Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Thanh Tịnh (1911 – 1988)
- Tên khai sinh: Trần Văn Ninh.
- Quê quán: Thành phố Huế.
- Sự nghiệp sáng tác:
- Thanh Tịnh là nhà thơ, nhà văn tiêu biểu của xứ Huế – một vùng đất giàu truyền thống văn hóa, trữ tình.
- Ông sáng tác ở nhiều thể loại: thơ, truyện ngắn, tùy bút, hồi ký, kịch.
- Văn xuôi của ông thường nhẹ nhàng, sâu lắng, giàu chất trữ tình và đậm đà tình quê hương, con người.
- Phong cách nghệ thuật:
- Lối văn trong sáng, tinh tế, mang âm hưởng êm dịu, nhẹ nhàng, đậm chất Huế.
- Thường viết về quê hương, tuổi thơ, tình người, và những đổi thay của cuộc sống với cảm xúc hoài niệm, nhân hậu.
- Một số tác phẩm tiêu biểu:
- Tôi đi học, Ngậm ngải tìm trầm, Một làng chết, Quê mẹ, Con so về nhà mẹ, Bên sông Hương…
Tác phẩm: “Một làng chết”
- Thể loại: Truyện ngắn.
- Hoàn cảnh sáng tác: Viết trong thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám 1945, khi đất nước còn chìm trong đói nghèo, bệnh tật và bất ổn xã hội.
- Tóm tắt nội dung:
Nhân vật Tâm – trong một chuyến đi thăm quê ngoại, làng Đồng Yên – chứng kiến cảnh làng xưa hoang tàn, đổ nát vì bệnh dịch, khiến anh ngỡ như mọi sự sống đều đã chết. Cảnh vật điêu tàn khơi dậy trong Tâm nỗi buồn sâu sắc và cảm giác như “tiếng vỡ của chính lòng Tâm”. - Đề tài: Viết về nỗi đau của con người trước cảnh suy tàn của làng quê – biểu tượng cho sự mục ruỗng của xã hội cũ.
- Chủ đề:
Bài học nhân sinh về sự tàn phá của thời cuộc và bệnh dịch, đồng thời gửi gắm niềm tiếc thương, nỗi xót xa trước sự mất mát của những giá trị văn hóa, tinh thần của làng quê Việt. - Giá trị nội dung:
- Phản ánh sự thay đổi, hoang tàn của nông thôn Việt Nam trong xã hội cũ, đặc biệt do dịch bệnh và nghèo đói.
- Thể hiện tình cảm gắn bó, trân trọng của con người với quê hương, văn hóa làng quê, và nỗi đau khi chứng kiến sự tàn lụi ấy.
- Giá trị nghệ thuật:
- Nghệ thuật miêu tả cảnh sắc tinh tế, giàu sức gợi cảm, đậm chất hội họa.
- Sử dụng ngôi kể thứ ba theo điểm nhìn của nhân vật Tâm, giúp khắc họa tâm trạng sâu sắc.
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, ẩn dụ, so sánh gợi cảm; giọng kể nhẹ nhàng mà thấm thía.
