Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Nhật Ánh
- Sinh năm: 1955
- Quê quán: Quảng Nam, Việt Nam
- Nghề nghiệp: Nhà văn, nhà báo, tác giả chuyên viết văn học thiếu nhi và tuổi mới lớn.
- Phong cách: Ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, đặc biệt khắc họa tình cảm gia đình và tâm lý tuổi trẻ.
Tác phẩm: Mắt biếc (Nxb Trẻ, 2021)
- Thể loại: Tiểu thuyết tuổi mới lớn, lãng mạn, trữ tình.
- Nội dung chính: Khắc họa tình yêu đầu đời, tình cảm gia đình, bạn bè và những kỷ niệm tuổi thơ.
- Ý nghĩa: Tôn vinh tình yêu trong sáng, tình cảm gia đình, sự trưởng thành và những rung động đầu đời của con người.
Đọc hiểu bài Mắt biếc
Hồi còn nhỏ, nhỏ xíu, tôi chưa có bạn gái. Suốt ngày chỉ chơi với…mẹ tôi và bà nội tôi. Mẹ tôi rất thương tôi nhưng vì mẹ sợ ba nên ít khi mẹ che chở được tôi trước những trận đòn của ba tôi. Bà tôi thì lại khác. Bà sinh ra ba nên ba phải sợ bà. Điều đó thật may mắn đối với tôi.
Hồi nhỏ tôi rất nghịch, ăn đòn khá thường xuyên. Điều đó buộc đầu óc non nớt của tôi phải tìm cách đối phó với những trận đòn trừng phạt của ba tôi. Mỗi lần phạm lỗi, hễ thấy ba tôi dợm rút cây roi mây ra khỏi vách là tôi vội vàng chạy sang nhà bà tôi. Bà tôi thường nằm trên cái sập gỗ lim đen bóng, bên dưới là những ngăn kéo đựng thuốc bắc của ông tôi. Bà nằm đó, miệng bỏm bẻm nhai trầu, tay phe phẩy chiếc quạt mo cau với một dáng điệu thong thả.
– Bà ơi, bà! – tôi chạy đến bên chiếc sập, hỏn hển kêu.
Bà tôi chỏi tay nhỏm dậy:
– Gì đó cháu?
– Ba đánh! – Tôi nói, miệng méo xệch.
– Cháu đừng lo! Lên đây nằm với bà!
Bà tôi dịu dàng trấn an tôi và đưa tay kéo tôi lên sập, đặt tôi nằm khuất sau lưng bà, phía sát tường. Xong, bà tôi xoay người lại, nằm quay mặt ra ngoài.
Lát sau, ba tôi bước qua, tay vung vẩy con roi dài, miệng hỏi:
– Mẹ có thấy thằng Ngạn chạy qua đây không?
– Không thấy.
Bà tôi thản nhiên đáp và tiếp tục nhai trầu. Tôi nằm sau lưng bà, tim thót lại vì lo âu. Tôi chỉ cảm thấy nhẹ nhõm khi nghe tiếng bước chân ba tôi xa dần. {….}.
Bà tôi không bao giờ từ chối yêu cầu của tôi. Bà vừa gãi lưng cho tôi vừa thủ thỉ kể chuyện cho tôi nghe. Những câu chuyện đời xưa của bà tôi nghe đã thuộc lòng… Tuy vậy, mỗi khi bà kể chuyện, tôi luôn luôn nằm nghe với cảm giác hứng thú hệt như lần đầu tiên, có lẽ do giọng kể dịu dàng và âu yếm của bà, bao giờ nó cũng toát ra một tình cảm trìu mến đặc biệt dành cho tôi khiến trái tim tôi run lên trong một nỗi xúc động hân hoan khó tả. Và tôi ngủ thiếp đi lúc nào không hay, với trái tim không ngừng thổn thức.
(Nguyễn Nhật Ánh. Mắt biếc, Nxb Trẻ, 2021)
Câu 1 (0,5 điểm). Nêu phương thức biểu đạt của đoạn trích trên?
Câu 2 (0,5 điểm). Nêu chủ đề của đoạn trích?
Câu 3 (1,0 điểm). Xác định ngôi kể, người kể trong đoạn trích? Theo em việc sử dụng ngôi kể và người kể đó có tác dụng như thế nào đối với việc thể hiện chủ đề của văn bản?
