Thông tin tác giả – tác phẩm
Tác giả: Nhật Huy
- Là một cây bút viết báo, viết tản văn – nghị luận xã hội, thường xuất hiện trên các báo điện tử lớn.
- Bài viết của Nhật Huy mang phong cách ngắn gọn, giàu tính thời sự, chú trọng đưa ra các vấn đề xã hội đáng suy ngẫm.
- Tác giả thường sử dụng dẫn chứng từ đời sống để khơi gợi tư duy phản biện và nhấn mạnh các giá trị nhân văn.
Tác phẩm / Văn bản: “Không để lại tiền cho con”
- Thể loại: Nghị luận xã hội hiện đại.
- Nơi đăng: Báo Tuổi trẻ online (10/5/2015).
- Vấn đề chính: Quan niệm về việc cha mẹ có nên để lại nhiều tài sản cho con hay không, và điều gì thực sự quan trọng khi giáo dục con cái.
- Dẫn chứng chính:
- Tỷ phú Yu Pang-Lin hiến toàn bộ tài sản 2 tỉ USD cho hoạt động từ thiện.
- Bill Gates – người giàu nhất thế giới – chỉ để lại cho con một phần cực nhỏ tài sản.
- Thông điệp chủ đạo:
- Điều quan trọng nhất cha mẹ để lại cho con không phải tiền bạc, mà là ý thức tự chịu trách nhiệm và năng lực để tự chịu trách nhiệm về cuộc đời mình.
- Giá trị:
- Giá trị nội dung: Đặt ra vấn đề giáo dục con cái từ góc nhìn hiện đại; đề cao tính tự lập, tự chịu trách nhiệm.
- Giá trị nghệ thuật: Sử dụng dẫn chứng xác thực, lời văn súc tích, lập luận rõ ràng, dễ thuyết phục.
Đọc hiểu bài Không để lại tiền cho con
(1) Tỷ phú Hồng Kông Yu Pang-Lin vừa qua đời ở tuổi 93, để lại di chúc hiến toàn bộ tài sản trị giá khoảng 2 tỉ USD cho hoạt động từ thiện. Ông giải thích hành động của mình: “Nếu các con tôi giỏi hơn tôi thì chẳng cần phải để nhiều tiền cho chúng. Nếu chúng kém cỏi thì có nhiều tiền cũng chỉ có hại cho chúng mà thôi”. Yu Pang-Lin không phải là người đầu tiên trên thế giới “keo kiệt” với con nhưng lại hào phóng với xã hội. Người giàu nhất thế giới – Bill Gates – từng tuyên bố chỉ để lại cho con 0,05% tổng tài sản kếch xù của mình. Báo chí hỏi tại sao lại như vậy, ông trả lời đại ý: Con tôi là con người, mà đã là con người thì phải tự kiếm sống, không chỉ kiếm sống phục vụ chính bản thân mình mà còn phải góp phần thúc đẩy xã hội. Đã là con người thì phải lao động. Tại sao tôi phải cho con tiền?
…(2) Có người nói rằng, có hai thứ mà cha mẹ cần trang bị cho con cái và chỉ hai thứ đó là đủ, còn không, nếu có để lại cho con thứ gì đi nữa mà thiếu hai thứ đó thì coi như chưa cho con gì cả. Hai thứ đó là: ý thức tự chịu trách nhiệm về bản thân mình và năng lực để tự chịu trách nhiệm”.
(Theo Nhật Huy, Không để lại tiền cho con, dẫn theo http:// tuoitre.vn, ngày 10/5/2015)
Câu 1. Xác định kiểu văn bản của đoạn trích trên.
Câu 2. Tìm một lời dẫn trực tiếp và một lời dẫn gián tiếp trong đoạn văn (1).
Câu 3. Em hiểu “ý thức tự chịu trách nhiệm về bản thân mình và năng lực để tự chịu trách nhiệm” nghĩa là gì ?
Câu 4. Xét về cấu tạo, câu văn “Đã là con người thì phải lao động” thuộc kiểu câu gì? Nêu tác dụng của việc sử dụng kiểu câu đó trong ngữ cảnh.
