Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Lê Thị Ngọc Nữ
- Là cây bút nữ đương đại, sinh sống tại Nam Bộ.
- Chị thường viết tùy bút, tản văn về quê hương, tuổi thơ, ký ức và tình cảm gia đình.
- Văn phong nhẹ nhàng, đậm chất trữ tình, giàu cảm xúc và mang hơi thở của cuộc sống đời thường.
- Các sáng tác thường đăng tải trên các trang mạng văn học như Hương Quê Nhà, Văn Chương Phương Nam, Văn Học Sài Gòn…
Tác phẩm: Ngân ngát mùa điều tháng ba
- Thể loại: Tản văn (bút ký – hồi ức).
- Xuất xứ: Đăng trên trang Hương Quê Nhà (tháng 3 năm 2024).
- Nội dung chính: Gợi lại những ký ức tuổi thơ gắn với mùa điều – loài cây thân thuộc của miền quê Nam Bộ, qua đó thể hiện tình yêu sâu sắc đối với quê hương, gia đình và những giá trị truyền thống.
- Giá trị nội dung:
- Ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên, của cuộc sống giản dị nơi thôn quê.
- Gợi nhớ những ký ức tuổi thơ, tình mẫu tử, tình cảm gia đình.
- Gợi thông điệp: hãy biết trân trọng, gìn giữ những giá trị truyền thống, những món ăn dân dã, phong vị quê hương.
- Giá trị nghệ thuật:
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc, kết hợp miêu tả – biểu cảm – tự sự.
- Sử dụng nhiều phép nhân hóa, ẩn dụ, so sánh gợi hình và gợi cảm.
- Giọng văn nhẹ nhàng, mộc mạc, đậm chất Nam Bộ.
Đọc hiểu bài Ngan ngát mùa điều tháng ba
Tháng ba về, nắng chuyển mùa chớm hè, nhìn những vườn điều đang đầy trái đỏ, vàng lấp lánh trong tán lá xanh lung linh trong nắng, tôi hạ kiếng xe để hít cái mùi hương yêu thương, tôi nhớ thiết tha cái bóng mát nơi gốc điều quê nhà, nhớ mùi hương thoang thoảng của trái điều chín, thèm tô canh điều má nấu…
Mùa điều trong tôi bắt đầu từ những ngày tết nguyên đán, khi những chùm hoa màu đỏ tím rung rinh trong gió xuân tỏa hương nhè nhẹ. Ba tôi không trồng điều thành vườn như người ta, ba chỉ chọn giống điều ngọt, ít chát trồng vài cây từ đầu ngõ vào đến trước sân nhà. Sáng sớm những ngày tết, tôi thích dậy sớm chạy ra sân ngắm hoa điều rụng, sau một đêm hoa điều rụng tím đầy như xác pháo…
Trên những cành điều xuất hiện chi chít những hạt non màu xanh lá dần dần ngã màu phơn phớt tím, nơi cái cuống phình to lên hình thành quả điều. Ban đầu là màu xanh lá cây, khi các em ấy “trổ mã” thì có nàng khoác áo vàng chanh, nàng áo đỏ tươi, nàng khoe màu đỏ thẫm.
Mùa chờ đợi cũng về, những trái điều căng mọng, ú na ú nần, trĩu nặng từng chùm trên cây như lồng đèn nho nhỏ, cái hạt trưởng thành đã cứng cáp, hình thận khuyết một bên trông đẹp lắm. Tôi hít thật sâu mùi hương điều chín, mãi đến bây giờ mùi hương ấy vẫn phảng phất bên tôi khi nhớ về kỷ niệm ngày thơ []…
Vì điều nhiều lắm nên chúng tôi chỉ cần lượm gom về nhà. Tuy thu hoạch thật nhiều từ những quả điều chín rụng nhưng chị em tôi vẫn ngước nhìn các nàng vừa chín ửng đang treo trên cây mà thích thú, cố với tay níu oằn cành để hái.