Đọc hiểu bài Một làng chết
[Lược một đoạn: Được mấy ngày nghỉ, Tâm định về quê thăm thầy mẹ. Nhưng chuyến xe hơi Tâm đi lại chết máy ngay giữa quãng đồng Hoa Lại. Tâm trả triền xe lấy cớ đi thăm người bà con gần đấy. Kỳ thực Tâm muốn qua thăm quê ngoại, làng Đồng Yên, một làng vừa rộng lớn vừa phồn thịnh nhất vùng thời Tâm ở cùng bà ngoại.]Quá một giờ trưa Tâm mới về đến làng Đồng Yên. Qua khỏi cổng làng, Tâm giật mình đứng dừng lại. Tâm hơi ngạc nhiên và không tin ở cặp mắt mình. Mấy hàng tre bao quanh đình không còn vẻ tươi tốt của thời xưa nữa. Chính cái đình cũng bị hư nát và sập đi một mái. Tâm chắt lưỡi thở dài băn khoăn như người thấy chính nhà mình hư hại. Đường đi hư hỏng nhiều đoạn và không rộng rãi như trước. Cỏ đã lan ra chiếm cả mặt đường và dưới mấy hàng cây rậm lá. Phía ấy trước kia là chợ, nơi tấp nập nhất ở làng. Tâm lẳng lặng cất bước về phía ấy, lòng hồi hộp như sợ những cảnh điêu tàn sắp phơi ra trước mắt. Tâm mong gặp một người qua đường để hỏi chuyện. Nhưng Tâm đã lạc vào cảnh không người và chính Tâm lại như bóng ma đang hiện về trong gió chết. Thỉnh thoảng sau đình lại đưa vội ra vài tiếng quạ như cắt đứt bầu trời lặng yên ra nhiều quãng. Tâm cảm thấy lòng mình như nặng trĩu. Trời đất có vẻ u ám và nắng vàng như đọng lại trên tàn cây.
Tâm đi chậm rãi ngửa mặt đón gió mát cho lòng đỡ nặng. Nhưng không may, Tâm chỉ đón thêm những nỗi buồn. Càng về phía chợ, Tâm càng thấy lòng u uất. Phố xá hai bên đường đều hư sập, đen đủi và đầy bụi bặm. Không khí ở đây nặng nề quá gần như không thở nổi. Cái đình chợ đã biến thành một đống vôi gạch đầy rêu cao ụ sụ. Cái rạp hát bằng tranh sập khum khum giữa vườn chuối héo, xa trông như một cụ già gắng bò ra bờ sông uống nước nhưng không bao giờ dậy nổi. Gió như đứng lại, nước không trôi và vẻ sống chung quanh đã từ lâu ngừng trệ. Nỗi buồn cứ nhè nhẹ đi sâu vào lòng Tâm.
Trước cảnh hoang phế, Tâm muốn quên hẳn những cảnh tươi sáng xa xưa và không dám đem ra so sánh. Nhưng trí Tâm cứ vẩn vơ nghĩ đến mãi.
Mặt trời đã cạn dần ánh sáng. Cơn giông bắt đầu rì rầm trên quãng mây xa. Vòm trời hạ thấp xuống và không khí dày đặc thêm lên.
Cảnh chung quanh đã đen tối sẳn lại nặng nề u uất hơn. Tâm lững thững đi lên phía ga để đợi chuyến tàu chiều. Mới rẽ qua con đường cái, Tâm liền gặp ngay một cụ già từ xóm Nứa chống gậy đi ra. Tâm mừng rỡ tiến lại đứng bên cạnh chào hỏi:
– Thưa cụ, cụ có biết tại sao làng Đồng Yên lại tiêu điều đến thế này không?
Cụ già ngẩng mặt nhìn Tâm có vẻ kinh ngạc rồi dịu giọng đáp:
– Vì phần nhiều người làng Đồng Yên là dân đến ở ngụ. Cách đây hai năm, đậu trời (bệnh đậu mùa) tràn ra khắp làng và giết hại không biết bao nhiêu nhân mạng. Họ lần lượt kéo nhau đi ở nơi khác, nhất là về mạng Trường Sơn.
Cụ già nhìn lên trời rồi với giọng ái ngại nói tiếp:
– Trời sắp mưa rồi đấy, anh đi nhanh chẳng ướt.
Tâm chào cụ già rồi gấp bước đi lên ga Đồng Yên.
[…] Trên con đường dốc lên ga, Tâm đạp đùa trên những ngọn lá bàng khô nghe rôm rốp. Tâm nghi ngờ như tiếng vỡ của chính lòng Tâm.
(Trích Một làng chết, Thanh Tịnh(1), theo https://vanhoc.quehuong.org/viewtruyen.php?cat=13&ID=6828)
Chú thích: (1) Thanh Tịnh (1911 – 1988) là nhà thơ, nhà văn tiêu biểu của xứ Huế. Sáng tác của Thanh Tịnh nhìn chung đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo, đậm đà tình quê hương.
