Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Nguyễn Văn Tùng
- Năm sinh: 1955
- Quê quán: Hà Nam
- Nghề nghiệp: Nhà giáo, nhà nghiên cứu, phê bình văn học.
- Lĩnh vực hoạt động:
- Giảng dạy và nghiên cứu văn học Việt Nam hiện đại.
- Viết nhiều công trình, bài tiểu luận phê bình về thơ ca và nghệ thuật ngôn từ.
- Phong cách:
- Giọng nghị luận uyển chuyển, kết hợp lý lẽ và cảm xúc.
- Luôn hướng tới việc khám phá bản chất của cái đẹp trong thơ và đời sống tinh thần con người.
- Một số công trình tiêu biểu:
Khoảnh khắc và khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ, Thơ ca – tiếng nói của tâm hồn Việt, Nghệ thuật và con người trong dòng chảy hiện đại…
Tác phẩm: “Khoảnh khắc và khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ”
- Thể loại: Nghị luận – phê bình văn học.
- Xuất xứ: Trích trong sách cùng tên Khoảnh khắc và khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ, NXB Trẻ, 2012.
- Đề tài: Bàn về “khoảnh khắc nghệ thuật” – yếu tố quan trọng làm nên vẻ đẹp và sức sống cho thơ ca.
- Luận đề chính:
“Khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ là phút thăng hoa cảm xúc của người nghệ sĩ, nơi tâm hồn con người hòa cùng nhịp điệu của thiên nhiên và thời gian, tạo nên giá trị đích thực cho tác phẩm.” - Giá trị nội dung:
- Làm rõ vai trò của “khoảnh khắc nghệ thuật” trong hành trình sáng tạo thơ ca.
- Khẳng định tài năng và tâm hồn của thi sĩ là điều kiện để biến khoảnh khắc thành kiệt tác.
- Giá trị nghệ thuật:
- Kết hợp linh hoạt các thao tác nghị luận (giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh).
- Giọng văn giàu cảm xúc, lập luận chặt chẽ, hình ảnh gợi cảm.
Đọc hiểu bài Khoảnh khắc và khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ
Khoảnh khắc nghệ thuật có thể có mặt trong hầu hết các loại hình nghệ thuật. Trong văn chương nó cũng xuất hiện ở tất cả các thể loại nhưng xuất hiện với tần số lớn, với những đặc điểm điển hình và thú vị nhất ở thơ ca.
Giống như lao động nghệ thuật của một nhà nhiếp ảnh là đi tìm những giây phút đẹp nhất của những đối tượng hiện hữu xung quanh: những giọt sương trên lá long lanh ánh lên những tia sáng diệu kì trong ánh nắng bình minh, hay lớp lớp gợn sóng lăn tăn ánh vàng trên mặt nước buổi hoàng hôn để thu vào ống kính, thì thi sĩ cũng thường đi tìm và lắng nghe trong tâm hồn mình phút thăng hoa của cảm xúc, được tạo nên từ sự cộng hưởng giữa những rung cảm của trái tim trước con người và thiên nhiên đồng điệu. Những bài thơ ghi lại được những khoảnh khắc đó đã tạo nên những khoảnh khắc nghệ thuật…
Nhà thơ luôn đi tìm những khoảnh khắc diệu kì cho thơ mình, và nhiều khi những khoảnh khắc tạo nên những kiệt tác nghệ thuật. Chính vì thế đã có người định nghĩa về kiệt tác: Đó là những viên ngọc từ trên trời rơi xuống mà may mắn cho những ai đã nhặt được nó. Nói như vậy không có nghĩa là phủ định lao động nghệ thuật của nhà thơ, nhưng không phải bất kì ai cũng có được cái may mắn ấy. Tạo hóa cũng biết chọn mặt gửi vàng. Nhưng viên ngọc chỉ rơi vào tay ai có đủ tài năng và lòng nhân ái để biết nâng niu thổi vào nó một linh hồn.
