Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả Nguyễn Văn Minh
- Nguyễn Văn Minh là tác giả, giảng viên, có nhiều bài viết mang tính giáo dục tư tưởng, lối sống, định hướng giá trị cho học sinh, sinh viên.
- Các văn bản của ông thường:
- Đề cập đến lý tưởng sống, khát vọng cống hiến, trách nhiệm xã hội của người trẻ.
- Mang giọng văn nghị luận giàu cảm xúc, kết hợp lí lẽ và hình ảnh gợi cảm.
- Có tính truyền cảm hứng, khích lệ hành động, phù hợp với đối tượng thanh niên, sinh viên.
Tác phẩm Lẽ sống của thanh niên, sinh viên
- Trích trong sách Những lời chia sẻ, NXB Đại học Sư phạm, năm 2023.
- Thuộc kiểu văn bản nghị luận xã hội mang tính triết lí – định hướng lối sống.
- Nội dung chính:
- Khẳng định vai trò của đam mê, nhiệt huyết, lòng kiên trì và tinh thần dấn thân trong hành trình lập thân, lập nghiệp của người trẻ.
- Phê phán lối sống nóng vội, sợ hãi, thiếu bản lĩnh, ngại thử thách.
- Kêu gọi thanh niên, sinh viên suy nghĩ và hành động vì bản thân và vì đất nước, sống có trách nhiệm với cộng đồng.
- Nghệ thuật:
- Sử dụng nhiều biện pháp tu từ: so sánh, ẩn dụ, câu hỏi tu từ.
- Dẫn chứng tiêu biểu từ nhân vật lịch sử, khoa học nổi tiếng (Edison, Christopher Columbus).
- Giọng văn tha thiết, giàu sức thuyết phục.
Đọc hiểu bài Lẽ sống của thanh niên, sinh viên
LẼ SỐNG CỦA THANH NIÊN, SINH VIÊN
(1) Đỉnh núi cao không dành cho những người hèn nhát và lười vận động, đỉnh tri thức không có chỗ cho kẻ chỉ rong chơi. Nếu không có sự miệt mài, tìm tòi khám phá và dốc lòng cho những đam mê thì làm sao có một Edison vĩ đại và bóng đèn chiếu sáng hôm nay. Đi đến tận cùng đam mê là điều không dễ, vì có lúc tuổi trẻ nóng vội, khao khát nhanh chóng thành công nên vội vàng đốt cháy giai đoạn khiến những dự định trở thành dang dở. Giữ được lửa nhiệt huyết trong tâm hồn và kiên trì trong ý nghĩ đúng là điều rất quan trọng. Nếu cháy bùng lên rồi vụt tắt thì đó chỉ là một ánh sao băng giữa thiên hà vô tận.
(2) Đừng sợ! Nỗi sợ hãi sẽ giết chết mọi manh nha của bao ý nghĩ táo bạo, và sợ hãi sẽ là ngục tù của trí tuệ. Khi cái đầu vẫn bị đóng khung trong giới hạn thì ý tưởng có chăng cũng chỉ dừng lại những cái đã có rồi. Tự do chỉ có được khi nắm được và dự báo được quy luật, ý tưởng tốt đẹp phải được nảy mầm từ những khát khao chính đáng, mọi mơ hồ cùng lắm là ánh trăng suông. Nếu mải miết trên đất liền và lo cuồng phong, bão tố thì làm sao Chiristopher Columbus có cuộc phiêu lưu để tìm ra châu Mĩ bao la?
(3) Đất mãi mãi là đất, rừng mãi mãi là rừng, biển cả bao la vẫn quanh năm sóng vỗ, phố xá vẫn quen từng bước chân về. Ta nghĩ gì và làm gì trên đất, ta nghĩ gì để rừng mãi xanh tươi, ta nghĩ gì để biển khơi không chỉ đem về tôm cá mà cả những vần thơ làm dịu mát tâm hồn? Vẫn là đất, vẫn là rừng, vẫn là biển cả, vẫn là phố xưa nhưng no ấm đủ đầy? Phải làm sao? Các bạn hãy dành nhiều thời gian để nghĩ về điều đó và ra tay vì năm tháng chẳng đợi chờ, tuổi xuân trôi qua nhanh lắm.
(Trích Những lời chia sẻ, Nguyễn Văn Minh, NXB Đại học Sư phạm, 2023, tr.239-240)
Thực hiện yêu cầu sau:
Câu 1. (1,0 điểm) Theo tác giả, nỗi sợ hãi có tác hại gì?
Câu 2: (1,0 điểm) Trong đoạn (1) tác giả đã triển khai theo kiểu đoạn văn nào?
Câu 3. (1,0 điểm) Hãy giải thích vì sao tác giả đề cập đến Edison và Christopher Columbus trong văn bản?
Câu 4. (1,0 điểm) Những câu hỏi tu từ được sử dụng trong đoạn văn (3) có tác dụng gì?
Câu 5: (1.0 điểm) Văn bản thể hiện tình cảm, cảm xúc gì của người viết?
Câu 6. (1,0 điểm) Thông điệp nào trong văn bản có ý nghĩa nhất với em? Vì sao?