Câu 4 (1,0 điểm). Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong những câu văn sau:
“Tuy vậy, mỗi khi bà kể chuyện, tôi luôn luôn nằm nghe với cảm giác hứng thú hệt như lần đầu tiên, có lẽ do giọng kể dịu dàng và âu yếm của bà, bao giờ nó cũng toát ra một tình cảm trìu mến đặc biệt dành cho tôi khiến trái tim tôi run lên trong một nỗi xúc động hân hoan khó tả”.
Câu 5 (1,0 điểm). Đọc đoạn trích, em có nhận xét gì về tình cảm của người bà dành cho cháu? (Trình bày bằng một đoạn văn khoảng 5 đến 7 dòng).
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Phương thức biểu đạt: Tự sự
Câu 2.
Nêu chủ đề của đoạn trích:
– Những kỉ niệm tuổi thơ
– Những kỉ niệm tuổi thơ bên gia đình
Câu 3.
– Ngôi kể: Ngôi thứ nhất xưng “tôi”
– Người kể: Nhân vật tôi
– Tác dụng:
+ Khi kể chuyện từ ngôi thứ nhất, người đọc cảm nhận được sự gần gũi, chân thực và sinh động của câu chuyện. Những trải nghiệm, cảm xúc của người kể được truyền đạt trực tiếp, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và thấu hiểu.
+ Ngôi kể thứ nhất cho phép tác giả bộc lộ những suy nghĩ, cảm xúc một cách tự nhiên đặc biệt là tình cảm và tâm trạng của nhân vật tôi (người kể chuyện) trước tình cảm đặc biệt mà bà dành cho mình. Từ đó làm cho câu chuyện trở nên sâu lắng, cảm động và dễ đi vào lòng người đọc.
Câu 4.
– Biện pháp tu từ so sánh: “hứng thú hệt như lần đầu tiên.”
– Tác dụng:
+ Góp phần làm tăng tính gọi hình, gợi cảm, giúp lời văn thêm sinh động và hấp dẫn hơn.
+ Làm nổi bật sự hứng thú của nhân vật tôi với những câu chuyện của bà. Những câu chuyện ấy dù đã nghe nhiều lần, nhưng sự thích thú của cháu dường như vẫn còn nguyên vẹn
+ Cho thấy tình cảm sâu đậm, lòng biết ơn của nhân vật “tôi” dành cho bà nội của mình.
Câu 5.
– Qua đoạn trích trên, có thể nhận thấy tình cảm của người bà dành cho cháu vô cùng sâu đậm:
+ Bà luôn sẵn sàng bảo vệ, che chở cho cháu khỏi những trận đòn của ba, khi cháu gặp nguy hiểm…
+ Bà dịu dàng trấn an cháu mỗi khi cháu sợ hãi.
+ Bà chăm sóc cháu qua những hành động nhỏ như: gãi lưng, kể chuyện…
+ Bà luôn ở bên cạnh để làm cho cháu cảm thấy thoải mái và yên bình.
=> Người bà trong đoạn trích là biểu tượng của tình yêu thương vô điều kiện, sự bảo vệ và chăm sóc tận tụy dành cho cháu. Qua hình ảnh người bà, đoạn trích tôn vinh tình cảm gia đình và sự quan trọng của tình yêu thương giữa các thế hệ.
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
Nội dung:
Câu 1. Vì sao nhân vật “tôi” thường chạy sang bà nội khi sợ bị ba đánh?
Câu 2. Bà nội đã giúp “tôi” tránh những trận đòn như thế nào?
Câu 3. Hình ảnh sập gỗ lim và các ngăn thuốc bắc trong nhà bà có ý nghĩa gì đối với nhân vật “tôi”?
Câu 4. Qua đoạn trích, em thấy “tôi” và bà nội có mối quan hệ như thế nào?
Câu 5. Nhân vật “tôi” cảm nhận tình cảm của bà qua những hành động nào?
Tư duy:
Câu 1. Tại sao tác giả lại nhấn mạnh rằng những câu chuyện của bà luôn khiến “tôi” hứng thú như lần đầu tiên?
Câu 2. Việc bà dịu dàng, che chở cho cháu thể hiện những giá trị văn hóa nào trong gia đình Việt Nam?
Câu 3. Nếu nhân vật “tôi” kể câu chuyện bằng ngôi thứ ba, thay vì ngôi thứ nhất, đoạn trích sẽ thay đổi như thế nào?
Câu 4. Hình ảnh bà nhai trầu, phe phẩy quạt được tác giả khắc họa nhằm nhấn mạnh điều gì?
Câu 5. Từ cách kể chuyện và miêu tả tình cảm, em rút ra bài học gì về tình cảm gia đình và sự quan tâm giữa các thế hệ?