Bởi thế, khoảnh khắc có ý nghĩa lớn lao trong sáng tác thi ca. Nhờ có khoảnh khắc mà có được sức bật, điểm tựa cho tâm hồn. Điểm tựa càng chắc thì sức bật càng lớn, khoảnh khắc nghệ thuật càng giá trị, có khoảnh khắc nghệ thuật đã trở thành kiệt tác. Phút thi sĩ sáng tạo ra khoảnh khắc ấy, người ta lâu nay vẫn gọi là phút xuất thần.
Thời gian là một yếu tố quan trọng làm nên những khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ. Thi sĩ thường hay rung động trước khoảnh khắc của thời gian. Thời gian ở những điểm giao nhau của nó, như điểm giao giữa ngày và đêm đó là hoàng hôn: “Chiều hôm nhớ nhà” của Huyện Thanh Quan. Thời gian trong mối tương tác giữa cái hữu hạn đời người, cái vô hạn của đất trời, vũ trụ. Thời gian trong hồi ức mang theo những kỉ niệm sâu sắc của nhà thơ: “Thời hoa đỏ” của Thanh Tùng, “Viết trong mùa hoa phượng” của Xuân Hoài
Không gian cũng vậy, trong những khoảnh khắc nghệ thuật không gian tồn tại là hình ảnh thiên nhiên xung quanh nhà thơ. Thiên nhiên là đối tượng miêu tả, là cái đẹp thánh thiện, thuần khiết, gợi lên trong tâm hồn con người những rung cảm thẩm mĩ: “Dục Thúy Sơn” của Nguyễn Trãi; “Thu hứng”, “Thu vịnh”, “Thu ẩm” của Nguyễn Khuyến; những suy tư trăn trở về tình yêu “Trước biển” của Vũ Quần Phương; những ẩn chứa kỉ niệm trong “Núi đôi” của Vũ Cao…
(Trích Khoảnh khắc và khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ,
Nguyễn Văn Tùng, NXB Trẻ, 2012, tr. 67- 68)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Chỉ ra một số dấu hiệu để xác định luận đề của đoạn trích.
Câu 2. Xác định các yếu tố ngôn ngữ được sử dụng tạo tính liên kết trong đoạn trích.
Câu 3. Trình bày hiệu quả của việc phối hợp các thao tác nghị luận: phân tích, so sánh, bình luận, chứng minh trong đoạn trích.
Câu 4. Nhận xét quan điểm, thái độ bàn luận của tác giả trong đoạn văn sau:
Nhờ có khoảnh khắc mà có được sức bật, điểm tựa cho tâm hồn. Điểm tựa càng chắc thì sức bật càng lớn, khoảnh khắc nghệ thuật càng giá trị, có khoảnh khắc nghệ thuật đã trở thành kiệt tác. Phút thi sĩ sáng tạo ra khoảnh khắc ấy, người ta lâu nay vẫn gọi là phút xuất thần.
Câu 5. Từ hành trình nhà thơ đi tìm khoảnh khắc kì diệu được nêu trong đoạn trích, anh/ hãy bày tỏ suy nghĩ về hoạt động sáng tạo thơ ca của người nghệ sĩ. (Trình bày 5-7 dòng)
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
– Một số dấu hiệu để xác định luận đề của đoạn trích:
+ Nhan đề văn bản: Khoảnh khắc và khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ
+ Vấn đề được nêu ở đoạn đầu: Khoảnh khắc nghệ thuật có thể có mặt trong hầu hết các loại hình nghệ thuật
+ Các luận điểm trong văn bản đều được triển khai và xoay quanh vấn đề khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ.
– Luận đề của đoạn trích là: Khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ
Câu 2.
Các yếu tố ngôn ngữ được sử dụng tạo tính liên kết:
– Lặp cụm từ: Khoảnh khắc, khoảnh khắc nghệ thuật…
– Từ ngữ nối câu, nối đoạn: vì thế, bởi thế, nhưng…
– Thay thế từ ngữ: nói như vậy, đó là, không gian cũng vậy…
Câu 3.
