Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Ngọc Bích
- Ngọc Bích là một cây bút trẻ viết ký – truyện ngắn, gắn bó với mảnh đất miền Tây Nam Bộ.
- Văn phong nhẹ nhàng, chân thật, giàu cảm xúc và đậm chất trữ tình.
- Các bài viết của chị thường khai thác ký ức quê hương, tình cảm gia đình, những nét đẹp mộc mạc của con người miền Tây.
Tác phẩm “Mùi rơm rạ quê mình”
- Trích từ tập Nghĩa tình miền Tây, NXB Hồng Đức, 2022.
- Thể loại: Tùy bút / ký.
- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất (xưng “tôi”).
- Nội dung chính:
- Gợi lại những ký ức tuổi thơ nơi đồng ruộng miền Tây qua hình ảnh cánh đồng, rơm rạ, mùi lúa mới, bếp rơm…
- Bộc lộ nỗi nhớ quê hương tha thiết của người con xa xứ.
- Khẳng định: ký ức quê hương luôn sống mãi trong tâm thức mỗi người.
- Nghệ thuật:
- Sử dụng nhiều hình ảnh gợi cảm, giàu sức gợi.
- Các biện pháp nghệ thuật: so sánh, điệp từ, liệt kê, nhân hóa.
- Giọng văn chân thật, da diết, thấm đượm nỗi nhớ quê.
Đọc hiểu bài Mùi rơm rạ quê mình
MÙI RƠM RẠ QUÊ MÌNH
Ngọc Bích
(1) Tôi sinh ra từ một vùng sâu vùng xa ở bưng biền Đồng Tháp, lớn lên giữa hương đồng cỏ nội. Nơi tôi sống ruộng lúa không hẳn là thẳng cánh cò bay mà đủ ngan ngát mùi rơm rạ sau mỗi mùa gặt.
(2) Đối với những người sinh ra và lớn lên ở thôn quê thì dường như cánh đồng đã trở thành một phần ký ức chẳng thể nào quên, bởi nó gắn liền với tuổi thơ – phần thời gian trong trẻo nhất của một đời người.
(3) Trong ký ức của tôi, bức tranh đồng quê sống động một cách kỳ lạ. Đó là những sân phơi trải đầy lúa vàng, tụi con nít vẫn hay đi tới đi lui trên những thảm lúa ngoài sân để lúa mau khô, những bước chân nhỏ xinh in ngang dọc trên đệm lúa vàng. Chúng bước nhanh thật nhanh để tránh cái nắng trên đầu và cái nóng hừng hực dưới chân. Ngày mùa trong tôi còn là những ụ rơm, nhánh rạ trơ ra sau vụ gặt. Đâu đâu cũng thấy rơm rạ ngút ngàn, vàng những lối đi.
(4) Tôi thương cái mùi rơm rạ quê mình. Nó cứ thoang thoảng rồi loang dần, quấn chặt vào sống mũi. Mùi rơm rạ là mùi của đồng ruộng, mùi của mồ hôi ba ngày vác cuốc ra đồng, mùi của niềm vui mùa lúa trúng, mùi nỗi buồn nơi khoé mắt mẹ sau mỗi vụ thất thu.
(5) Nồi cơm mới thơm lừng, không những thơm bởi hạt gạo mà còn vì được đun bằng bếp rơm, lửa cháy bùng, cơm sôi ùng ục. Đó là cái mùi cứ phảng phất theo tôi, để rồi những tháng năm sau đó tôi đi khắp mọi miền, đi qua những đồng lúa xanh tít mắt bất chợt nhớ đến mùi thơm ấy, mùi hương của rơm rạ và mùi của chén gạo thơm hương lúa mới. Cái mùi ấy ngan ngát[1] trong lồng ngực không dễ quên của biết bao con người lớn lên từ ruộng đồng như tôi.
(6) […] Tôi lớn lên giữa mùi rơm rạ quê hương, mấy đứa bạn tôi giờ mỗi đứa một nơi. Có đứa qua xứ Tây Đô lập nghiệp, có đứa đi làm dâu tận vùng miệt thứ Cà Mau. Còn tôi… sống và làm việc ở phố thị xa hoa, đêm đêm nhớ nhà, nhớ mùi rơm rạ mà bật khóc. Chao ôi, cái mùi rạ nồng nồng khó tả.