Câu 5. Việc trích dẫn lời nói của Yu Pang-Lin và Bill Gates thể hiện thái độ gì của tác giả?
Câu 6. Em có đồng tình với ý kiến “Có hai thứ mà cha mẹ cần trang bị cho con cái và chỉ hai thứ đó là đủ… Hai thứ đó là: ý thức tự chịu trách nhiệm về bản thân mình và năng lực để tự chịu trách nhiệm” không ? Vì sao ?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Kiểu văn bản của đoạn trích: Văn bản Nghị luận.
Câu 2.
– Lời dẫn trực tiếp: “Nếu các con tôi giỏi hơn tôi thì chẳng cần phải để nhiều tiền cho chúng. Nếu chúng kém cỏi thì có nhiều tiền cũng chỉ có hại cho chúng mà thôi”
– Lời dẫn gián tiếp: Con tôi là con người, mà đã là con người thì phải tự kiếm sống, không chỉ kiếm sống phục vụ chính bản thân mình mà còn phải góp phần thúc đẩy xã hội
Câu 3.
– Ý thức tự chịu trách nhiệm về bản thân mình: Chịu trách nhiệm về mọi suy nghĩ, hành động, sự trưởng thành về trí tuệ và nhân cách… của chính mình.
– Năng lực để tự chịu trách nhiệm bao gồm: Tri thức (hiểu biết về thế giới, kiến thức chuyên môn…), khả năng lao động, sáng tạo và đạo đức (lòng trung thực , nghị lực sống, quan niệm sống đúng đắn,…)
Câu 4.
– Xét về cấu tạo, câu văn thuộc kiểu câu rút gọn (Chủ ngữ bị tỉnh lược)
– Tác dụng:
+ Làm cho câu văn gọn hơn, thông tin được truyền tải nhanh hơn, tạo sự liền mạch cho các hành động
+ Khẳng định vai trò tầm quan trọng của lao động trong việc tự chủ bản thân qua lời dạy con của Bill Gates
+ Tác giả muốn nhắn nhủ chúng ta phải luôn có ý thức và năng lực tự chịu trách nhiệm với bản thân không phụ thuộc vào người khác…
Câu 5.
– Thái độ của tác giả thông qua việc trích dẫn lời của những người nổi tiếng:
+ Thể hiện cách nhìn nhận phân tích, đánh giá vấn đề một cách khách quan, khoa học thông qua những dẫn chứng cụ thể
+ Giúp người đọc hình dung một cách cụ thể, đầy đủ và xác thực về những quan điểm tương đồng trong cách dạy con phải biết sống tự lập của các tỉ phú nổi tiếng
+ Khích lệ con người phải biết sống tự lập ngay từ nhỏ…
Câu 6.
– Học sinh có thể trình bày suy nghĩ cá nhân (đồng ý/ không đồng ý), có phân tích, lí giải cụ thể, thuyết phục về quan điểm của mình. Dưới đây là một vài gợi ý:
+ Đồng ý:
– Chỉ hai thứ ấy là đủ: Con cái sẽ sống cuộc sống của chính mình không phụ thuộc vào người khác và không sống cuộc sống do người khác sắp đặt, đường đời con cái có thể vấp ngã nhưng phải tự đứng dậy, đương đầu,… Đó là sự tự do, sự trải nghiệm và trưởng thành quý giá mà cha mẹ ban tặng.
– Ngược lại đứa con được bao bọc sẽ trở nên yếu đuối không thể vững bước trên đường đời, sớm ngã gục trước phong ba và sẵn sàng phung phí mọi của cải vật chất không phải do mình làm nên…
+ Không đồng ý: Cuộc sống con người vô cùng phức tạp, không phải chỉ có hai thứ trên mà đảm bảo cuộc sống , con người rất cần sự giúp đỡ của cha mẹ về kinh tế vật chất,…
+ Học sinh có thể kết hợp hai quan điểm trên và lý giải thuyết phục, giám khảo vẫn cho điểm tối đa.
