trò của yếu tố phi ngôn ngữ:
  • Số liệu minh họa sức tàn phá (ví dụ: mực nước biển dâng cao 4,5 mét ở Florida) làm nổi bật sự nghiêm trọng của vấn đề.
  • Hình ảnh trực quan giúp người đọc dễ hình dung và tăng sự quan tâm đối với nội dung được trình bày.

Câu 3. Văn bản đã nêu ra các nguyên nhân nào dẫn đến sự gia tăng sức mạnh và tần suất của các cơn bão mạnh?

Nguyên nhân được nêu trong văn bản:

1. Biến đổi khí hậu:

• Nhiệt độ toàn cầu tăng lên, đặc biệt năm 2024 là năm dự báo nóng nhất lịch sử.
• Nhiệt độ đại dương ấm lên cung cấp nhiều năng lượng và hơi nước cho các cơn bão.

1. Chuyển pha El Niño sang La Niña:

• Chuyển pha nhanh gây mất cân bằng nhiệt và độ ẩm đại dương, tạo điều kiện hình thành bão.

1. Giảm độ đứt gió thẳng đứng:

• Biến đổi khí hậu làm giảm sự thay đổi tốc độ và hướng gió theo độ cao, giúp bão duy trì cường độ mạnh lâu hơn.

1. Chênh lệch nhiệt độ bề mặt đất và nước:

• Tăng độ ẩm ở khu vực ven biển, tạo điều kiện thuận lợi để bão phát triển.

Câu 4. Hãy phân tích bố cục của văn bản và nêu rõ cách sắp xếp thông tin trong văn bản có hiệu quả như thế nào đối với việc cung cấp thông tin về hiện tượng thiên nhiên.

Phân tích bố cục:

1. Mở đầu:
   • Đưa ra bối cảnh về tình trạng bão mạnh trong năm 2024, nhấn mạnh các siêu bão như Milton, Yagi.
2. Thân bài:
   • Phân tích các nguyên nhân gây gia tăng sức mạnh và tần suất bão dựa trên lập luận khoa học và số liệu.
   • Trình bày các dự báo về bão trong tương lai và tác động đến các khu vực.
3. Kết luận:
   • Cảnh báo và nhấn mạnh sự cần thiết phải đối phó với tác động của bão mạnh.

Hiệu quả sắp xếp thông tin:

• Thông tin được trình bày từ khái quát đến cụ thể, kết hợp giữa số liệu và lập luận.
• Người đọc dễ dàng theo dõi và nắm bắt vấn đề nhờ cách tổ chức logic.

Câu 5. Theo văn bản, những cơn bão mạnh nhất trong năm 2024 như Milton, Yagi, Geami có những đặc điểm gì nổi bật về cường độ và tác động?

• Cường độ:
  • Đạt ngưỡng siêu bão (CAT 4-5) với tốc độ gió trên 200 km/h.
  • Gây mực nước biển dâng cao đến 4,5 mét, có khả năng nhấn chìm nhà cửa (như bão Milton ở Mỹ).
• Tác động:
  • Thiệt hại nghiêm trọng về người và của ở nhiều quốc gia như Philippines, Trung Quốc, Việt Nam, Mỹ.
  • Tác động lớn đến hạ tầng ven biển, môi trường sống và nền kinh tế.

Câu 6. Tại sao quá trình chuyển pha El Niño sang La Niña trong năm 2024 được xem là một nguyên nhân làm tăng số lượng và cường độ các cơn bão mạnh:

–  Lý do:

• Chuyển pha nhanh gây mất cân bằng nhiệt và độ ẩm trong khí quyển và đại dương.
• Làm tăng nguồn năng lượng cần thiết để hình thành và phát triển các cơn bão nhiệt đới.
• Làm thay đổi hoàn lưu khí quyển, tạo điều kiện thuận lợi cho bão mạnh xuất hiện.

Câu 7. Dựa trên những cảnh báo được nêu trong văn bản, bạn hãy đề xuất các hành động cụ thể mà người dân sống tại các khu vực ven biển có thể thực hiện để phòng tránh thiệt hại do bão gây ra.