(7) Mỗi lần về nhà đúng mùa gặt lúa, tôi hít lấy một hơi thật sâu như muốn nuốt hết cái không khí ấy, nhớ về mình còn là đứa trẻ của những tháng năm xưa. Những tháng năm đầu trần ngồi máy kéo ra đồng nghịch rơm, những tháng năm còn được nằm trọn trong vòng tay của ba mẹ.
(8) Có sợi rơm nào bay theo gió vương qua cành lá non, phảng phất hương vị của mùa mới, mùa của yêu thương, ước vọng và hy vọng. Tôi mang theo những khát khao, những ước mơ của mình gửi vào hương vị đó để thấy ấm áp, góp nhặt yêu thương cho riêng mình.
(9) Những kí ức tuổi thơ gắn liền với mùi rơm rạ quê hương bỗng chốc ùa về làm cho con đường đến sân bay trở nên ngắn ngủi. Tôi và anh tài xế công nghệ kia tạm gác lại những ký ức miền Tây thân thương của mình để hoà vào nhịp sống hối hả. Tôi tin là nó chỉ tạm lắng lại trong tâm thức mỗi người rồi đến khi gặp người “rà đúng tần số” hoặc đôi khi chỉ cần nhắc về hai tiếng miền Tây thì những ký ức thân thương ấy lại ào ạt ùa về. Đã là tuổi thơ, là quê hương thì làm sao mà quên cho được.
(Nhiều tác giả, Nghĩa tình miền Tây, NXB Hồng Đức, 2022, tr. 41-44)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1: (0,5 điểm) Xác định ngôi kể của văn bản?
Câu 2: (1,0 điểm) Tác giả đã lựa chọn những hình ảnh gì để thể hiện và gửi gắm tình yêu quê hương sâu sắc của mình?
Câu 3: (1,5 điểm) Xác định chủ đề của văn bản?
Câu 4: (0,5 điểm) Người viết đã sử dụng những từ ngữ nào để thể hiện cảm xúc về quê hương trong đoạn văn sau:
“Tôi lớn lên giữa mùi rơm rạ quê hương, mấy đứa bạn tôi giờ mỗi đứa một nơi. Có đứa qua xứ Tây Đô lập nghiệp, có đứa đi làm dâu tận vùng miệt thứ Cà Mau. Còn tôi… sống và làm việc ở phố thị xa hoa, đêm đêm nhớ nhà, nhớ mùi rơm rạ mà bật khóc. Chao ôi, cái mùi rạ nồng nồng khó tả”.
Câu 5: (1,5 điểm) Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn văn sau:
“Tôi thương cái mùi rơm rạ quê mình. Nó cứ thoang thoảng rồi loang dần, quấn chặt vào sống mũi. Mùi rơm rạ là mùi của đồng ruộng, mùi của mồ hôi ba ngày vác cuốc ra đồng, mùi của niềm vui mùa lúa trúng, mùi nỗi buồn nơi khoé mắt mẹ sau mỗi vụ thất thu”.
Câu 6: (1,0 điểm) Em có đồng tình với quan điểm của tác giả rằng: những ký ức “chỉ tạm lắng lại trong tâm thức mỗi người” bởi “đã là tuổi thơ, là quê hương thì làm sao mà quên cho được”? Vì sao?
[1] Ngan ngát: (mùi thơm) dễ chịu và lan toả ra xa.Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Ngôi thứ nhất
Câu 2.
Những hình ảnh tác giả thể hiện và gửi gắm tình yêu quê hương sâu sắc của mình là: cánh đồng, mùi rơm rạ, nồi cơm mới thơm lừng…
Câu 3.
Chủ đề của văn bản: Từ việc tái hiện những kí ức thân thương với cánh đồng, mùi rơm rạ quê hương, tác giả bộc lộ tình yêu thương, nỗi nhớ mong kỉ niệm xưa, đồng thời gián tiếp bộc lộ tình yêu quê hương, đất nước.
Câu 4.
Từ ngữ thể hiện cảm xúc của tác giả về quê hương trong đoạn văn: nhớ, chao ôi.
Câu 5.
– Học sinh nêu được một trong những biện pháp tu từ sau:
+ Biện pháp liệt kê (đồng ruộng, mồ hôi ba, niềm vui mùa lúa trúng, nỗi buồn nơi khoé mắt mẹ)
+ Điệp từ “mùi”.