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Chỉ ra dấu hiệu xác định ngôi kể được sử dụng trong đoạn trích.
Câu 2. Tìm những từ ngữ diễn tả thái độ của Tâm khi vừa qua khỏi cổng làng.
Câu 3. Trình bày tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn: Trên con đường dốc lên ga, Tâm đạp đùa trên những ngọn lá bàng khô nghe rôm rốp. Tâm nghi ngờ như tiếng vỡ của chính lòng Tâm.
Câu 4. Nhận xét nghệ thuật trần thuật theo điểm nhìn của nhân vật Tâm được tác giả thể hiện trong đoạn trích
Câu 5. Từ chi tiết cái đình được đặc tả trong đoạn trích, gợi cho anh/ chị suy nghĩ gì về sự tác động của bối cảnh thời đại với việc giữ gìn các giá trị văn hóa (Trả lời 5-7 dòng)
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
– Ngôi kể: ngôi thứ ba
– Dấu hiệu: người kể chuyện không trực tiếp xuất hiện trong văn bản; các nhân vật của truyện được gọi bằng tên riêng (Tâm) hoặc danh từ (cụ già).
Câu 2.
Những từ ngữ diễn tả thái độ của Tâm khi vừa qua khỏi cổng làng: giật mình, hơi ngạc nhiên, không tin ở cặp mắt mình.
Câu 3.
– Biện pháp tu từ so sánh: Tâm đạp đùa trên những lá bàng khô nghe rôm rốp… như tiếng vỡ của chính lòng Tâm.
– Tác dụng:
+ Làm tăng sức gợi hình gợi cảm khiến lời văn thêm sinh động, hấp dẫn
+ Gợi hình dung rõ nét về tiếng lòng đầy xót xa, vỡ vụn của nhân vật Tâm khi rời quê ngoại.
+ Thể hiện sự thấu hiểu, cảm thông sâu sắc của tác giả với nhân vật
Câu 4.
– Truyện được kể theo điểm nhìn của nhân vật Tâm khi về quê ngoại bắt đầu từ khi về đến lúc ra đi.
– Nhận xét
+ Đặt điểm nhìn ở nhân vật Tâm, nhân vật chính của truyện, giúp người đọc thấy được những biến chuyển tinh tế, sâu sắc diễn ra trong tâm hồn Tâm khi về quê ngoại.
+ Tạo nên tính hấp dẫn cho câu chuyện được kể.
+ Thể hiện tài năng, phong cách riêng của nhà văn.
Câu 5.
– Hình thức: khoảng 5-7 dòng
– Nội dung:
+ Chi tiết cái đình hư hỏng do thời gian, hoàn cảnh biểu tượng cho sự phôi pha của những giá trị văn hóa.
+ Bối cảnh thời đại có mối quan hệ chặt chẽ với việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.
Câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
Câu 1.
Phân tích tâm trạng của nhân vật Tâm khi chứng kiến cảnh làng Đồng Yên hoang tàn, đổ nát.
Câu 2.
Hình ảnh “cái đình hư nát, sập đi một mái” gợi cho người đọc cảm nhận gì về sự đổi thay của làng quê xưa?
Câu 3.
Cảnh vật trong đoạn trích được miêu tả qua cảm nhận của Tâm. Em hãy chỉ ra và phân tích nét độc đáo của nghệ thuật tả cảnh ngụ tình trong đoạn này.
Câu 4.
Câu văn “Tâm nghi ngờ như tiếng vỡ của chính lòng Tâm” gợi ra ý nghĩa biểu tượng gì về tâm trạng con người trước cảnh quê hương tàn lụi?
Câu 5.
Qua nhân vật Tâm, tác giả muốn gửi gắm điều gì về thái độ và trách nhiệm của con người đối với quê hương, văn hóa dân tộc?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Câu 1.
Từ hình ảnh làng Đồng Yên bị tàn phá trong truyện, em hãy liên hệ đến thực trạng bảo tồn các làng cổ, di sản văn hóa hiện nay.