Mang điều về nhà chị em tôi nâng niu lấy hạt, má dặn dò là phải vặn nhẹ theo chiều kim đồng hồ, điều mới không bị giập, xong công đoạn lấy hạt, má rửa sạch và chia thành từng nhóm: trái nguyên vẹn thì để dành ăn sống, trái hơi giập thì để chế biến thức ăn, trái giập nhiều thì vắt lấy nước, sên thành thứ siro mà nhà tôi quen gọi là rượu điều. Rượu điều chữa bệnh đau bụng, khó tiêu rất hay, chỉ cần một cốc nhỏ, thơm ngon dễ uống, hết khó chịu ngay, chị em tôi gọi là thuốc tiên. Má tôi làm mấy chai rượu điều để dùng cả năm đến mùa điều năm sau.
Điều được má chế biến thành rất nhiều món ăn ngon, cả chay và mặn. Ba tôi thích món khô cá sặt trộn với điều. Tôi lẽo đẽo theo học nghề của má. Ba nướng khô thơm nức, hai nhỏ em cùng ba xé khô, lấy phần thịt bỏ xương. Tôi chạy ra sân sau, hái mấy quả dưa leo xanh mướt, một nhúm rau răm, mấy trái ớt đỏ tươi rửa sạch mang vô bếp cho má. Dưa leo lấy phần giòn, bỏ phần ruột mềm, trái điều xắt làm 6, vắt nhẹ cho bớt nước, nước đó má để sên siro rượu điều chứ không bỏ. Rau răm, tỏi ớt… tất cả trộn đều, thêm miếng củ hành tím phi giòn, ít muối, ít đường vì trong hỗn hợp có điều ngọt và khô mặn. Một dĩa khô trộn đầy màu sắc đỏ vàng của điều đan xen màu xanh lá của dưa leo và cần tàu, màu vàng nâu của khô, lấm tấm trắng đỏ của tỏi ớt băm hoà nhau ngon lành cả hương lẫn vị. Có món này, ba tôi ăn những năm chén cơm.
Tôi thì thích món canh chua điều do chính tay má nấu, sau này tôi được thưởng thức món này do nhiều người nấu, cả tôi dù học nghề nơi má vẫn không sao sánh bằng từ hương đến vị. Canh chua điều má nấu sử dụng cây nhà lá vườn thôi, cá đối ba đi chài trong vuông dưới mé sông, tươi sống tròn lẳn, cần tàu và lá me non ngoài sau vườn, chỉ thế thôi mà với bàn tay “ngự trù” má đã làm cho con ghiền món canh điều đến thế. Tôi khác với ba, tôi chỉ ăn nửa chén cơm nhưng với hai tô canh điều, điều trong canh má nấu mềm mà dẻo, có thể lấy đũa dẻ ra được nhưng không bở, tô canh nóng hổi bốc mùi thơm ngọt ngào, vị hơi chua, từng muỗng tan vào miệng thanh tao… Nhắc đến mà nghe thèm làm sao!
(Lê Thị Ngọc Nữ, Ngan ngát mùa điều tháng ba, đăng trên https://www.huongquenha.com/2024/03/ngan-ngat-mua-ieu-thang-ba-tan-van-cua.html)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Xác định chủ đề của văn bản trên.
Câu 2. Liệt kê những hình ảnh được tác giả sử dụng để miêu tả vẻ đẹp của trái điều.
Câu 3. Nhận xét về yếu tố từ trữ tình được tác giả sử dụng trong văn bản.
Câu 4. Chỉ ra cụm từ mang hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong câu văn sau:
“Tháng ba về, nắng chuyển mùa chớm hè, nhìn những vườn điều đang đầy trái đỏ, vàng lấp lánh trong tán lá xanh lung linh trong nắng, tôi hạ kiếng xe để hít cái mùi hương yêu thương, tôi nhớ thiết tha cái bóng mát nơi gốc điều quê nhà, nhớ mùi hương thoang thoảng của trái điều chín, thèm tô canh điều má nấu…”
Câu 5. Từ nội dung văn bản, anh/chị hãy rút ra bài học về cách gìn giữ những giá trị truyền thống trong cuộc sống (trình bày khoảng 5-7 dòng).
