Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Huy Cận
- Huy Cận (1919–2005) là nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại.
- Trước Cách mạng tháng Tám:
- Là gương mặt tiêu biểu của phong trào Thơ mới.
- Thơ mang nỗi buồn vũ trụ, cảm giác cô đơn, nhỏ bé của con người.
- Sau Cách mạng:
- Thơ chuyển hướng mạnh mẽ sang cảm hứng sử thi – công dân.
- Gắn bó sâu sắc với đất nước, nhân dân, lịch sử dân tộc.
- Phong cách thơ:
- Giàu suy tư, triết lí
- Giọng thơ trầm lắng, sâu sắc
- Kết hợp hài hòa giữa cảm xúc cá nhân và trách nhiệm công dân.
Tác phẩm: “Ngã ba Đồng Lộc”
- Hoàn cảnh sáng tác: Sau chiến tranh, khi tác giả trở lại thăm mảnh đất lịch sử Đồng Lộc (Hà Tĩnh).
- Thể thơ: Thơ tự do.
- Nội dung chính:
- Ca ngợi ngã ba Đồng Lộc – địa danh lịch sử gắn với sự hi sinh anh dũng của quân và dân ta trong kháng chiến chống Mĩ.
- Thông qua lời người cha dặn con, tác giả gửi gắm bài học sống, bài học làm người cho thế hệ trẻ.
- Ý nghĩa:
- Ngã ba Đồng Lộc không chỉ là một địa danh lịch sử mà còn là biểu tượng của những lựa chọn, bước ngoặt mang tính vận mệnh của cá nhân và dân tộc.
Đọc hiểu bài Ngã ba Đồng Lộc
Con ơi, bố về thăm Hà Tĩnh quê ta,
Bố kể con nghe về ngã ba Đồng Lộc
Trên mặt đất này có muôn triệu ngã ba
Và có nhiều ngã ba nổi tiếng:
Có những ngã ba nối những dòng sông lớn
Của một đại châu, sóng dựng trùng trùng;
Có những ngã ba nối những con đường dài chạy từ các thủ đô to
Như những mạch máu khổng lồ
Trên thân hình trái đất
Trong đó mỗi con người là một hạt hồng cầu đỏ chói,
Có những ngã ba là nơi gặp gỡ của những dòng
văn minh lớn, đông, tây, kim cổ,….
Tất cả những ngã ba trên, con có thể học biết
(trong sách địa du, trên những bản đồ),
Mai sau lớn lên con có thể đến thăm và chụp ảnh nữa…
Xong rồi, con có thể quên
Nhưng con ơi, con chớ có quên ngã ba Đồng Lộc.
Trong đời mỗi người cũng có những ngã ba đường quyết định,
Trong đời mỗi dân tộc cũng có những ngã ba
Những ngã ba vận mệnh
Những cải nút trên dặm dài lịch sử
Gặp những ngã ba đời, con sẽ nghĩ suy Và con ơi, muốn tìm đúng hướng đi
Con sẽ nhớ đến ngã ba Đồng Lộc. –
(Trích Ngã ba Đồng Lộc – Huy Cận, NXB Chính trị Quốc gia, 2009)
Câu 1. Đoạn trích trên được viết theo thể thơ gì?
Câu 2. Theo em, tại sao người cha lại dặn con không được quên ngã ba Đồng Lộc?
Câu 3. Từ đoạn trích bài thơ trên, em cảm nhận được gì về tấm lòng người cha?
Câu 4. Hãy tìm một biện pháp tu từ theo em là hay nhất được tác giả sử dụng trong đoạn thơ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.
Câu 5. Bức thông điệp có ý nghĩa mà em cảm nhận được từ đoạn
trích trên.
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
– Thể thơ: Tự do
Câu 2.
Lý do người cha dặn con không được quên ngã ba Đồng Lộc vì:
+ Ngã ba Đồng Lộc là tuyến mạch giao thông quan trọng nối liền hai miền Nam – Bắc trong thời kỳ kháng chiến chống Mĩ, nơi đây là trọng điểm bắn phá ác liệt của đế quốc Mỹ nhưng quân dân ta vẫn giữ được tuyến đường thông suốt. Nơi đây đã có biết bao chiến sĩ, dân quân, thanh niên xung phong đã hy sinh xương máu để giữ tuyến đường thông suốt chi viện cho tiền tuyến miền Nam, trong đó tiêu biểu là mười cô gái thanh niên xung phong đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.
+ Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành địa danh huyền thoại lịch sử của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước – không được quên ngã ba Đồng Lộc nghĩa là không quên những người đã hy sinh xương máu để bảo vệ nền độc lập dân tộc. Nhớ về nguồn cội cũng là đạo lí Uống nước nhớ nguồn mang tính nhân văn cao đẹp của con người Việt Nam.
Câu 3.
Học sinh có thể cảm nhận về tấm lòng người cha với các ý sau:
+ Là người dân yêu nước, biết trân trọng lịch sử dân tộc, hướng về cội nguồn với tấm lòng biết ơn sâu sắc.
