Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Hạ Tri Chương (659–744)
- Hạ Tri Chương là nhà thơ đời Đường (Trung Quốc).
- Ông nổi tiếng là người tài hoa, phóng khoáng, có tình bạn thân thiết với Lý Bạch.
- Phần lớn cuộc đời ông sống và làm quan xa quê.
- Thơ Hạ Tri Chương không nhiều nhưng giản dị, tự nhiên, giàu cảm xúc chân thành.
- Hồi hương ngẫu thư là tác phẩm tiêu biểu, thể hiện nỗi niềm hoài hương sâu lắng của người xa quê lâu năm.
Tác phẩm: Hồi hương ngẫu thư (Ngẫu nhiên viết khi trở về quê)
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Hoàn cảnh sáng tác: Khi tác giả trở về quê sau hơn nửa thế kỉ xa cách.
- Nội dung:
- Hai câu đầu: kể lại chặng đời xa quê – trở về quê trong sự đổi thay của thời gian.
- Hai câu sau: tình huống bất ngờ, trớ trêu khi trẻ con trong làng coi tác giả là khách lạ.
- Ý nghĩa:
- Bài thơ thể hiện nỗi ngậm ngùi, hụt hẫng của con người khi trở về cố hương nhưng không còn được nhận ra.
- Gợi suy ngẫm sâu sắc về thời gian, tuổi tác và thân phận con người.
Đọc hiểu bài Hồi hương ngẫu thư
HỒI HƯƠNG NGẪU THƯ
Thiếu tiểu ly gia, lão đại hồi,
Hương âm vô cải, mấn mao tồi.
Nhi đồng tương kiến, bất tương thức,
Tiếu vấn, khách tòng hà xứ lai?
Câu 1. Bài thơ trên thuộc thể thơ nào?
A. Thất ngôn bát cú đường luật
B. Thất ngôn tứ tuyệt đường luật
C. Thất ngôn xen lục ngôn
D. Song thất lục bát
Câu 2. Dòng nào nêu lên tâm trạng của tác giả trong bài thơ?
A. Vui mừng, háo hức khi trở về quê
B. Buồn thương trước cảnh quê hương có nhiều thay đổi
C. Ngậm ngùi, hụt hẫng khi trở thành khách lạ giữa quê hương
D. Đau đớn, luyến tiếc khi phải rời xa chốn kinh thành
Câu 3. Biện pháp nghệ thuật nào không sử dụng trong bài thơ Hồi hương ngẫu thư?
A. Biểu cảm qua tự sự và miêu tả
B. Phép tương phản
C. Phép đối
D. Ẩn dụ
Câu 4. Nhận định nào sau đây không đúng với bài thơ?
A. Hai câu đầu có giọng điệu nhẹ nhàng, bình thản, khách quan song pha lẫn nỗi buồn ngậm ngùi
B. Thể hiện tình yêu quê hương thắm thiết của một người lữ khách nhớ về cố hương.
C. Hai câu sau là giọng điệu hóm hỉnh, bi hài chứa đựng một nỗi buồn ngậm ngùi, cô đơn của tác giả khi về đến quê nhà.
D. Bài thơ sử dụng phép tiểu đối thành công, góp phần thể hiện sâu sắc những tâm tư, tình cảm của tác giả.
Câu 5 (1,0 điểm) Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong hai câu thơ đầu.
Câu 6 (0,5 điểm) Nhà thơ đã thể hiện tâm trạng gì qua câu thơ “Tiếu vấn khách tòng hà xứ lai”?
Câu 7 (1,0 điểm) Sự biểu hiện tình quê hương ở hai câu trên và hai câu dưới có gì khác nhau về giọng điệu?
Câu 8 (0,5 điểm) Em hãy kể tên một số bài thơ đường luật viết về quê hương mà mình biết.
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1
B. Thất ngôn tứ tuyệt đường luật
Câu 2
C. Ngậm ngùi, hụt hẫng khi trở thành khách lạ giữa quê hương
Câu 3
D. Ẩn dụ
Câu 4
B. Thể hiện tình yêu quê hương thắm thiết của một người lữ khách nhớ về cố hương.
Câu 5
– Phép đối: thiếu tiểu – lão đại’ li gia – đại hồi; hương âm vô cải – mấn mao tồi.
