Đáp án đọc hiểu bài Mình là cá, việc của mình là bơi

Tìm hiểu tác giả tác phẩm

Tác giả: Takeshi Furukawa

• Takeshi Furukawa là một tác giả, diễn giả người Nhật Bản, có nhiều tác phẩm bàn về:
  • Tư duy sống tích cực
  • Giá trị cá nhân
  • Sự khác biệt trong quan điểm và văn hóa
• Văn phong:
  • Ngắn gọn, rõ ràng
  • Thiên về nghị luận xã hội mang tính triết lí đời sống
  • Thường sử dụng câu chuyện quen thuộc để rút ra bài học sâu sắc.

Tác phẩm: “Mình là cá, việc của mình là bơi”

• Thể loại: Văn bản nghị luận xã hội (kết hợp kể – bình).
• Nội dung chính:
  • Khẳng định sự khác biệt trong cách nhìn nhận vấn đề giữa các cá nhân, cộng đồng, quốc gia.
  • Đề cao giá trị của tôn trọng sự khác biệt và hợp tác đa dạng trong công việc và cuộc sống.
• Ý nghĩa:
  • Giúp người đọc hiểu rằng:
    Không có một cách nhìn duy nhất là đúng
    Sự khác biệt nếu được tôn trọng sẽ tạo ra sức mạnh chung

Đọc hiểu bài Mình là cá, việc của mình là bơi

Theo nhà tôn giáo học Hiro Sachiya, câu chuyện “Thỏ và rùa” ⁽¹⁾ được lí giải khác nhau ở các nước khác nhau.

Phần lớn người Nhật đều rất thích chú rùa, người đã rất kiên trì, nỗ lực, không lười biếng, coi trọng chiến thắng trong cạnh tranh và cuối cùng đã giành chiến thắng.

Trong khi đó, khi người Ấn Độ nghe xong câu chuyện này, họ đều nhất trí cho rằng “rùa thật xấu xa”. Khi được hỏi tại sao thì họ trả lời rằng: “Tại sao rùa lại nhân lúc thỏ đang ngủ để bắt đầu? Nếu rùa gọi một tiếng thì có phải là tình cảm hơn không? Rùa không quý trọng tình bạn”. […]. Chỉ một câu chuyện thôi, nhưng nếu cách nhìn khác nhau thì cách lí giải cũng sẽ rất khác nhau rồi.

Chúng ta luôn có xu hướng thích những người có cùng quan điểm với bản thân và xa lánh những người có cách suy nghĩ khác mình. Tuy nhiên, trong công việc, chính sự kết hợp giữa những người có giá trị quan khác nhau mới có thể tạo ra hiệu quả lớn. Vì vậy, chúng ta cần phải tôn trọng những người “khác biệt” và hợp tác cùng với những người có tính cách khác biệt.

(Theo “Mình là cá, việc của mình là bơi” – Takeshi Furukawa, NXB Thế giới, Tr 61)

* Chú thích:

⁽¹⁾ Thỏ và rùa: Truyện ngụ ngôn của La Fontaine.

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (1,0 điểm). Theo tác giả, chúng ta luôn có xu hướng nào?

Câu 2 (1,0 điểm). Chỉ ra 01 lời dẫn trực tiếp được dùng trong văn bản.

Câu 3 (1,0 điểm). Việc đưa ra những cách đánh giá khác nhau về chú rùa (trong truyện “Thỏ và rùa”) giữa người Nhật và người Ấn Độ có ý nghĩa gì?

Câu 4 (1,0 điểm). Phân tích hiệu quả của 01 biện pháp tu từ trong câu văn “Phần lớn người Nhật đều rất thích chú rùa, người đã rất kiên trì, nỗ lực, không lười biếng, coi trọng chiến thắng trong cạnh tranh và cuối cùng đã giành chiến thắng.”.

Câu 5 (1,0 điểm). Xác định nghĩa hàm ẩn của câu: “Tuy nhiên, trong công việc, chính sự kết hợp giữa những người có giá trị quan khác nhau mới có thể tạo ra hiệu quả lớn”.

Câu 6 (1,0 điểm). Theo em, làm thế nào để tôn trọng người khác biệt với mình? (nêu 02 giải pháp).

Hướng dẫn giải chi tiết

Câu 1.

Theo tác giả, chúng ta luôn có xu hướng: thích những người có cùng quan điểm với bản thân và xa lánh những người có cách suy nghĩ khác mình.

Câu 2.

Chỉ ra 01 lời dẫn trực tiếp được dùng trong văn bản trong  các lời dẫn:

– rùa thật xấu xa

– Tại sao rùa lại nhân lúc thỏ đang ngủ để bắt đầu? Nếu rùa gọi một tiếng thì có phải là tình cảm hơn không? Rùa không quý trọng tình bạn.

Câu 3.