Câu 2.
Trong cuộc sống hiện đại, em nghĩ chúng ta cần làm gì để gìn giữ những “cái đình”, “ngôi chợ”, “lũy tre” – biểu tượng của hồn quê Việt?
Câu 3.
Em đã bao giờ trở lại nơi mình từng gắn bó (trường cũ, xóm nhỏ, quê hương) và thấy nó thay đổi chưa? Cảm xúc ấy có gì giống Tâm trong truyện?
Câu 4.
Nếu là Tâm, khi thấy làng quê xưa điêu tàn, em sẽ làm gì để góp phần khôi phục lại sự sống cho nơi ấy?
Câu 5.
Từ truyện “Một làng chết”, hãy nêu suy nghĩ của em về mối liên hệ giữa con người – thời đại – văn hóa truyền thống.
Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng
Câu 1.
Truyện Một làng chết được kể theo ngôi nào?
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ ba
D. Ngôi hỗn hợp
Đáp án: C
Câu 2.
Cảm xúc chủ đạo của nhân vật Tâm trong truyện là:
A. Hạnh phúc, vui mừng
B. Ngạc nhiên, xót xa, tiếc nuối
C. Bình thản, dửng dưng
D. Tức giận, phẫn nộ
Đáp án: B
Câu 3.
Chi tiết “Tâm nghi ngờ như tiếng vỡ của chính lòng Tâm” sử dụng biện pháp tu từ nào?
A. Ẩn dụ
B. So sánh
C. Hoán dụ
D. Nhân hóa
Đáp án: B
Câu 4.
Nguyên nhân khiến làng Đồng Yên tiêu điều, hoang tàn là do:
A. Chiến tranh
B. Lũ lụt
C. Dịch bệnh (đậu mùa)
D. Nạn đói
Đáp án: C
Câu 5.
Nét đặc trưng trong phong cách văn xuôi của Thanh Tịnh là:
A. Dữ dội, quyết liệt
B. Hóm hỉnh, châm biếm
C. Đằm thắm, nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình
D. Kịch tính, căng thẳng
Đáp án: C
Learn about the author and the work
Author: Thanh Tịnh (1911 – 1988)
Real name: Trần Văn Ninh.
Hometown: Huế City.
Creative career:
Thanh Tịnh was a typical poet and writer from Huế – a land rich in cultural and lyrical traditions.
He wrote in many genres: poetry, short stories, essays, memoirs, and plays.
His prose is often gentle, profound, rich in lyrical qualities, and deeply imbued with the affection for homeland and people.
Artistic style:
His writing is pure, delicate, with a soft and gentle rhythm, full of the Hue soul.
He often wrote about homeland, childhood, human affection, and the changes of life with nostalgic and compassionate emotions.
Some notable works:
Tôi đi học (Going to School), Ngậm ngải tìm trầm (Chewing Bitter Herb to Seek Agarwood), Một làng chết (A Dead Village), Quê mẹ (Motherland), Con so về nhà mẹ (The Firstborn Returns to Mother’s Home), Bên sông Hương (By the Perfume River)…
Work: “Một làng chết” (A Dead Village)
Genre: Short story.
Background of creation: Written before the August Revolution of 1945, when the country was still mired in poverty, epidemics, and social instability.
Summary of content:
The character Tâm — during a trip to visit his maternal hometown, Đồng Yên village — witnesses his once-prosperous village now ruined and desolate due to a deadly epidemic, as if all life had died. The desolation evokes in Tâm a deep sorrow and a feeling like “the breaking sound of his own heart.”
Theme: Writing about human pain in the face of the decline of the countryside — a symbol of the decay of the old society.
Main idea:
A moral reflection on the devastation brought by history and disease, while expressing mourning and regret over the loss of cultural and spiritual values of Vietnamese rural life.
Content value:
Reflects the transformation and decay of Vietnamese villages in the old society, especially due to epidemics and poverty.
