Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Nguyễn Khoa Điềm
- Nguyễn Khoa Điềm (sinh năm 1943), quê ở Thừa Thiên – Huế.
- Ông thuộc thế hệ các nhà thơ trẻ thời chống Mỹ, trưởng thành trong phong trào học sinh – sinh viên đô thị miền Nam đấu tranh chống chiến tranh.
- Thơ ông giàu chất suy tư, giàu tính chính luận, lắng đọng cảm xúc và thường thể hiện tình yêu quê hương đất nước, gia đình, con người.
- Một số tác phẩm tiêu biểu: Đất ngoại ô, Mặt đường khát vọng, Ngôi nhà có ngọn lửa ấm, Cõi lặng…
Tác phẩm “Mẹ và quả”
- In trong Thơ Nguyễn Khoa Điềm – tuyển tập 40 năm, NXB Văn học, 2012.
- Thể thơ: Thơ tự do.
- Nội dung chính:
- Bài thơ thể hiện vẻ đẹp của người mẹ tần tảo, giàu đức hy sinh; đồng thời bộc lộ tình cảm yêu thương, biết ơn và sự lo lắng của người con dành cho mẹ.
- Hình ảnh “quả” vừa tả thực, vừa mang ý nghĩa tượng trưng cho thành quả lao động và chính những đứa con – kết tinh tình yêu, sự chăm sóc của mẹ.
- Nghệ thuật:
- Hình ảnh giản dị, giàu sức gợi.
- Biện pháp so sánh, ẩn dụ được sử dụng tinh tế.
- Giọng thơ thiết tha, suy tư.
Đọc hiểu bài Mẹ và quả
Mẹ và quả
– Nguyễn Khoa Điềm –
Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như mặt trời, khi như mặt trăng.
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi.
Và chúng tôi một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ mong chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh.
Chú thích:
Tác giả Nguyễn Khoa Điềm.: Thuộc thế hệ những nhà thơ trẻ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.Thơ của Nguyễn Khoa Điềm giàu chất suy tư, xúc cảm dồn nén, mang màu sắc chính luận.
Bài thơ Mẹ và quả. Bài thơ in trong tập Thơ Nguyễn Khoa Điềm, tuyển tập 40 năm do tác giả chọn, NXB Văn học, Hà Nội, 2012.
Thực hiện các yêu cầu bên dưới.
Câu 1: (1,0 điểm) Văn bản trên sáng tác theo thể thơ nào? Xác định nhân vật trữ tình của bài thơ.
Câu 2: (1,0 điểm) Từ “quả” trong những câu thơ nào được dùng với ý nghĩa tả thực? Từ “quả” trong những câu thơ nào được dùng với ý nghĩa tượng trưng?
Câu 3: (1,0 điểm) Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ sau:
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như mặt trời, khi như mặt trăng
Câu 4: (1,0 điểm) Hình ảnh “Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi/ Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?” gợi cho em suy nghĩ gì?
Câu 5. (1,0 điểm) Nghĩa của “trông” ở dòng thơ: “Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng,, là gì?
Câu 6. (1,0 điểm) Anh/Chị có đồng ý với quan niệm: Tình yêu thương của mẹ chính là thứ tình cảm vô giá, vô điều kiện và là tình cảm cao đẹp nhất không? Vì sao?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
– Thể thơ Tự do.
– Nhân vật trữ tình: người con
Câu 2.
– Từ “quả” có ý nghĩa tả thực trong các câu thơ 1, 3.
– Từ “quả” có ý nghĩa tượng trưng trong các câu thơ 9 và 12.
Câu 3.
– Biện pháp tu từ: so sánh: mùa quả lặn rồi lại mọc – mặt trời, mặt trăng
– Tác dụng:
+ Giúp câu thơ cụ thể, sinh động, giàu hình ảnh…
+ Cứ hết mùa quả này mẹ lại trồng mùa quả khác. Cũng giống như vòng tuần hoàn lặp đi lặp lại của mặt trời, mặt trăng. Gợi lên hình ảnh mẹ vẫn bao năm tần tảo sớm hôm chăm sóc cho vườn quả, cho các con mà không quản nhọc nhằn.
Câu 4.
Hình ảnh “Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi/ Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?” gợi suy nghĩ: Sẽ là một nỗi sợ nếu phải rời xa vòng tay mẹ khi chưa đủ trưởng thành để đối diện với phong ba bão táp ngoài kia; sẽ không còn bến đỗ bình yên chúng ta có thể quay về sau những mệt mỏi.
Câu 5.