Hướng dẫn giải chi tiết
| 1 | Theo tác giả, nỗi sợ hãi có tác hại: Nỗi sợ hãi sẽ giết chết mọi manh nha của bao ý nghĩ táo bạo, và sợ hãi sẽ là ngục tù của trí tuệ. Khi cái đầu vẫn bị đóng khung trong giới hạn thì ý tưởng có chăng cũng chỉ dừng lại những cái đã có rồi. |
| 2 | Trong đoạn (1) tác giả đã triển khai theo đoạn văn diễn dịch (câu chủ đề đứng ở đầu đoạn) |
| 3 | Vì:
– Đều là những tấm gương về sự thành công – Minh chứng cho việc dám đương đầu với thử thách – Thể hiện tinh thần không ngừng khám phá, sáng tạo -> Qua đó, tác giả muốn truyền cảm hứng cho giới trẻ về: Sự kiên trì theo đuổi mục tiêu, dám vượt qua nỗi sợ hãi, không ngừng tìm tòi, khám phá những điều mới |
| 4 | – Câu hỏi tu từ: Ta nghĩ gì và làm gì trên đất, ta nghĩ gì để rừng mãi xanh tươi, ta nghĩ gì để biển khơi không chỉ đem về tôm cá mà cả những vần thơ làm dịu mát tâm hồn? Vẫn là đất, vẫn là rừng, vẫn là biển cả, vẫn là phố xưa nhưng no ấm đủ đầy? Phải làm sao?
– Tác dụng: + Tạo nên nhịp điệu, lời nhắn gửi đầy thiết tha đến với thế hệ trẻ hãy suy nghĩ và hành động. + Nhấn mạnh vào trách nhiệm của mỗi người đối với đất nước. + Thể hiện sự trăn trở, suy tư của tác giả trước thực tế cuộc sống |
| 5 | Tình cảm, cảm xúc của người viết được thể thiện trong văn bản:
– Lo lắng, trăn trở về lối sống thiếu kiên trì, nông nổi của tuổi trẻ – Tin tưởng, kỳ vọng vào khả năng và khát khao chính đáng của thế hệ trẻ – Thiết tha mong muốn tuổi trẻ sống có lý tưởng và tinh thần trách nhiệm với đất nước |
| 6 | Học sinh đưa ra được thông điệp trong văn bản có ý nghĩa nhất với bản thân và lí giải hợp lí.
Gợi ý thông điệp: – Hãy luôn giữ vững niềm tin, sự kiên trì và nỗ lực trong hành trình theo đuổi đam mê của mình. – Đừng sợ hãi trước khó khăn hay thất bại, hãy dám mạo hiểm và vượt qua giới hạn của bản thân để đạt được những thành tựu lớn lao. |
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Theo tác giả, vì sao nhiệt huyết của tuổi trẻ cần đi kèm với sự kiên trì?
- Em hiểu thế nào về hình ảnh “ánh sao băng giữa thiên hà vô tận” trong đoạn (1)?
- Đoạn văn (2) giúp em nhận thức gì về mối quan hệ giữa nỗi sợ hãi và sáng tạo?
- Qua đoạn (3), tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì về trách nhiệm của con người đối với đất nước?
- Em nhận xét như thế nào về giọng điệu và thái độ của tác giả trong toàn bộ văn bản?
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Liên hệ văn bản với một tác phẩm khác em đã học cũng bàn về lý tưởng sống của tuổi trẻ.
- Trong thực tế, “nỗi sợ hãi” mà học sinh, sinh viên thường gặp phải là gì? Làm thế nào để vượt qua?
- Từ văn bản, em rút ra bài học gì cho bản thân trong học tập và định hướng tương lai?
- Theo em, vì sao tác giả nhấn mạnh: “năm tháng chẳng đợi chờ, tuổi xuân trôi qua nhanh lắm”?
- Em hãy đề xuất một việc làm cụ thể của học sinh để thể hiện lẽ sống có trách nhiệm với xã hội.
C. Câu hỏi trắc nghiệm khách quan (5 câu)
Câu 1. Vấn đề trung tâm của văn bản Lẽ sống của thanh niên, sinh viên là gì?
A. Thành công trong học tập
B. Vai trò của tri thức
C. Lý tưởng sống và trách nhiệm của người trẻ
D. Những khó khăn của tuổi trẻ
→ Đáp án: C
Câu 2. Theo tác giả, điều gì sẽ “giết chết mọi manh nha của bao ý nghĩ táo bạo”?
A. Sự lười biếng
B. Sự thiếu tri thức
C. Nỗi sợ hãi
D. Sự nóng vội
→ Đáp án: C
Câu 3. Hình ảnh “đỉnh núi cao”, “đỉnh tri thức” trong đoạn (1) chủ yếu được sử dụng theo biện pháp nào?
A. Nhân hóa
B. So sánh – ẩn dụ
C. Hoán dụ
D. Nói quá
→ Đáp án: B
Câu 4. Việc nhắc đến Edison và Christopher Columbus nhằm mục đích gì?
A. Kể lại tiểu sử nhân vật
B. Minh họa cho sự may mắn trong thành công
C. Làm dẫn chứng cho tinh thần dấn thân, sáng tạo, vượt qua sợ hãi
D. So sánh hai con người vĩ đại
→ Đáp án: C
Câu 5. Thông điệp cốt lõi của văn bản là gì?
A. Tuổi trẻ cần thành công sớm
B. Tuổi trẻ không nên mạo hiểm
C. Tuổi trẻ cần sống có lý tưởng, dám nghĩ, dám làm và có trách nhiệm
D. Tuổi trẻ chỉ cần học tập tốt
→ Đáp án: C