Hiệu quả của việc phối hợp các thao tác nghị luận trong đoạn trích.
– Các thao tác được phối hợp:
+ Thao tác phân tích: để làm sáng rõ vấn đề khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ, tác giả đã chia tách thành các luận điểm bàn luận: giải thích, ý nghĩa, thời gian, không gian.
+ Thao tác so sánh: đối chiếu sự giống nhau giữa nhà nhiếp ảnh và nhà thơ trong hành trình đi tìm khoảnh khắc nghệ thuật; làm nổi bật nét đặc thù của khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ ca.
+ Thao tác bình luận: đánh giá cao vai trò quan trọng của khoảnh khắc nghệ thuật đối với nhà thơ.
+ Thao tác chứng minh: Nêu dẫn chứng về một số tác giả, tác phẩm ở các luận điểm; giúp củng cố lí lẽ, làm sáng tỏ vấn đề bàn luận.
– Việc phối hợp một cách linh hoạt các thao tác nghị luận: làm rõ luận đề; giúp đoạn trích có lí lẽ và bằng chứng thuyết phục, lập luận chặt chẽ, mạch lạc; tăng hiệu quả lập luận.
Câu 4.
Quan điểm, thái độ bàn luận của tác giả:
– Đề cao vai trò quan trọng của khoảnh khắc nghệ thuật trong sáng tác thơ ca; khẳng định mối liên kết bền chặt giữa khoảnh khắc nghệ thuật, tâm hồn nhà thơ và giá trị của tác phẩm.
– Tác giả nêu chủ kiến rõ ràng, ngợi ca, trân trọng tài năng của người nghệ sĩ khi xuất thần sáng tạo những khoảnh khắc nghệ thuật.
Câu 5.
– Hành trình nhà thơ đi tìm khoảnh khắc kì diệu: thi sĩ cũng thường đi tìm và lắng nghe trong tâm hồn mình phút thăng hoa của cảm xúc, được tạo nên từ sự cộng hưởng giữa những rung cảm của trái tim trước con người và thiên nhiên đồng điệu.
– HS bày tỏ suy nghĩ về hoạt động sáng tạo thơ ca: (có thể theo hướng)
Hoạt động sáng tạo thơ ca là một loại lao động có tính đặc thù, đòi hỏi nhà thơ phải tốn rất nhiều tâm não; để tạo nên những sản phẩm thơ ca độc đáo nhà thơ phải có cảm xúc mãnh liệt, luôn hòa điệu tâm hồn với hiện thực đời sống để thăng hoa cảm xúc, có được những khoảnh khắc xuất thần trong sáng tác…
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG TỪ TÁC PHẨM
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
Câu 1. Phân tích khái niệm “khoảnh khắc nghệ thuật” trong thơ ca mà tác giả Nguyễn Văn Tùng nêu trong đoạn trích.
Câu 2. Vì sao tác giả cho rằng “khoảnh khắc nghệ thuật” thường xuất hiện rõ nhất và thú vị nhất trong thơ ca?
Câu 3. Phân tích ý nghĩa của hình ảnh so sánh giữa người nhiếp ảnh và nhà thơ trong việc tìm kiếm khoảnh khắc nghệ thuật.
Câu 4. Theo anh/chị, “phút xuất thần” trong sáng tạo nghệ thuật có vai trò như thế nào đối với quá trình sáng tác thơ ca?
Câu 5. Qua đoạn trích, anh/chị nhận thấy tình yêu và thái độ của tác giả Nguyễn Văn Tùng đối với người nghệ sĩ như thế nào?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Câu 1. Từ quan điểm “Tạo hóa cũng biết chọn mặt gửi vàng”, anh/chị liên hệ với quan niệm về tài năng trong sáng tạo nghệ thuật của một tác giả khác mà anh/chị biết.
Câu 2. Liên hệ giữa “khoảnh khắc nghệ thuật” trong thơ với “giây phút lóe sáng” trong sáng tạo khoa học để làm rõ bản chất của cảm hứng sáng tạo.