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Chủ đề: đời thường, gần gũi với cuộc sống, thể hiện ở việc tập trung miêu tả mùa điều, cây điều, và các món ăn từ điều.
Câu 2.
Những hình ảnh được sử dụng để miêu tả trái điều: màu vàng chanh, đỏ tươi, đỏ thẫm, căng mọng, ú na ú nần, trĩu nặng từng chùm, trông như lồng đèn nhỏ nhỏ.
Câu 3.
– Yếu tố trữ tình trong văn bản được thể hiện thông qua cách tác giả sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc và gợi tả để diễn tả kỷ niệm gắn bó với mùa điều quê nhà. Những chi tiết như nắng chuyển mùa chớm hè, mùi hương yêu thương, hoa điều rụng tím đầy như xác pháo hay hình ảnh trái điều được nhân hóa nàng khoác áo vàng chanh, nàng áo đỏ tươi đều thể hiện tình cảm tha thiết, sâu lắng dành cho thiên nhiên, gia đình và ký ức tuổi thơ.
– Nhận xét: Yếu tố trữ tình không chỉ làm nổi bật vẻ đẹp bình dị của cuộc sống mà còn khơi dậy những cảm xúc yêu thương, gắn bó với quê hương trong lòng người đọc, khiến văn bản trở nên gần gũi, chân thực mà vẫn đầy chất thơ.
Câu 4.
– Cụm từ mang hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường: hít cái mùi hương yêu thương.
– Theo logic thông thường, hít gắn liền với mùi thực thể (như hương hoa, mùi thức ăn), nhưng ở đây là hít mùi hương yêu thương lại mang tính trừu tượng, giàu cảm xúc. Hít cái mùi hương yêu thương là một cách nói sáng tạo, không tuân thủ quy tắc ngữ nghĩa thông thường. Cách nói này nhằm gợi lên cảm giác sâu sắc, gợi hình và mang đậm chất văn chương.
Câu 5.
– Cụm từ mang hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường: hít cái mùi hương yêu thương.
– Theo logic thông thường, hít gắn liền với mùi thực thể (như hương hoa, mùi thức ăn), nhưng ở đây là hít mùi hương yêu thương lại mang tính trừu tượng, giàu cảm xúc. Hít cái mùi hương yêu thương là một cách nói sáng tạo, không tuân thủ quy tắc ngữ nghĩa thông thường. Cách nói này nhằm gợi lên cảm giác sâu sắc, gợi hình và mang đậm chất văn chương.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
Câu 1. Qua hình ảnh “mùa điều”, tác giả muốn gửi gắm tình cảm, suy nghĩ gì về quê hương và tuổi thơ?
Câu 2. Vì sao tác giả gọi “mùi hương điều chín” là “mùi hương yêu thương”? Cách gọi này gợi cho em cảm xúc gì?
Câu 3. Phân tích tác dụng của chi tiết “hoa điều rụng tím đầy như xác pháo” trong việc thể hiện không khí ngày Tết ở quê.
Câu 4. Em cảm nhận thế nào về hình ảnh người mẹ trong đoạn văn – qua những việc làm, lời dặn và món ăn bà nấu?
Câu 5. Theo em, vì sao dù đã lớn, nhân vật “tôi” vẫn “nghe thèm làm sao” khi nhớ về món canh điều má nấu?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Câu 1. Từ tình cảm của tác giả dành cho quê hương trong văn bản, em hãy liên hệ với tình yêu quê hương trong một tác phẩm thơ mà em đã học.
Câu 2. Văn bản gợi cho em nhớ đến món ăn dân dã nào ở quê mình? Em có cảm xúc gì khi nhắc đến món ăn đó?
