Đọc hiểu bài Hiu hiu gió bấc
Ở cái xóm nhỏ ven thành phố này, người ta nhắc tới anh Hết còn nhiều hơn chủ tịch tỉnh đi họp. Ðứa nào hỗn hào, lười biếng, má nó biểu: “Lại coi thằng Hết kìa! Ba mươi mấy tuổi đầu rồi, ngày đi làm thuê, làm mướn, không có chuyện gì nó chê, chiều về lụi hụi chui vô bếp nấu cơm, giặt giũ cho cha già, hiếu thảo thấy mà thương”.
[..] Tía anh Hết năm nay 72 tuổi. Tuổi này, người ta hay đau yếu nhưng ông vẫn còn sỏi lắm. Ông già khó tính, thêm tật lãng tai. [..] Chừng năm năm trước, ông còn vô bếp nấu cơm, mắt mũi tèm nhèm để lửa táp vô vách lá, nhà cháy rụi. Anh Hết cất lại nhà trên nền cũ đầy tro
[..]
Bữa nào anh Hết cũng chổng mông thổi lửa, rồi dọn cơm sẵn, ngồi dựa cửa trước chờ tía anh về. Có bữa chờ tới mỏi mòn, để bụng đói ngồi ngủ gà gật. Người ở xóm biểu cứ ăn trước đi chớ chờ gì, anh cười, mâm cơm có ấm cúng, tía tôi mới vui miệng, ăn nhiều. Nhưng có bữa, anh mới vừa giở cửa chui vô nhà, ông già đã ngồi nhai cơm cháy, bị nghẹn, mắt ầng ậng nước. Anh thương tía quá chừng vội vàng chạy đi vo gạo.
Anh Hết mồ côi má từ mới lọt lòng. [..] . Tía anh không đi bước nữa, ngày ngày cột sợi dây võng dài từ nhà trên xuống bếp, vừa đưa vừa nấu nước cháo, hát vọng lên, “Chớ ầu ơ. Cây khô đâu dễ mọc chồi.”. Chừng này tuổi rồi, mỗi khi anh đặt lưng xuống bộ vạc, lại nhớ ngơ nhớ ngẩn lời hát của tía anh ngày xưa. Buồn lắm, nghe đứt ruột lắm. Càng nhớ anh càng thương ông. Câu được vài ba con cá rô, anh bắc cái ơ lên kho quẹt, tỉ mẩn lọc phần thịt dành cho tía, phần xương xẩu phần mình. Những trưa nắng tốt, tranh thủ giờ cơm trưa anh xin phép chạy về, dắt tía anh ra ngoài hè tắm rửa, kỳ cọ. Những tối trời mưa, anh lúp xúp cầm cái nón mê đi đón ông già. Ði cạnh, che đầu cho ba, nghiêm trang như đang chở che cho sinh linh nào đó nhỏ bé lắm, yếu ớt lắm.
Nhưng ông già đâu có yếu, ông xách gậy rượt đánh anh hoài đó chớ. Tía đầu bạc rượt thằng con đầu xanh chạy cà tưng đuổi nhau lòng vòng quanh mấy cây me già ngoài mé lộ. Ðám trẻ xúm lại, vỗ tay như coi hát bội. Hỏi anh Hết sao không chịu chạy nhanh để bị dính đòn, anh bảo, chạy thì được, nhưng càng nhanh thì tía anh càng mệt, chịu có mấy roi nhẹ hều, nhằm gì [..]
(Trích Hiu hiu gió bấc, Nguyễn Ngọc Tư, theo fanpage Nguyễn Ngọc Tư đăng ngày 13/08/2015)
Câu 1 (1,0 điểm). Xác định chủ đề và ngôi kể của đoạn trích
Câu 2. (0,5 điểm) Theo đoạn trích, khi bị tía đuổi, vì sao anh Hết không chịu chạy nhanh để bị dính đòn?
Câu 3. (1,0 điểm) Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong những câu văn sau:
Những tối trời mưa, anh lúp xúp cầm cái nón mê đi đón ông già. Ði cạnh, che đầu cho ba, nghiêm trang như đang chở che cho sinh linh nào đó nhỏ bé lắm, yếu ớt lắm.
Câu 4. (1,0 điểm) Qua đoạn trích, em có cảm nhận như thế nào về tình cảm anh Hết dành cho ba?
Câu 5. (1 điểm) Em học tập được điều gì từ nhân vật anh Hết trong đoạn trích?
Tìm hiểu tác giả tác phẩm (Nhấn để mở/đóng)
Tác giả: Nguyễn Ngọc Tư
- Sinh năm 1976 tại Cà Mau, là một trong những nhà văn đương đại nổi bật nhất.
- Văn của bà giản dị nhưng sâu sắc, đầy chất Nam Bộ, thấm đẫm tình người.
- Viết nhiều về thân phận người lao động nghèo, những con người bé nhỏ nhưng có tấm lòng nhân hậu.