Câu 3. Trong học tập và cuộc sống, anh/chị đã từng có “khoảnh khắc nghệ thuật” hay “phút xuất thần” nào đáng nhớ chưa? Hãy chia sẻ.
Câu 4. Liên hệ quan điểm trong đoạn trích với tư tưởng của Nguyễn Du về “chữ Tâm” trong sáng tạo nghệ thuật.
Câu 5. Từ hành trình nhà thơ đi tìm khoảnh khắc kì diệu, anh/chị rút ra bài học gì cho bản thân trong việc nuôi dưỡng cảm xúc và đam mê sáng tạo?
Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1. Đoạn trích “Khoảnh khắc và khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ” thuộc thể loại:
A. Tự sự
B. Nghị luận
C. Biểu cảm
D. Thuyết minh
→ Đáp án đúng: B
Câu 2. Theo tác giả, “phút xuất thần” là gì?
A. Khoảnh khắc nhà thơ nghỉ ngơi sau sáng tác.
B. Khoảnh khắc nhà thơ bộc lộ cảm xúc mãnh liệt nhất, tạo nên kiệt tác.
C. Khoảnh khắc nhà thơ học hỏi kinh nghiệm của người khác.
D. Khoảnh khắc nhà thơ kết thúc tác phẩm.
→ Đáp án đúng: B
Câu 3. Trong đoạn trích, hình ảnh người nhiếp ảnh được dùng để:
A. Minh họa cho đề tài của thơ ca.
B. So sánh, làm nổi bật hành trình sáng tạo của nhà thơ.
C. Mở rộng đề tài về hội họa.
D. Đối lập với nghệ thuật thi ca.
→ Đáp án đúng: B
Câu 4. Theo tác giả, yếu tố nào làm nên khoảnh khắc nghệ thuật trong thơ?
A. Thời gian và không gian nghệ thuật.
B. Kết cấu câu thơ và nhịp điệu.
C. Vần điệu và từ ngữ.
D. Cảm xúc và kĩ thuật ngôn ngữ.
→ Đáp án đúng: A
Câu 5. Thông điệp nổi bật nhất của đoạn trích là:
A. Thơ chỉ là ngôn ngữ của cảm xúc.
B. Nhà thơ cần nhiều may mắn hơn tài năng.
C. “Khoảnh khắc nghệ thuật” là nền tảng để tạo nên kiệt tác thơ ca.
D. Sáng tạo thơ ca hoàn toàn là ngẫu hứng.
→ Đáp án đúng: C
Exploring the Author and the Work
Author: Nguyễn Văn Tùng
Year of birth: 1955
Hometown: Hà Nam
Occupation: Educator, researcher, and literary critic.
Field of activity:
Teaching and researching modern Vietnamese literature.
Writing many studies and critical essays on poetry and the art of language.
Style:
Flexible argumentative tone, combining reasoning and emotion.
Always oriented toward exploring the essence of beauty in poetry and in the spiritual life of human beings.
Some representative works:
Moment and Artistic Moment in Poetry, Poetry – The Voice of the Vietnamese Soul, Art and Human Beings in the Flow of Modernity…
Work: “Moment and Artistic Moment in Poetry”
Genre: Literary criticism – argumentation.
Origin: Excerpt from the book of the same name Moment and Artistic Moment in Poetry, Youth Publishing House, 2012.
Topic: Discusses the “artistic moment” – an essential element that creates the beauty and vitality of poetry.
Main thesis:
“The artistic moment in poetry is the sublimation of the artist’s emotions, where the human soul harmonizes with the rhythm of nature and time, creating the true value of the work.”
Content value:
Clarifies the role of the “artistic moment” in the creative journey of poetry.
Affirms that the poet’s talent and soul are the conditions that turn a fleeting moment into a masterpiece.
Artistic value:
Flexible combination of argumentative methods (explanation, analysis, demonstration, commentary, comparison).