Câu 3. Trong cuộc sống hiện đại, em có cho rằng việc giữ gìn những món ăn, tập tục quê hương là cần thiết không? Vì sao?
Câu 4. Hãy kể về một kỷ niệm tuổi thơ gắn liền với thiên nhiên hoặc món ăn quê hương mà em luôn nhớ mãi.
Câu 5. Từ hình ảnh người mẹ trong văn bản, em học được điều gì về tình yêu thương và sự khéo léo của người phụ nữ Việt Nam?
Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng
Câu 1. Văn bản Ngân ngát mùa điều tháng ba được viết theo thể loại nào?
A. Truyện ngắn
B. Tùy bút / Tản văn
C. Bút ký phóng sự
D. Thơ tự do
Đáp án: B
Câu 2. Dòng nào sau đây thể hiện rõ nhất tình cảm của tác giả với quê hương?
A. “Ba nướng khô thơm nức, hai nhỏ em cùng ba xé khô, lấy phần thịt bỏ xương.”
B. “Tôi hít thật sâu mùi hương điều chín, mãi đến bây giờ mùi hương ấy vẫn phảng phất bên tôi.”
C. “Trên những cành điều xuất hiện chi chít những hạt non màu xanh lá.”
D. “Dưa leo lấy phần giòn, bỏ phần ruột mềm.”
Đáp án: B
Câu 3. Biện pháp tu từ được sử dụng trong câu: “những trái điều… trông như lồng đèn nho nhỏ” là gì?
A. So sánh
B. Ẩn dụ
C. Nhân hóa
D. Hoán dụ
Đáp án: A
Câu 4. Nhân vật trung tâm trong văn bản là ai?
A. Người mẹ
B. Người cha
C. Nhân vật “tôi”
D. Cây điều
Đáp án: C
Câu 5. Thông điệp mà văn bản gửi gắm là:
A. Hãy biết trân trọng vẻ đẹp của mùa hè.
B. Quê hương là nơi chỉ có thiên nhiên đẹp.
C. Hãy yêu quý, giữ gìn những giá trị văn hóa, ẩm thực truyền thống quê hương.
D. Cây điều là biểu tượng của tuổi thơ.
Đáp án: C
Author and Work Information
Author: Lê Thị Ngọc Nữ
A contemporary female writer living in Southern Vietnam.
She often writes essays and prose pieces about her homeland, childhood, memories, and family affection.
Her writing style is gentle, lyrical, emotional, and full of the breath of everyday life.
Her works are frequently published on literary websites such as Hương Quê Nhà (Homeland Scent), Văn Chương Phương Nam (Southern Literature), and Văn Học Sài Gòn (Saigon Literature).
Work: Ngân ngát mùa điều tháng ba (The Fragrance of Cashew Blossoms in March)
Genre: Prose (memoir – recollection).
Origin: Published on Hương Quê Nhà website (March 2024).
Main content: Reminisces about childhood memories associated with the cashew season—a familiar tree of the Southern countryside—thereby expressing deep affection for homeland, family, and traditional values.
Content values:
- Praises the beauty of nature and the simplicity of rural life.
- Evokes childhood memories, maternal love, and family affection.
- Conveys a message: cherish and preserve traditional values, rustic dishes, and the homeland’s flavors.
Artistic values:
- Language rich in imagery and emotion, combining description – expression – narration.
- Uses many personifications, metaphors, and comparisons that are vivid and evocative.
- The tone is gentle, simple, and deeply Southern in character.
Reading comprehension of the text Ngan ngát mùa điều tháng ba
March returns, the sun shifts seasons toward early summer, looking at the cashew gardens full of red and golden fruits glistening among green leaves sparkling in the sunlight, I lower my car window to breathe in the scent of love, I miss dearly the shade under the cashew tree at home, the faint fragrance of ripe cashews, craving the cashew soup my mother used to cook…
The cashew season begins for me from the days of Tet, when clusters of reddish-purple flowers sway gently in the spring breeze, giving off a light fragrance. My father didn’t grow cashews in an orchard like others; he only planted a few sweet, less-tart cashew trees from the gate to the front yard. Early in the Tet mornings, I loved to get up early and run out to see the fallen cashew flowers—after one night, they carpeted the ground purple like firecracker paper…
On the cashew branches appeared clusters of green seeds, gradually turning slightly purple, while the stem swelled to form the fruit. At first, it was green; when they “came of age,” some wore lemon-yellow gowns, some wore bright red, and others flaunted deep crimson.