Cảm nhận:
Câu 1. Hãy nêu cảm xúc của em khi đọc cảnh “tôi” được bà che chở trước ba.
Câu 2. Theo em, giọng kể dịu dàng và âu yếm của bà có tác dụng gì trong việc tạo không khí cho đoạn trích?
Câu 3. Hình ảnh “trái tim tôi run lên trong một nỗi xúc động hân hoan khó tả” gợi cho em liên tưởng đến những kỷ niệm nào trong đời?
Câu 4. Theo em, tại sao tình cảm của bà lại để lại ấn tượng sâu sắc cho “tôi”?
Câu 5. Em có nhận xét gì về cách Nguyễn Nhật Ánh xây dựng nhân vật bà qua đoạn trích này?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Liên hệ bản thân / xã hội:
Câu 1. Em có kỷ niệm nào với ông bà hay người thân mà khiến em cảm thấy được yêu thương, bảo vệ không? Hãy kể lại.
Câu 2. Tại sao trong văn hóa Việt Nam, hình ảnh ông bà luôn được coi trọng trong việc nuôi dạy cháu?
Câu 3. So sánh tình cảm giữa nhân vật “tôi” và bà với tình cảm bạn bè thời tuổi thơ của em.
Câu 4. Theo em, tình cảm gia đình có ảnh hưởng như thế nào đến sự trưởng thành của con người?
Câu 5. Em có đồng ý rằng tình cảm dịu dàng và bảo vệ của người lớn giúp trẻ cảm thấy an toàn và hạnh phúc? Vì sao?
Vận dụng sáng tạo:
Câu 1. Hãy viết một đoạn văn kể lại một kỷ niệm tuổi thơ của em giống như cách tác giả kể.
Câu 2. Tạo một truyện ngắn 3–5 câu về một người thân luôn che chở và yêu thương em.
Câu 3. Viết một bức thư cảm ơn gửi ông bà hoặc cha mẹ về những tình cảm họ dành cho em.
Câu 4. Thử viết lại đoạn trích trên theo ngôi thứ ba, xem cảm xúc thay đổi ra sao.
Câu 5. Vẽ một tranh minh họa cảnh nhân vật “tôi” nằm sau lưng bà để tránh ba đánh, kết hợp mô tả cảm xúc của nhân vật.
Câu hỏi trắc nghiệm
Nội dung – kiến thức:
Câu 1. Nhân vật “tôi” chạy sang bà nội khi sợ bị ai đánh?
A. Mẹ
B. Ba
C. Bạn
D. Hàng xóm
Đáp án: B
Câu 2. Bà nội trấn an “tôi” bằng cách nào?
A. La mắng “tôi”
B. Kéo “tôi” lên sập và nói đừng lo
C. Dọa ba “tôi”
D. Gọi hàng xóm
Đáp án: B
Câu 3. Ngôi kể trong đoạn trích là:
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ ba
D. Ngôi kể toàn tri
Đáp án: A
Câu 4. Biện pháp tu từ “hệt như lần đầu tiên” là:
A. Ẩn dụ
B. Nhân hóa
C. So sánh
D. Hoán dụ
Đáp án: C
Câu 5. Hình ảnh sập gỗ lim và ngăn thuốc bắc gợi nhớ đến:
A. Cảnh làng quê yên bình
B. Một ngôi nhà hiện đại
C. Trường học
D. Chợ làng
Đáp án: A
Cảm nhận – vận dụng:
Câu 1. Tình cảm của bà nội đối với cháu có thể được tóm gọn là:
A. Khắt khe
B. Dễ dãi
C. Thương yêu và bảo vệ
D. Lạnh nhạt
Đáp án: B
Câu 2. Khi nhân vật “tôi” nghe bà kể chuyện, cảm xúc chính là:
A. Buồn bã
B. Hứng thú và xúc động
C. Sợ hãi
D. Chán nản
Đáp án: B
Câu 3. Việc bà nhai trầu, phe phẩy quạt làm nổi bật:
A. Tính cách nghiêm khắc
B. Sự thong thả, dịu dàng
C. Sự mệt mỏi
D. Tính hay cằn nhằn
Đáp án: B
Câu 4. Cảnh bà che chở cho “tôi” khi bị ba dọa đánh nhằm thể hiện:
A. Sự bất lực của người lớn
B. Tình yêu thương, bảo vệ cháu
C. Sự nghiêm khắc
D. Một trò đùa
Đáp án: B
Câu 5. Đoạn trích nhấn mạnh chủ đề:
A. Trò chơi tuổi thơ
B. Tình cảm gia đình và những kỷ niệm tuổi thơ
C. Mâu thuẫn cha con
D. Học tập ở trường
Đáp án: B
Learning about the Author and the Work
Author: Nguyễn Nhật Ánh
Born: 1955
Hometown: Quảng Nam, Vietnam
Occupation: Writer, journalist, author specializing in children’s literature and young adult literature.