+ Là người cha thương con, định hướng đúng cho con biết sống có nghĩa tình, trân trọng quá khứ, biết ơn cội nguồn – những người đã đem lại cho con cuộc sống hoà bình, tự do,… Đó cũng là động lực để con vượt qua những gian nan, thử thách để thành công.
Câu 4.
– Học sinh có thể chọn một biện pháp tu từ theo ý cá nhân và nêu được tác dụng của biện pháp tu từ đó.
Ví dụ: Có thể chọn biện pháp tu từ: Ẩn dụ “ngã ba vận mệnh” ngầm ý muốn nói ngã ba Đồng Lộc thời chiến tranh chống Mỹ là ngã ba có ý nghĩa quyết định sự sống còn của đất nước, tạo nên bước ngoặt thay đổi cho dân tộc vì nơi đây là huyết mạch giao thông quan trọng để miền Bắc chi viện cho chiến tuyến miền Nam trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước. “Ngã ba đời” là ẩn dụ cho những bước ngoặt, những hướng đi, sự thay đổi cho cuộc đời con.
– Tác dụng:
+ Làm sâu sắc thêm ý thơ, muốn nhắc nhở con về những mốc lịch sử quan trọng của lịch sử đất nước và bước ngoặt của cuộc đời con khi con đứng trước những con đường lựa chọn.
+ Làm cho cách diễn đạt ngắn gọn, cô đúc hơn và làm tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt.
+ Thể hiện được tài năng và cách sử dụng từ ngữ tinh tế của tác giả.
Câu 5.
Học sinh nêu ít nhất 2 bức thông điệp có ý nghĩa mà mình cảm nhận và lí giải được lý do vì sao có ý nghĩa.
– Mỗi người cần phải trân trọng quá khứ bởi vì quá khứ là nền tảng của hiện tại và tương lai. Quá khứ tốt đẹp, thuận lợi sẽ giúp ta tự hào, quá khứ khó khăn, gian khổ hoặc mất mát, hy sinh giúp ta thấy được giá trị của cuộc sống hiện tại và tương lai. Từ đó, ta có động lực phấn đấu vươn lên,…
– Mỗi người phải hướng về cội nguồn, biết ơn những người đã hy sinh xương máu cho ta được hưởng nền độc lập tự do, biết ơn cha mẹ, ông bà tổ tiên cho ta cuộc sống, học tập,… Đó cũng là đạo lí Uống nước nhớ nguồn, Ăn quả nhớ kẻ trồng cây của dân tộc Việt Nam.
Các câu hỏi mở rộng từ đoạn trích
A. Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Hình ảnh người cha trong đoạn trích hiện lên với những phẩm chất đáng quý nào?
- Vì sao tác giả đặt ngã ba Đồng Lộc bên cạnh những “ngã ba” của dòng sông, con đường, văn minh lớn?
- Em cảm nhận như thế nào về giọng điệu của đoạn thơ khi người cha nhắn nhủ con?
- Theo em, ngã ba Đồng Lộc mang ý nghĩa biểu tượng gì đối với lịch sử dân tộc?
- Đoạn thơ gợi cho em suy nghĩ gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Trong cuộc đời học sinh, “ngã ba đường quyết định” có thể là những thời điểm nào?
- Em hãy liên hệ bài thơ với một địa danh lịch sử khác mà em biết và nêu ý nghĩa của địa danh đó.
- Theo em, vì sao việc ghi nhớ lịch sử lại quan trọng đối với sự phát triển của mỗi cá nhân?
- Từ lời dặn của người cha, em rút ra bài học gì cho cách lựa chọn con đường tương lai của bản thân?
- Em cần làm gì để thể hiện lòng biết ơn đối với những người đã hi sinh vì Tổ quốc?
C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Đoạn trích Ngã ba Đồng Lộc được viết theo thể thơ nào?
A. Lục bát
B. Thất ngôn
C. Song thất lục bát
D. Tự do
Câu 2. Ngã ba Đồng Lộc trong đoạn trích được nhắc đến chủ yếu với ý nghĩa:
A. Một thắng cảnh thiên nhiên
B. Một địa điểm du lịch
C. Một địa danh lịch sử mang tính biểu tượng
D. Một con đường giao thông hiện đại
Câu 3. Biện pháp tu từ nổi bật trong hình ảnh “ngã ba vận mệnh” là:
A. So sánh
B. Hoán dụ
C. Nhân hóa
D. Ẩn dụ
Câu 4. Lời dặn của người cha hướng con tới giá trị sống nào là chủ yếu?
A. Thành công cá nhân
B. Sống tự do, thoải mái
C. Trân trọng lịch sử, biết ơn cội nguồn
D. Khám phá thế giới
Câu 5. Thông điệp sâu sắc nhất của đoạn trích là:
A. Mỗi người cần đi nhiều nơi để mở mang hiểu biết
B. Con người không nên quên những địa danh nổi tiếng
C. Hãy nhớ về lịch sử để biết lựa chọn đúng đắn cho tương lai
D. Lịch sử chỉ thuộc về quá khứ