Chuẩn bị trước bão:

• Theo dõi dự báo thời tiết, nắm rõ lộ trình và mức độ nguy hiểm của bão.
• Gia cố nhà cửa, nhất là mái nhà và cửa sổ.
• Dự trữ lương thực, nước uống, thuốc men và các vật dụng cần thiết.
• Lập kế hoạch sơ tán đến nơi an toàn khi có lệnh.

Trong bão:

• Ở nơi trú ẩn kiên cố, tránh xa cửa sổ và các vật dễ đổ vỡ.
• Duy trì liên lạc để nhận thông tin từ chính quyền.

Sau bão:

• Kiểm tra thiệt hại, tránh các khu vực có nguy cơ sạt lở hoặc ngập lụt.
• Hỗ trợ cộng đồng khắc phục hậu quả.

Các câu hỏi mở rộng từ văn bản

A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)

1. Văn bản đã làm rõ mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và sự gia tăng cường độ bão như thế nào?
2. Vì sao tác giả nhấn mạnh hiện tượng “tăng nhanh cường độ” của các cơn bão trong những năm gần đây?
3. Anh/chị nhận xét gì về vai trò của ý kiến chuyên gia trong việc tăng tính thuyết phục cho văn bản?
4. Theo anh/chị, điều gì khiến năm 2024 được xem là một năm đặc biệt nguy hiểm về thiên tai?
5. Văn bản không chỉ cung cấp thông tin mà còn gợi ra thông điệp gì đối với con người hiện nay?

B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)

1. Từ văn bản, anh/chị hãy liên hệ đến những cơn bão, lũ lụt mà Việt Nam từng phải gánh chịu trong những năm gần đây.
2. Theo anh/chị, người trẻ có thể góp phần hạn chế tác động của biến đổi khí hậu bằng những hành động cụ thể nào?
3. Liên hệ nội dung văn bản với một văn bản nghị luận hoặc thông tin khác mà anh/chị đã học về môi trường.
4. Anh/chị đánh giá như thế nào về trách nhiệm của con người trong việc làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan?
5. Từ những dự báo trong văn bản, anh/chị rút ra bài học gì cho ý thức sống an toàn và bền vững?

C. Câu hỏi trắc nghiệm khách quan (5 câu)

Câu 1. Văn bản trên thuộc thể loại nào?
A. Truyện ngắn
B. Văn bản nghị luận văn học
C. Văn bản thông tin – thuyết minh khoa học
D. Tùy bút

→ Đáp án: C

Câu 2. Nguyên nhân chủ yếu làm gia tăng cường độ bão được nhấn mạnh trong văn bản là gì?
A. Hoạt động kiến tạo địa chất
B. Biến đổi khí hậu và nóng lên toàn cầu
C. Sự thay đổi quỹ đạo Trái Đất
D. Sự gia tăng dân số ven biển

→ Đáp án: B

Câu 3. Hiện tượng El Niño chuyển sang La Niña nhanh có tác động gì đến bão?
A. Làm giảm số lượng bão
B. Không ảnh hưởng
C. Làm gia tăng năng lượng cho bão hình thành và phát triển
D. Chỉ ảnh hưởng đến nhiệt độ đất liền

→ Đáp án: C

Câu 4. Việc sử dụng số liệu cụ thể trong văn bản có tác dụng gì?
A. Làm văn bản dài hơn
B. Trang trí cho bài viết
C. Tăng tính khoa học, độ tin cậy và sức thuyết phục
D. Gây hoang mang cho người đọc

→ Đáp án: C

Câu 5. Thông điệp quan trọng nhất của văn bản là gì?
A. Bão là hiện tượng không thể dự báo
B. Thiên tai chỉ xảy ra ở các nước lớn
C. Con người cần chủ động thích ứng và phòng tránh trước biến đổi khí hậu
D. Khoa học chưa thể giải thích về bão

→ Đáp án: C