Shows human affection and appreciation for homeland and cultural traditions, along with the sorrow at witnessing their decline.
Artistic value:
Delicate, expressive description of scenery with a painterly quality.
The story is narrated in the third person through Tâm’s point of view, deeply portraying inner emotions.
Language is rich in imagery, metaphors, and emotional comparisons; the tone is gentle yet deeply moving.
Reading comprehension: A Dead Village
[Excerpt omitted: After several days off, Tâm planned to return home to visit his parents. However, the car he was riding broke down right in the middle of the Hoa Lại field. Tâm paid the driver, pretending to visit a relative nearby. In fact, he wanted to visit his maternal hometown, Đồng Yên village — once the largest and most prosperous village in the area when he lived there with his grandmother.]
It was past one o’clock in the afternoon when Tâm finally arrived at Đồng Yên village. As soon as he passed through the village gate, he stopped abruptly. He was slightly surprised and could hardly believe his eyes. The rows of bamboo surrounding the communal house no longer had the lush green look of the old days. The communal house itself was dilapidated, with part of its roof caved in. Clicking his tongue in pity, Tâm sighed, feeling as though his own home had fallen into ruin. The roads were damaged in many places and no longer as broad as before. Grass had spread across the paths and beneath the dense foliage of the trees. Over there, in the past, had been the bustling marketplace — the liveliest spot in the village. Quietly, Tâm walked toward that direction, his heart trembling as if in fear of the desolation that might unfold before his eyes. He wished he could meet someone on the way to ask what had happened. But he had wandered into a scene devoid of people, and it seemed as if he himself were a ghost returning in the breath of deathly wind. From time to time, behind the communal house came a few hurried caws of crows, cutting the still sky into pieces. A heavy sadness weighed on his heart. The world seemed dim, and the golden sunlight clung sluggishly to the treetops.
Slowly, Tâm lifted his face to catch the cool breeze, hoping to lighten his sorrow. But, unfortunately, he only caught more sadness. The closer he came to the marketplace, the more his heart sank. The streets on both sides were ruined, blackened, and covered in dust. The air was so suffocating it was almost unbreathable. The market hall had turned into a heap of bricks and lime covered with moss. The old thatched theater had collapsed, sagging amid a garden of withered banana trees — from afar it looked like an old man crawling toward the river for a drink, yet never to rise again. The wind seemed to stop; the water no longer flowed; and life all around had long since ceased to move. Sadness crept gently but deeply into Tâm’s heart.
Facing the ruins, Tâm wished he could forget the bright scenes of the past and dared not compare them. Yet his mind wandered restlessly toward those memories.
The sun was fading. Thunder rumbled softly from distant clouds. The sky seemed to sink lower, the air thickening.
The surroundings darkened further, heavy and sorrowful. Tâm trudged toward the train station to wait for the evening train. Just as he turned onto the main road, he met an old man from Nứa hamlet walking with a cane. Delighted, Tâm approached and greeted him:
— “Excuse me, sir, do you know why Đồng Yên village has become so desolate?”
The old man looked up at Tâm, startled, then gently replied:
— “It’s because most of the people of Đồng Yên were settlers. Two years ago, smallpox spread throughout the village and took countless lives. The survivors moved away, many to the Trường Sơn area.”
The old man glanced up at the sky and added with concern:
— “It’s going to rain soon, you’d better hurry or you’ll get wet.”
Tâm thanked him and quickly walked up toward Đồng Yên station.
[…] On the sloping road to the station, Tâm playfully stepped on the dry almond leaves, hearing the crunch beneath his feet. He felt as if it were the sound of his own heart breaking.
(Excerpt from “Một làng chết” – “A Dead Village” by Thanh Tịnh)
Note: Thanh Tịnh (1911–1988) was a poet and writer from Huế, Vietnam. His works are generally imbued with gentle beauty, tender emotions, purity, and deep affection for his homeland.
Task instructions
Question 1. Point out the signs that identify the narrative point of view used in the passage.
Question 2. Find the words expressing Tâm’s attitude as he just passed through the village gate.