– Tác dụng: Nhấn mạnh tình yêu quê hương nên tác giả trở về quê hương.
Câu 6
Câu thơ “Tiếu vấn khách tòng hà xứ lai” thể hiện niềm chua xót, u buồn của tác giả khi trở về quê: Đây chính là quê hương ông nhưng ông bị coi là khách lạ. Khách lạ ngay chính quê hương mình. Đây là qui luật tự nhiên, giờ bạn ông chắc đã còn. Song, tự đáy lòng ông rất tủi buồn vì tình yêu quê hương dồn nén hơn 50 năm giờ được đáp đền là thế. Nên nhi đồng hớn hở bao nhiêu thì nhà thơ sầu muộn bấy nhiêu.
Câu 7
– Hai câu đầu giọng điệu chân thực, sâu sắc, hai câu cuối hình ảnh âm thanh tươi vui.
– Ý nghĩa: Câu thơ sử dụng những hình ảnh, âm thanh vui tươi để thể hiện nỗi ngậm ngùi, buồn tủi, xót xa của tác giả.
Câu 8
HS nêu tên tác giả, tá phẩm: Qua Đèo Ngang – Bà Huyện Thanh Quan, Chiều hôm nhớ nhà – Bà Huyện Thanh Quan,…
Các câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Phân tích tâm trạng của tác giả khi trở về quê hương qua hai câu thơ đầu.
- Tình huống “nhi đồng tương kiến, bất tương thức” gợi cho em suy nghĩ gì về sự tàn nhẫn của thời gian?
- Theo em, tiếng cười của trẻ con trong bài thơ mang sắc thái vui hay buồn? Vì sao?
- Nhận xét về cách tác giả thể hiện tình yêu quê hương trong bài thơ: trực tiếp hay gián tiếp?
- Phân tích giá trị biểu cảm của sự đối lập giữa “thiếu tiểu” và “lão đại”.
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Liên hệ tâm trạng của Hạ Tri Chương trong Hồi hương ngẫu thư với tâm trạng của Lý Bạch trong bài Tĩnh dạ tứ.
- Từ bài thơ, em hãy chia sẻ suy nghĩ về cảm giác lạc lõng khi trở về nơi từng gắn bó.
- Theo em, vì sao đề tài quê hương luôn gợi nhiều cảm xúc trong thơ ca?
- Nếu đặt mình vào hoàn cảnh của tác giả, em sẽ ứng xử thế nào trước lời hỏi của lũ trẻ?
- Bài thơ giúp em nhận ra điều gì về giá trị của ký ức và cội nguồn?
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Hai câu thơ đầu thể hiện rõ nhất điều gì?
A. Niềm vui đoàn tụ
B. Sự đổi thay của quê hương
C. Dấu ấn thời gian trên con người
D. Cuộc sống yên bình nơi thôn dã
→ Đáp án: C
Câu 2. Yếu tố nào tạo nên tính chất bi hài của bài thơ?
A. Sự thay đổi của giọng thơ
B. Hình ảnh trẻ con hồn nhiên
C. Tình huống tác giả bị coi là khách lạ
D. Lời kể giản dị
→ Đáp án: C
Câu 3. Biện pháp nghệ thuật nổi bật nhất trong hai câu thơ đầu là gì?
A. So sánh
B. Phép đối
C. Ẩn dụ
D. Nói quá
→ Đáp án: B
Câu 4. Câu thơ cuối cho thấy tâm trạng nào của tác giả?
A. Hờn trách quê hương
B. Tự hào về quá khứ
C. Ngậm ngùi, xót xa
D. Thản nhiên, vô cảm
→ Đáp án: C
Câu 5. Chủ đề chính của bài thơ Hồi hương ngẫu thư là gì?
A. Ca ngợi vẻ đẹp làng quê
B. Nỗi buồn tuổi già
C. Tình yêu quê hương gắn với nỗi ngậm ngùi trước thời gian
D. Niềm vui ngày trở về
→ Đáp án: C