Style: Simple language, rich in imagery, rich in emotions, especially depicting family affection and youth psychology.
Work: Blue Eyes (Nxb Trẻ, 2021)
Genre: Young adult novel, romantic, lyrical.
Main content: Portrays first love, family affection, friends, and childhood memories.
Significance: Praises pure love, family affection, growth, and the first emotional stirrings of human beings.
Reading comprehension of Blue Eyes
When I was little, tiny, I didn’t have a girlfriend. I spent all day just playing with…my mother and my grandmother. My mother loved me very much, but because she feared my father, she rarely protected me from my father’s beatings. My grandmother, however, was different. She gave birth to my father, so my father had to fear her. That was truly fortunate for me.
When I was little, I was very naughty, often beaten. That forced my immature mind to find ways to cope with my father’s punishments. Each time I made a mistake, whenever I saw my father about to take the rattan cane off the wall, I hurriedly ran to my grandmother’s house. My grandmother often lay on the black limwood bed, beneath which were drawers holding my grandfather’s herbal medicine. She lay there, chewing betel, waving a palm-leaf fan with a leisurely manner.
- “Grandma, grandma!” – I ran to the bed, panting.
My grandmother propped herself up:
- “What is it, dear?”
- “Dad is going to hit me!” – I said, my mouth twisted.
- “Don’t worry! Come lie here with me!”
My grandmother gently reassured me and reached out to pull me onto the bed, placing me hidden behind her, close to the wall. Then she turned around, lying face outward.
A little later, my father walked over, waving a long cane, and asked:
- “Did mother see Ngạn run past here?”
- “No, I didn’t see.”
My grandmother calmly replied and continued chewing betel. I lay behind her, my heart thumping in anxiety. I only felt relieved when I heard my father’s footsteps fading away. {….}.
My grandmother never refused my requests. She would scratch my back while whispering stories to me. I had memorized her old-life stories… Yet, whenever she told them, I always listened with excitement as if it were the first time, perhaps because of her gentle and affectionate voice, which always radiated a special tender feeling for me, making my heart tremble in an indescribably joyful emotion. And I fell asleep without realizing it, with my heart continuously fluttering.
(Nguyễn Nhật Ánh. Blue Eyes, Nxb Trẻ, 2021)
Question 1 (0.5 points). Name the expressive method used in the excerpt above?
Question 2 (0.5 points). State the theme of the excerpt?
Question 3 (1.0 point). Identify the narrative point of view and the narrator in the excerpt? How does the use of this point of view and narrator affect the expression of the work’s theme?
Question 4 (1.0 point). Identify and state the effect of the simile used in the following sentence:
“Tuy vậy, mỗi khi bà kể chuyện, tôi luôn luôn nằm nghe với cảm giác hứng thú hệt như lần đầu tiên, có lẽ do giọng kể dịu dàng và âu yếm của bà, bao giờ nó cũng toát ra một tình cảm trìu mến đặc biệt dành cho tôi khiến trái tim tôi run lên trong một nỗi xúc động hân hoan khó tả.”
Question 5 (1.0 point). After reading the excerpt, what can you say about the grandmother’s feelings for her grandchild? (Write a paragraph of about 5–7 lines.)
Detailed Answer Guide
Question 1.
Expressive method: Narrative
Question 2.
Theme of the excerpt:
- Childhood memories
- Childhood memories with family
Question 3.
- Narrative point of view: First person “I”
- Narrator: Character I
- Effect:
- By telling the story from the first person, readers can feel the closeness, authenticity, and vividness of the story. The narrator’s experiences and emotions are conveyed directly, allowing readers to easily empathize and understand.
- The first-person point of view allows the author to naturally reveal the thoughts and feelings of the narrator, especially the character “I”’s emotions and mood toward the special love the grandmother shows. Thus, the story becomes deep, touching, and easily reaches the readers’ hearts.
Question 4.
- Simile: “excited as if it were the first time.”
- Effect:
- Enhances imagery and appeal, making the text more vivid and attractive.
- Highlights the character “I”’s excitement with the grandmother’s stories. Even though he has heard them many times, the joy seems as fresh as ever.
- Shows the deep affection and gratitude of the character “I” toward his grandmother.