Câu hỏi mở rộng từ văn bản
Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Qua hình ảnh Yu Pang-Lin hiến toàn bộ tài sản, tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì về giá trị của sự giàu có?
- Theo em, vì sao Bill Gates cho rằng “Đã là con người thì phải lao động”? Câu nói này phản ánh nhận thức gì về giá trị sống?
- Nghĩa sâu xa của quan điểm “Tiền nhiều có khi chỉ có hại cho con” là gì?
- Ý kiến trong đoạn (2) có tác dụng gì đối với lập luận của văn bản?
- Em cảm nhận gì về thái độ của tác giả khi bàn luận về cách dạy con của các tỷ phú thế giới?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Trong gia đình em, cha mẹ đã trang bị cho em những “năng lực tự chịu trách nhiệm” nào? Hãy nêu một ví dụ cụ thể.
- Theo em, học sinh ngày nay có đang bị “bao bọc quá mức” không? Điều này gây ra những hậu quả gì?
- Em hãy kể về một lần em phải tự chịu trách nhiệm cho hành động của mình và bài học rút ra.
- Quan điểm của tác giả giúp em thay đổi như thế nào trong việc sử dụng tiền bạc và học cách tự lập?
- Viết đoạn văn (5–7 câu) trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa của lao động đối với tuổi trẻ.
Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng
Câu hỏi nội dung – tư duy (5 câu)
- Mục đích chính của văn bản là:
A. Miêu tả cuộc đời các tỷ phú
B. Phản đối việc để lại tài sản
C. Bàn về cách giáo dục con cái
D. Giải thích vì sao người giàu làm từ thiện
→ Đáp án: C - Lời dẫn trực tiếp trong đoạn văn được dùng để:
A. Làm văn bản dài hơn
B. Tăng tính thuyết phục bằng chứng cứ sống động
C. Giảm bớt vai trò của người viết
D. So sánh giữa các tỷ phú
→ Đáp án: B - Câu “Đã là con người thì phải lao động” nhằm khẳng định:
A. Lao động là nghĩa vụ chung
B. Người giàu không cần lao động
C. Lao động chỉ dành cho người nghèo
D. Cha mẹ phải nuôi con suốt đời
→ Đáp án: A - Dẫn chứng Bill Gates được dùng để:
A. Chứng minh người Mỹ tiết kiệm
B. Bổ sung và củng cố quan điểm của Yu Pang-Lin
C. So sánh ai giàu hơn
D. Tạo kịch tính cho bài viết
→ Đáp án: B - Cụm từ “năng lực để tự chịu trách nhiệm” KHÔNG bao gồm yếu tố nào sau đây?
A. Kiến thức
B. Đạo đức
C. Sự sáng tạo
D. Sự ỷ lại
→ Đáp án: D
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Khi cha mẹ không để lại nhiều tiền của, điều quan trọng nhất con cái cần có là:
A. Sự ganh tị
B. Sự ỷ lại
C. Ý thức tự lập
D. Tính hưởng thụ
→ Đáp án: C - Một học sinh muốn rèn “năng lực tự chịu trách nhiệm” cần:
A. Luôn nhờ bạn làm hộ bài
B. Chủ động học tập và sửa lỗi
C. Chờ đợi sự nhắc nhở
D. Trốn tránh trách nhiệm
→ Đáp án: B - Từ quan điểm của bài viết, điều gì có thể xảy ra nếu trẻ được cho quá nhiều tiền?
A. Trẻ càng nỗ lực hơn
B. Trẻ thiếu động lực và dễ ỷ lại
C. Trẻ độc lập hơn
D. Trẻ hiểu giá trị lao động hơn
→ Đáp án: B - Theo tinh thần văn bản, hành động nào sau đây là đúng?
A. Muốn gì cũng xin bố mẹ
B. Tự tiết kiệm tiền cho mục tiêu của mình
C. Phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình
D. Chỉ làm việc khi bị thúc ép
→ Đáp án: B - Bài viết hướng người trẻ đến lối sống:
A. Thụ động
B. Hưởng thụ
C. Tự lập và trách nhiệm
D. Phụ thuộc vào tài sản thừa kế
→ Đáp án: C