A tone rich in emotion, tightly reasoned, and evocatively expressive.
Reading comprehension of the text “Moment and Artistic Moment in Poetry”
The artistic moment can appear in almost all forms of art. In literature, it also appears in all genres but with the greatest frequency and the most typical and fascinating features in poetry. Just as the artistic labor of a photographer is to seek the most beautiful seconds of surrounding objects – the sparkling dew drops on the leaves glistening in the magical rays of the morning sun, or the rippling golden waves on the surface of the water at sunset — the poet, too, often seeks and listens within his soul for the moment of emotional sublimation, created from the resonance between the heart’s vibrations toward humanity and the harmony of nature. Poems that capture such moments create artistic moments.
The poet is always searching for miraculous moments for his poetry, and many times those moments create artistic masterpieces. That is why someone once defined a masterpiece as: “A pearl that falls from the sky, and blessed are those who happen to pick it up.” Saying so does not mean denying the poet’s artistic labor, but not everyone has that good fortune. Nature also knows how to choose the right hands for its treasures. Yet the pearl only falls into the hands of those with enough talent and compassion to cherish it and breathe a soul into it.
Therefore, the moment holds great significance in poetic creation. Thanks to such moments, the soul finds a springboard, a foundation for inspiration. The firmer the foundation, the stronger the leap; the more valuable the artistic moment, the more likely it becomes a masterpiece. The moment when the poet creates that artistic spark is what people have long called the ecstatic instant.
Time is an important factor in forming artistic moments in poetry. Poets are often moved by moments of time — at the intersections of time, such as the meeting point between day and night, which is twilight: “Evening Nostalgia” by Huyền Thanh Quan. Time also exists in the interaction between the finitude of human life and the infinity of heaven and the universe. Time in memory carries the poet’s deepest emotions: “The Red Flower Season” by Thanh Tùng, “Written in the Season of Phoenix Flowers” by Xuân Hoài.
Space as well — in artistic moments, space exists as images of nature surrounding the poet. Nature is the object of description, the embodiment of purity and sanctity, evoking in the human soul aesthetic emotions: “Dục Thúy Mountain” by Nguyễn Trãi; “Autumn Feelings,” “Autumn Sight,” “Autumn Drinking” by Nguyễn Khuyến; reflections on love in “Before the Sea” by Vũ Quần Phương; or hidden memories in “Twin Mountains” by Vũ Cao.
(Excerpt from Moment and Artistic Moment in Poetry,
Nguyễn Văn Tùng, Youth Publishing House, 2012, pp. 67–68)*
Tasks:
Question 1. Identify several indicators that help determine the thesis of the excerpt.
Question 2. Identify the linguistic elements used to create cohesion in the excerpt.
Question 3. Explain the effectiveness of combining argumentative methods: analysis, comparison, commentary, and demonstration in the excerpt.
Question 4. Comment on the author’s viewpoint and attitude in the following passage:
Thanks to the moment, there is a springboard, a foundation for the soul. The firmer the foundation, the stronger the leap; the more valuable the artistic moment, the more likely it becomes a masterpiece. The moment when the poet creates that artistic spark is what people have long called the ecstatic instant.
Question 5. From the poet’s journey in search of the miraculous moment described in the excerpt, express your thoughts on the creative activity of the artist in 5–7 lines.
Detailed Answer Key
Question 1.
- Several indicators to determine the thesis of the excerpt:
- The title of the text: Moment and Artistic Moment in Poetry
- The issue presented in the opening paragraph: The artistic moment can appear in almost all forms of art.
- All the arguments in the text develop around the issue of the artistic moment in poetry.
→ The thesis of the excerpt is: The artistic moment in poetry.
Question 2.
Linguistic elements used to create cohesion:
- Repetition of phrases: moment, artistic moment…
- Connective words: therefore, thus, but…
- Substitution: saying so, that is, likewise in space…
Question 3.