– Ý nghĩa từ “trông” trong dòng thơ ấy thể hiện sự trông chờ, niềm tin, hi vọng của mẹ vào những gì mà mẹ đã nhọc nhằn, lam lũ để chăm sóc. Các con chính là sự trông chờ của mẹ, thành công của các con chính là thứ “quả” mà mẹ mong chờ nhất.
Câu 6.
– Học sinh trả lời được quan điểm đòng ý hoặc không đồng ý
– Học sinh lí giải phù hợp
+ Trong cuộc sống, con người có rất nhiều tình cảm thiêng liêng trân quý. nhưng trân trọng nhất có lẽ là tình cảm mẹ con.
+ Tình mẫu tử chính là thứ tình cảm thiêng liêng mà người mẹ dành cho con. Đó là sự yêu thương, nâng niu, quan tâm chăm sóc bằng cả tấm lòng.
+ Tình mẫu tử cũng là sự biết ơn kính trọng mà người con dành cho mẹ của mình.
+ Mỗi con người chúng ta cần có trách nhiệm yêu thương mẹ.
+ Rèn luyện bản thân để trở thành một người có ích trong xã hội và đền đáp công lao dưỡng dục của mẹ.
Hệ thống câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. CÂU HỎI NỘI DUNG – TƯ DUY – CẢM NHẬN (5 câu)
- Phân tích ý nghĩa của hình ảnh “giọt mồ hôi mặn/ rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi”. Qua đó cho thấy điều gì về người mẹ?
- Vì sao tác giả lại so sánh “những mùa quả lặn rồi lại mọc” với “mặt trời, mặt trăng”? Hình ảnh so sánh ấy góp phần khắc họa điều gì về công việc và cuộc đời của mẹ?
- Em hãy làm rõ mối quan hệ giữa hình ảnh “bí và bầu lớn xuống” và “lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên”. Ý nghĩa nghệ thuật của sự đối lập này?
- Hình ảnh “một thứ quả non xanh” trong câu thơ cuối cùng mang ý nghĩa biểu tượng gì? Tâm trạng người con thể hiện qua hình ảnh ấy ra sao?
- Nhận xét về giọng điệu chung của bài thơ và cho biết giọng điệu đó đã góp phần khắc họa tình cảm của tác giả với mẹ như thế nào.
B. CÂU HỎI LIÊN HỆ – VẬN DỤNG (5 câu)
- Từ hình ảnh người mẹ trong bài thơ, hãy liên hệ đến hình ảnh người mẹ trong một tác phẩm văn học khác mà em đã học (ví dụ: Con cò, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, Lòng mẹ) để rút ra nhận xét chung về tình mẫu tử.
- Liên hệ với trải nghiệm của bản thân, em đã bao giờ cảm thấy “mình vẫn còn một thứ quả non xanh” trước sự hy sinh của cha mẹ chưa? Viết một đoạn văn ngắn chia sẻ cảm xúc.
- Theo em, trong xã hội hiện đại, những giá trị nào từ hình ảnh người mẹ tần tảo trong bài thơ cần được gìn giữ và trân trọng?
- Hình ảnh mẹ trong bài thơ gợi cho em suy nghĩ gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với gia đình và quê hương?
- Từ bài thơ, hãy rút ra thông điệp về sự trưởng thành. Theo em, thế nào là một người con “chín quả” để không làm mẹ “mỏi tay”?
C. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM (5 câu)
Câu 1. Bài thơ “Mẹ và quả” được sáng tác theo thể thơ nào?
A. Lục bát
B. 5 chữ
C. Tự do
D. Song thất lục bát
➡ Đáp án: C
Câu 2. Nhân vật trữ tình trong bài thơ là:
A. Người mẹ
B. Người con
C. Người kể chuyện thứ ba
D. Một người cháu
➡ Đáp án: B
Câu 3. Hình ảnh “một thứ quả non xanh” tượng trưng cho điều gì?
A. Những trái cây chưa chín
B. Công việc dang dở của mẹ
C. Sự non nớt, chưa trưởng thành của người con
D. Tình yêu của mẹ
➡ Đáp án: C
Câu 4. Biện pháp tu từ chính trong câu thơ “Như mặt trời, khi như mặt trăng” là:
A. Nhân hóa
B. So sánh
C. Hoán dụ
D. Điệp từ
➡ Đáp án: B
Câu 5. Ý nghĩa đúng nhất của từ “trông” trong câu thơ “Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng” là:
A. Nhìn thấy
B. Mong chờ, hi vọng
C. Theo dõi
D. Dõi theo từ xa
➡ Đáp án: B