– Tác dụng: Tuỳ theo từng biện pháp tu từ, học sinh trình bày tác dụng khác nhau, song cần đáp ứng được các ý sau:
+ Giúp tăng sức gợi hình, gợi cảm cho văn bản; tạo nên giọng điệu tha thiết, nhớ thương.
+ Nhấn mạnh ý mà tác giả muốn biểu đạt: những kỉ niệm thân thương gắn với mùi rơm rạ, mùi hương rơm rạ bao hàm tất cả những mùi hương khác của quê hương, gia đình; nhấn mạnh sự khắc sâu, không phai mờ của mùi rơm rạ trong tâm trí tác giả.
Câu 6.
– Học sinh nêu quan điểm của bản thân: đồng tình/ không đồng tình.
– Học sinh lí giải hợp lí, thuyết phục bảo vệ ý kiến của bản thân.
Hệ thống câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. CÂU HỎI NỘI DUNG – TƯ DUY – CẢM NHẬN
Câu 1.
Phân tích vẻ đẹp của hình ảnh cánh đồng miền Tây trong ký ức tác giả. Những hình ảnh ấy có vai trò như thế nào trong việc thể hiện tình cảm quê hương?
Câu 2.
Hình ảnh “mùi rơm rạ” được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong văn bản. Theo em, tại sao tác giả lựa chọn hình ảnh này làm điểm tựa cảm xúc?
Câu 3.
Phân tích sự đối lập giữa “phố thị xa hoa” và “mùi rơm rạ nồng nồng khó tả” trong đoạn (6). Qua đó thể hiện tâm trạng gì của người viết?
Câu 4.
Nêu cảm nhận của em về hình ảnh:
“Có sợi rơm nào bay theo gió vương qua cành lá non, phảng phất hương vị của mùa mới, mùa của yêu thương, ước vọng và hy vọng.”
Hình ảnh này mang ý nghĩa biểu tượng như thế nào?
Câu 5.
Theo em, điều gì khiến những ký ức tuổi thơ nơi đồng ruộng lại có sức ám ảnh, gợi nhớ đến vậy đối với người xa xứ?
B. CÂU HỎI LIÊN HỆ – VẬN DỤNG
Câu 1.
Từ văn bản, hãy liên hệ đến một ký ức tuổi thơ của em gắn với quê hương. Điều đó có ý nghĩa thế nào đối với sự trưởng thành của em?
Câu 2.
Em hãy viết một đoạn văn (5–7 câu) nêu suy nghĩ về giá trị của ký ức quê hương đối với mỗi con người trong cuộc sống hiện đại.
Câu 3.
Theo em, người trẻ hôm nay cần làm gì để giữ gìn và trân trọng các giá trị văn hóa, tình cảm truyền thống của quê hương?
Câu 4.
Liên hệ hình ảnh “mùi rơm rạ” trong văn bản với một hình ảnh, âm thanh hoặc mùi hương nào đó gợi nhớ quê hương của riêng em.
Câu 5.
Qua văn bản, hãy liên hệ đến ý nghĩa của lòng biết ơn đối với cha mẹ – những người đã gắn đời mình với ruộng đồng, lam lũ vì con.
C. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1. Thể loại của văn bản “Mùi rơm rạ quê mình” là:
A. Truyện ngắn
B. Tùy bút / ký
C. Hồi ký
D. Thơ văn xuôi
➡ Đáp án: B
Câu 2. “Tôi sinh ra từ một vùng sâu vùng xa…” – ngôi kể trong văn bản là:
A. Ngôi thứ ba
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ nhất
D. Ngôi hỗn hợp
➡ Đáp án: C
Câu 3. Hình ảnh nào KHÔNG được tác giả sử dụng để gợi ký ức quê hương?
A. Sân phơi đầy lúa
B. Bếp rơm
C. Dòng sông đỏ nặng phù sa
D. Mùi rơm rạ
➡ Đáp án: C
Câu 4. Điệp từ nào được lặp lại nhiều lần trong đoạn (4)?
A. “Quê”
B. “Mùi”
C. “Ba”
D. “Đồng”
➡ Đáp án: B
Câu 5. Chủ đề chính của văn bản là:
A. Kể về nghề trồng lúa truyền thống
B. Thuật lại cuộc sống vất vả của người nông dân
C. Thể hiện tình yêu, nỗi nhớ và ký ức sâu đậm về quê hương
D. Ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây
➡ Đáp án: C