Effectiveness of combining argumentative methods in the excerpt:
- Methods used:
- Analysis: To clarify the issue of artistic moments in poetry, the author divides it into argumentative points: explanation, meaning, time, and space.
- Comparison: Drawing parallels between the photographer and the poet in their journey to seek artistic moments; emphasizing the unique characteristics of artistic moments in poetry.
- Commentary: Highly values the significance of the artistic moment for the poet.
- Demonstration: Provides examples of authors and works for each argument, strengthening reasoning and making the discussion convincing.
→ The flexible combination of argumentative methods clarifies the thesis, ensuring the excerpt has strong logic, persuasive reasoning, and coherent structure; thus enhancing the effectiveness of argumentation.
Question 4.
Author’s viewpoint and attitude:
- Emphasizes the crucial role of the artistic moment in poetic creation; affirms the strong bond between the artistic moment, the poet’s soul, and the value of the work.
- Expresses a clear personal stance: admiration and respect for the artist’s talent when he reaches that ecstatic state of creative inspiration.
Question 5.
- The poet’s journey to find the miraculous moment: The poet often searches and listens within his soul for the moment of emotional sublimation, created from the resonance between the heart’s feelings for humanity and the harmony of nature.
- Student’s reflection on poetic creation (for example):
Poetic creation is a unique form of artistic labor, requiring the poet to devote immense mental and emotional effort. To produce distinctive works, the poet must experience intense emotions and attune his soul to real life, thereby achieving emotional sublimation — those ecstatic moments of inspiration that birth true art.
ADDITIONAL QUESTIONS FROM THE WORK
Questions on content – reasoning – interpretation
Question 1. Analyze the concept of the “artistic moment” in poetry as proposed by Nguyễn Văn Tùng in the excerpt.
Question 2. Why does the author believe that “the artistic moment” most clearly and interestingly appears in poetry?
Question 3. Analyze the meaning of the comparison between the photographer and the poet in their quest for the artistic moment.
Question 4. In your opinion, what role does the “ecstatic instant” play in the process of poetic creation?
Question 5. Through the excerpt, what do you perceive about Nguyễn Văn Tùng’s love and attitude toward artists?
Questions for connection – application
Question 1. From the statement “Nature also knows how to choose the right hands for its treasures,” connect this with another author’s view on talent in artistic creation that you know.
Question 2. Relate the “artistic moment” in poetry to the “flash of genius” in scientific creativity to clarify the essence of inspiration.
Question 3. In study or life, have you ever had a memorable “artistic moment” or “ecstatic instant”? Please share.
Question 4. Connect the viewpoint in the excerpt with Nguyễn Du’s idea of “the word Tâm (Heart)” in artistic creation.
Question 5. From the poet’s journey to find miraculous moments, what lesson do you draw for yourself in nurturing emotion and creative passion?
Multiple-choice questions
Question 1. The excerpt “Moment and Artistic Moment in Poetry” belongs to which genre?
A. Narrative
B. Argumentative
C. Expressive
D. Expository
→ Correct answer: B
Question 2. According to the author, what is the “ecstatic instant”?
A. The moment the poet rests after writing.
B. The moment the poet expresses the most intense emotion, creating a masterpiece.
C. The moment the poet learns from others.
D. The moment the poet finishes the work.
→ Correct answer: B
Question 3. In the excerpt, the image of the photographer is used to:
A. Illustrate the theme of poetry.
B. Compare and highlight the poet’s creative journey.
C. Broaden the topic to painting.
D. Contrast with poetic art.
→ Correct answer: B
Question 4. According to the author, which factors create the artistic moment in poetry?
A. Artistic time and space.
B. Structure and rhythm of verse.
C. Rhyme and diction.
D. Emotion and linguistic technique.
→ Correct answer: A
Question 5. The most prominent message of the excerpt is:
A. Poetry is merely the language of emotion.
B. The poet needs luck more than talent.
C. “The artistic moment” is the foundation for creating poetic masterpieces.
D. Poetic creation is entirely spontaneous.
→ Correct answer: C