The season of waiting also came; the cashew fruits, plump and luscious, hung heavily in clusters like tiny lanterns. The nut inside had matured, firm, kidney-shaped, and beautiful. I breathed deeply the scent of ripe cashews—until now, that fragrance still lingers whenever I recall childhood memories […]
There were so many cashews that we just needed to pick them from the ground. Though we collected plenty of fallen ripe fruits, my sisters and I still looked up at those half-ripe ones hanging on the branches with delight, stretching our arms to bend the branches to pick them.
Bringing the cashews home, we carefully handled each nut. Mother reminded us to twist them gently clockwise so they wouldn’t bruise. After collecting the nuts, she washed the fruits and sorted them: perfect ones to eat fresh, slightly bruised ones to cook with, and the more bruised ones to squeeze for juice, boiled into a syrup our family called cashew wine. That cashew wine cured stomach aches and indigestion—it only took a small cup, deliciously fragrant, to feel better right away; we children called it “magic medicine.” Mother made several bottles to last the whole year until the next cashew season.
Cashews were turned by my mother into many delicious dishes, both vegetarian and savory. My father liked dried snakehead fish mixed with cashew. I followed Mother to learn her craft. Father grilled the fish, filling the air with its aroma; my two younger siblings helped him shred the meat from the bones. I ran to the backyard to pick some fresh cucumbers, a bunch of Vietnamese coriander, and a few red chilies, washing them clean and bringing them to Mother. The cucumbers were cut into crunchy pieces, the cashews sliced into six parts and lightly squeezed to remove juice—the juice was used to make the cashew syrup, never wasted. The herbs, garlic, and chili were mixed together with fried shallots, a bit of salt, and sugar—since the cashews were already sweet and the fish was salty. The dish came out colorful: the red and yellow of cashews intertwined with the green of cucumber and celery, the brown of fish, dotted with the white and red of chopped garlic and chili—tasty in both scent and flavor. With this dish, Father could finish several bowls of rice.
I, on the other hand, loved Mother’s sour cashew soup best. Later, though I tried the dish cooked by many others—even myself, having learned from her—I could never match her flavor. Mother’s soup used only homegrown ingredients: fresh mullet caught by Father in the canal, celery and young tamarind leaves from our garden. That was all, but with her “royal chef’s” hands, Mother made me addicted to that cashew soup. Unlike Father, I ate only half a bowl of rice but two bowls of soup. The cashews in Mother’s soup were tender yet chewy, could be split with chopsticks but not mushy. The steaming bowl was fragrant and sweet, slightly sour, every spoonful melting delicately in the mouth… Just remembering it makes me crave it so much!
(Lê Thị Ngọc Nữ, “Ngân ngát mùa điều tháng ba,” published on https://www.huongquenha.com/2024/03/ngan-ngat-mua-ieu-thang-ba-tan-van-cua.html)
Tasks:
Question 1. Identify the theme of the above text.
Question 2. List the images the author used to describe the beauty of the cashew fruit.
Question 3. Comment on the lyrical elements used by the author in the text.
Question 4. Point out the phrase that breaks the conventional linguistic rule in the following sentence:
“March returns, the sun shifts seasons toward early summer, looking at the cashew gardens full of red and golden fruits glistening among green leaves sparkling in the sunlight, I lower my car window to breathe in the scent of love, I miss dearly the shade under the cashew tree at home, the faint fragrance of ripe cashews, craving the cashew soup my mother used to cook…”
Question 5. From the content of the text, what lesson can you draw about preserving traditional values in life? (Write about 5–7 lines).