Question 5.
- From the excerpt, the grandmother’s feelings for her grandchild are very deep:
- She is always ready to protect and shelter her grandchild from the father’s beatings when he is in danger…
- She gently reassures the child whenever he is afraid.
- She cares for the child through small acts such as scratching his back and telling stories…
- She is always present to make the child feel comfortable and peaceful.
=> The grandmother in the excerpt symbolizes unconditional love, protection, and devoted care for her grandchild. Through her image, the excerpt praises family love and the importance of affection across generations.
Extended questions from the work
Content – thinking – feeling
Content:
Question 1. Why does the character “I” often run to the grandmother when afraid of being beaten by the father?
Question 2. How does the grandmother help “I” avoid the beatings?
Question 3. What significance do the limwood bed and herbal medicine drawers have for the character “I”?
Question 4. From the excerpt, what kind of relationship do “I” and the grandmother have?
Question 5. How does the character “I” perceive the grandmother’s love through her actions?
Thinking:
Question 1. Why does the author emphasize that the grandmother’s stories always make “I” excited as if it were the first time?
Question 2. How does the grandmother’s gentle protection reflect cultural values in Vietnamese families?
Question 3. If the character “I” told the story in third person instead of first person, how would the excerpt change?
Question 4. What does the author emphasize through the grandmother’s chewing betel and waving a fan?
Question 5. From the way the story is told and emotions are described, what lesson can you draw about family love and intergenerational care?
Feeling:
Question 1. Describe your feelings when reading the scene where “I” is protected by the grandmother from the father.
Question 2. In your opinion, what effect does the grandmother’s gentle and affectionate voice have on the atmosphere of the excerpt?
Question 3. What childhood memories do the words “my heart trembled in an indescribably joyful emotion” remind you of?
Question 4. Why does the grandmother’s love leave a deep impression on the character “I”?
Question 5. What do you think about Nguyễn Nhật Ánh’s construction of the grandmother’s character in this excerpt?
Connection – application
Personal / social connection:
Question 1. Do you have any memories with grandparents or relatives that made you feel loved and protected? Please share.
Question 2. Why are grandparents’ images highly valued in Vietnamese culture for raising grandchildren?
Question 3. Compare the feelings between “I” and the grandmother with your childhood friendships.
Question 4. How does family love affect a person’s growth?
Question 5. Do you agree that gentle and protective care from adults makes children feel safe and happy? Why?
Creative application:
Question 1. Write a paragraph recounting a childhood memory similar to the author’s style.
Question 2. Create a short story of 3–5 sentences about a relative who always protects and loves you.
Question 3. Write a thank-you letter to your grandparents or parents for their love.
Question 4. Rewrite the excerpt in third person and observe how the emotions change.
Question 5. Draw an illustration of the character “I” lying behind the grandmother to avoid being hit by the father, describing the character’s feelings.
Multiple choice questions
Content – knowledge:
Question 1. Who does the character “I” run to when afraid of being beaten?
A. Mother
B. Father
C. Friend
D. Neighbor
Answer: B
Question 2. How does the grandmother reassure “I”?
A. Scolds “I”
B. Pulls “I” onto the bed and says “Don’t worry”
C. Threatens the father
D. Calls the neighbors
Answer: B
Question 3. The narrative point of view in the excerpt is:
A. First person
B. Second person
C. Third person
D. Omniscient narrator
Answer: A
Question 4. The figure of speech “as if it were the first time” is:
A. Metaphor
B. Personification
C. Simile
D. Metonymy
Answer: C
Question 5. The image of the limwood bed and herbal medicine drawers evokes:
A. Peaceful countryside
B. A modern house
C. School
D. Village market
Answer: A
Feeling – application:
Question 1. The grandmother’s love for her grandchild can be summarized as:
A. Strict
B. Lenient
C. Loving and protective
D. Indifferent
Answer: C
Question 2. When the character “I” listens to the grandmother’s stories, the main emotion is:
A. Sad
B. Excited and touched
C. Afraid
D. Bored
Answer: B
Question 3. The grandmother chewing betel and waving a fan highlights:
A. Strictness
B. Leisure and gentleness
C. Tiredness
D. Nagging
Answer: B
Question 4. The scene of the grandmother protecting “I” from the father shows:
A. Adults’ helplessness
B. Love and protection for the grandchild
C. Strictness
D. A joke
Answer: B
Question 5. The excerpt emphasizes the theme:
A. Childhood games
B. Family love and childhood memories
C. Father-son conflict
D. School life
Answer: B