Question 3. Explain the effect of the simile in the sentence: “On the slope leading to the station, Tâm playfully stepped on the dry almond leaves, hearing the crackling sound. Tâm doubted it was like the breaking sound of his own heart.”
Question 4. Comment on the narrative art based on Tâm’s perspective as shown by the author in the passage.
Question 5. From the detail of the communal house described in the passage, what thoughts does it evoke about the influence of historical context on preserving cultural values? (Answer in 5–7 lines.)
Detailed Answer Key
Question 1.
- Narrative point of view: Third-person narration
- Signs: The narrator does not directly appear in the text; the story’s characters are referred to by name (Tâm) or by noun (the old man).
Question 2.
Words expressing Tâm’s attitude as he just passed through the village gate: startled, slightly surprised, could not believe his own eyes.
Question 3.
- Stylistic device: Simile — “Tâm doubted it was like the breaking sound of his own heart.”
- Effect:
- Increases the vividness and emotional resonance, making the language more expressive.
- Clearly conveys the painful, shattered feeling in Tâm’s heart as he leaves his maternal village.
- Shows the author’s deep empathy and understanding for the character.
Question 4.
- The story is told from Tâm’s point of view, starting from his return to the village until his departure.
- Comment:
- Placing the narrative viewpoint within Tâm — the main character — helps readers perceive the subtle, profound shifts in his emotions when returning to his grandmother’s village.
- Creates emotional appeal and depth for the story.
- Demonstrates the author’s skill and distinct artistic style.
Question 5.
- Form: About 5–7 lines.
- Content:
- The detail of the damaged communal house symbolizes the fading of cultural values over time and circumstance.
- The historical context has a strong connection to the preservation of traditional cultural heritage.
Extended Questions from the Work
Questions on content – thinking – interpretation
Question 1.
Analyze Tâm’s emotions when witnessing the ruin and desolation of Đồng Yên village.
Question 2.
What does the image “the communal house ruined, its roof collapsed” suggest about the changes in the old countryside?
Question 3.
The scenery in the passage is described through Tâm’s emotions. Point out and analyze the uniqueness of the scene-embedded emotion technique in this section.
Question 4.
The sentence “Tâm doubted it was like the breaking sound of his own heart” symbolizes what emotional state of a person witnessing their homeland’s decline?
Question 5.
Through the character Tâm, what message does the author convey about human attitudes and responsibility toward homeland and national culture?
Questions on connection – application
Question 1.
From the image of Đồng Yên village destroyed in the story, connect it to the current situation of preserving ancient villages and cultural heritage today.
Question 2.
In modern life, what do you think we should do to preserve “communal houses,” “markets,” and “bamboo hedges” — symbols of Vietnamese rural soul?
Question 3.
Have you ever returned to a place you once loved (old school, small neighborhood, homeland) and found it changed? How do those feelings resemble Tâm’s?
Question 4.
If you were Tâm, upon seeing your old village in ruins, what would you do to help restore life there?
Question 5.
From A Dead Village, express your thoughts about the relationship between human – era – traditional culture.
Multiple-choice questions
Question 1.
The story A Dead Village is told in which narrative point of view?
A. First person
B. Second person
C. Third person
D. Mixed narration
Answer: C
Question 2.
The dominant emotion of the character Tâm in the story is:
A. Happiness, joy
B. Surprise, sorrow, nostalgia
C. Indifference, detachment
D. Anger, resentment
Answer: B
Question 3.
The detail “Tâm doubted it was like the breaking sound of his own heart” uses which rhetorical device?
A. Metaphor
B. Simile
C. Metonymy
D. Personification
Answer: B
Question 4.
The reason why Đồng Yên village became desolate and ruined was:
A. War
B. Flood
C. Epidemic (smallpox)
D. Famine
Answer: C
Question 5.
A characteristic feature of Thanh Tịnh’s prose style is:
A. Fierce, dramatic
B. Humorous, satirical
C. Gentle, tender, rich in lyrical quality
D. Tense, suspenseful
Answer: C