Detailed Answer Key
Question 1.
Theme: Ordinary and close to everyday life, shown through the description of the cashew season, the cashew tree, and dishes made from cashews.
Question 2.
Images used to describe the cashew fruit: lemon-yellow, bright red, deep crimson, plump, luscious, hanging heavily in clusters, looking like tiny lanterns.
Question 3.
- The lyrical element is expressed through the author’s use of language rich in imagery, emotion, and suggestion to depict deep memories of the cashew season at home. Details such as the sun shifting toward early summer, the scent of love, cashew blossoms falling purple like firecracker paper, or the personified fruits—some wearing lemon-yellow gowns, some bright red dresses—all show heartfelt affection for nature, family, and childhood.
- Comment: The lyrical quality not only highlights the simple beauty of daily life but also evokes warm feelings of love and attachment to homeland in readers, making the prose vivid, sincere, and poetic.
Question 4.
- The phrase that breaks the conventional linguistic rule: “breathe in the scent of love.”
- Normally, “breathe in” is used with tangible scents (like flowers or food), but here it’s combined with the abstract phrase “scent of love.” This creative usage defies normal semantics, emphasizing emotional depth and poetic expression, evoking sensory and sentimental resonance.
Question 5.
- The phrase that breaks the conventional linguistic rule: “breathe in the scent of love.”
- Normally, “breathe in” is used with tangible scents (like flowers or food), but here it’s combined with the abstract phrase “scent of love.” This creative usage defies normal semantics, emphasizing emotional depth and poetic expression, evoking sensory and sentimental resonance.
Extended Questions from the Work
Content – Thinking – Appreciation Questions
Question 1. Through the image of “the cashew season,” what feelings and reflections does the author express about homeland and childhood?
Question 2. Why does the author call “the scent of ripe cashews” the “scent of love”? What emotions does this evoke in you?
Question 3. Analyze the effect of the detail “cashew blossoms falling purple like firecracker paper” in expressing the Tet (Lunar New Year) atmosphere in the countryside.
Question 4. What do you feel about the image of the mother in the text—through her actions, advice, and cooking?
Question 5. Why, even as an adult, does the narrator still “crave so much” when recalling her mother’s cashew soup?
Connection – Application Questions
Question 1. From the author’s affection for her homeland in the text, connect it with the love for homeland expressed in a poem you have studied.
Question 2. What rustic dish from your own hometown does this text remind you of? How do you feel when you think of that dish?
Question 3. In modern life, do you think it is necessary to preserve traditional dishes and customs? Why?
Question 4. Tell about a childhood memory associated with nature or a hometown dish that you always remember.
Question 5. From the image of the mother in the text, what do you learn about the love and dexterity of Vietnamese women?
Extended Multiple-Choice Questions
Question 1. The text Ngân ngát mùa điều tháng ba belongs to which genre?
A. Short story
B. Essay / Prose
C. Reportage
D. Free verse poetry
Answer: B
Question 2. Which of the following lines best expresses the author’s affection for her homeland?
A. “Father grilled the fish, my younger siblings helped shred the meat from the bones.”
B. “I breathed deeply the scent of ripe cashews, and even now that fragrance still lingers with me.”
C. “On the cashew branches appeared clusters of green seeds.”
D. “Cucumbers were cut into crunchy pieces, soft parts removed.”
Answer: B
Question 3. What literary device is used in the sentence: “the cashew fruits… looked like tiny lanterns”?
A. Simile
B. Metaphor
C. Personification
D. Metonymy
Answer: A
Question 4. Who is the central character in the text?
A. The mother
B. The father
C. The narrator “I”
D. The cashew tree
Answer: C
Question 5. The message the text conveys is:
A. Appreciate the beauty of summer.
B. Homeland is only about beautiful nature.
C. Love and preserve traditional cultural and culinary values of the homeland.
D. The cashew tree is a symbol of childhood.
Answer: C