Ý nghĩa: Là bằng chứng để củng cố cho quan điểm:

+ Cùng một vấn đề mỗi người lại có cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau.

+ Chúng ta cần tôn trọng sự khác biệt của người khác.

Câu 4.

HS có thể chọn 01 trong các biện pháp tu từ: nhân hóa, liệt kê và phân tích tác dụng phù hợp, có thể theo hướng sau:

– Biện pháp tu từ:

+ Nhân hóa: chú rùa, người đã rất kiên trì, nỗ lực, không lười biếng, coi trọng chiến thắng trong cạnh tranh và cuối cùng đã giành chiến thắng.

+ Liệt kê: kiên trì, nỗ lực, không lười biếng, coi trọng chiến thắng trong cạnh tranh và cuối cùng đã giành chiến thắng.

– Tác dụng:

+ Làm cho sự vật trở nên sống động, có hồn, gần gũi với con người/Làm cho cách diễn đạt giàu nhịp điệu, hình ảnh.

+ Gây ấn tượng/Diễn tả một cách đầy đủ, phong phú những tính cách tốt, đáng trân trọng của nhân vật rùa trong quan niệm của người Nhật Bản.

+ Thể hiện thái độ khách quan của người viết trước những quan điểm trái chiều.

Câu 5.

– Nghĩa hàm ẩn của câu “Tuy nhiên, trong công việc, chính sự kết hợp giữa những người có giá trị quan khác nhau mới có thể tạo ra hiệu quả lớn”: Cần kết hợp các giá trị quan để đảm bảo hiệu quả trong công việc bởi điều này sẽ mang tới những cách nhìn nhận cụ thể và toàn diện hơn trước vấn đề cần giải quyết.

Câu 6. 

HS đưa ra 02 giải pháp phù hợp. Có thể theo hướng sau:

+ Nhìn nhận sự khác biệt của người xung quanh từ nhiều góc độ, với cái nhìn khách quan và bao dung; tránh cái nhìn định kiến, phiến diện.

+ Biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để có thể suy nghĩ từ lập trường của họ.

+ Quan sát, lắng nghe một cách chân thành để có thể hiểu rõ hơn người xung quanh, tránh phán xét vội vàng.

…

Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm

A. Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)

1. Qua cách người Nhật và người Ấn Độ đánh giá nhân vật rùa, em nhận ra điều gì về sự khác biệt trong tư duy văn hóa?
2. Theo em, vì sao cùng một câu chuyện nhưng lại có những cách lí giải hoàn toàn trái ngược?
3. Em cảm nhận như thế nào về quan điểm của tác giả đối với những người “khác biệt”?
4. Câu chuyện “Thỏ và rùa” trong đoạn trích mang ý nghĩa minh họa gì cho lập luận của tác giả?
5. Qua văn bản, em rút ra bài học gì cho cách nhìn nhận và đánh giá người khác trong cuộc sống?

B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)

1. Trong môi trường học tập, sự khác biệt về tính cách và quan điểm có thể mang lại lợi ích gì?
2. Em hãy kể một tình huống trong cuộc sống mà sự khác biệt trong suy nghĩ đã gây ra mâu thuẫn.
3. Theo em, vì sao nhiều người thường khó chấp nhận ý kiến trái chiều với mình?
4. Từ văn bản, em sẽ điều chỉnh cách ứng xử của mình với những người không cùng quan điểm như thế nào?
5. Em hãy liên hệ thông điệp của văn bản với việc làm việc nhóm của học sinh hiện nay.

C. Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)

Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của văn bản là:
A. Tự sự
B. Miêu tả
C. Biểu cảm
D. Nghị luận

Câu 2. Người Ấn Độ cho rằng rùa “xấu xa” vì:
A. Rùa quá chậm chạp
B. Rùa gian lận trong cuộc thi
C. Rùa không tôn trọng tình bạn khi bỏ đi lúc thỏ ngủ
D. Rùa kiêu ngạo sau chiến thắng

Câu 3. Dẫn chứng về cách hiểu khác nhau của truyện “Thỏ và rùa” nhằm:
A. Kể lại truyện ngụ ngôn quen thuộc
B. Phê phán nhân vật rùa
C. Chứng minh sự khác biệt trong quan điểm sống
D. Ca ngợi văn hóa Nhật Bản

Câu 4. Nội dung chính của đoạn cuối văn bản là:
A. Phê phán con người bảo thủ
B. Khẳng định tình bạn là quan trọng nhất
C. Kêu gọi tôn trọng sự khác biệt và hợp tác
D. So sánh các nền văn hóa

Câu 5. Thông điệp cốt lõi của văn bản là:
A. Không nên cạnh tranh trong cuộc sống
B. Mỗi quốc gia có một cách kể chuyện riêng
C. Tôn trọng sự khác biệt sẽ tạo ra hiệu quả và giá trị lớn
D. Không nên đánh giá con người qua câu chuyện