- Tác phẩm nổi tiếng: Cánh đồng bất tận, Gió lẻ, Ngọn đèn không tắt, Sông, Hiu hiu gió bấc…
Tác phẩm: Hiu hiu gió bấc
- Được đăng trên fanpage của tác giả năm 2015 và in trong nhiều tuyển tập truyện ngắn.
- Đoạn trích kể về anh Hết, một người con nghèo nhưng có tấm lòng hiếu thảo đặc biệt với cha.
- Qua những chi tiết chân thực, dung dị, tác phẩm làm nổi bật vẻ đẹp hiếu nghĩa – nhân hậu – bao dung, góp phần tôn vinh đạo lí truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Hướng dẫn giải chi tiết (Nhấn để mở/đóng)
Câu 1.
+ Chủ đề : Đoạn trích ca ngợi lòng hiếu thảo của anh Hết dành cho cha
+ Ngôi kể thứ ba
Câu 2.
Theo đoạn trích, khi bị tía đuổi, anh Hết không chịu chạy nhanh để bị dính đòn là vì “anh bảo, chạy thì được, nhưng càng nhanh thì tía anh càng mệt, chịu có mấy roi nhẹ hều, nhằm gì”
Câu 3.
– Biện pháp tu từ so sánh: nghiêm trang như đang chở che cho sinh linh nào đó nhỏ bé lắm, yếu ớt lắm
– Tác dụng:
+ Góp phần tạo nên sự sinh động, hấp dẫn, gợi hình, gợi cảm cho lời văn; giúp người đọc dễ dàng hình dung ra sự cẩn thận của anh Hết khi che nón cho cha.
+ Sự so sánh này làm nổi bật tình yêu thương mà anh Hết dành cho cha. Anh bảo vệ cha giống như bảo vệ một sinh linh yếu ớt, tạo cảm giác xúc động và ấm áp cho người đọc.
+ Phép so sánh còn nhắc nhở mỗi chúng ta cần biết yêu thương cha mẹ của mình.
Câu 4.
Qua đoạn trích, ta có thể nhận thấy tình cảm của anh Hết dành cho cha vô cùng sâu đậm và chân thành.
+ Anh Hết luôn chăm sóc cha già một cách chu đáo, từ việc nấu ăn, giặt giũ đến việc chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ. Anh luôn để ý đến cảm giác của cha, chờ cha về ăn cơm để mâm cơm có ấm cúng, tía vui miệng mà ăn nhiều hơn.
+ Anh không chỉ lo lắng cho cha mà còn rất tôn trọng ông. Dù cha có khó tính, thêm tật lãng tai và hay đánh anh, nhưng anh Hết vẫn chấp nhận và không hề oán trách, mà ngược lại, còn tìm cách làm cho cha vui lòng.
+ Anh Hết luôn kiên nhẫn trong việc chăm sóc cha, từ việc chạy về nhà giữa giờ làm để tắm rửa cho cha, đến việc che đầu cho cha dưới trời mưa. Những hành động này thể hiện sự nhẫn nại và tình yêu thương vô bờ bến của anh dành cho cha.
+ Anh luôn đặt lợi ích của cha lên hàng đầu, không ngại vất vả hay khó khăn để chăm sóc cha. Khi bị cha xách gậy rượt đánh, anh chấp nhận chịu đau để cha không mệt, chứng tỏ sự hy sinh và bảo vệ của anh dành cho cha.
=>Anh hết chính là một tấm gương sáng về lòng hiếu thảo với cha mẹ
Câu 5.
Những điều mà người đọc có thể học tập được từ nhân vật Hết trong đoạn trích:
+ Bài học về lòng hiếu thảo: Anh Hết đã dạy cho chúng ta một đạo lí: Là con cái thì phải hiếu thảo với cha mẹ của mình. Dù cha mẹ có như thế nào thì chúng ta vẫn phải yêu thương, chăm sóc cho cha mẹ.
+ Bài học về lòng kiên nhẫn: Chúng ta cần phải nhẫn nại đặc biệt là với cha mẹ già của mình. Cha mẹ đôi khi không theo kịp nhịp sống của con cái nhưng cũng đừng vì thế mà trách móc cha mẹ. Hãy thật kiên nhẫn với họ.
Hệ thống câu hỏi mở rộng (Nhấn để mở/đóng)
Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
Câu 1. Phân tích hoàn cảnh sống của anh Hết. Hoàn cảnh đó góp phần tạo nên phẩm chất nào ở nhân vật?
Câu 2. Trong đoạn trích, chi tiết nào thể hiện rõ nhất sự hi sinh thầm lặng của anh Hết? Vì sao em cho rằng như vậy?
Câu 3. Vì sao tác giả lại miêu tả cảnh “tía đầu bạc – con đầu xanh rượt nhau”? Chi tiết này mang ý nghĩa gì?
Câu 4. Giọng điệu kể chuyện của tác giả có tác động như thế nào đến cảm xúc của người đọc? (giọng nhẹ nhàng, đầy thương yêu, xen chút hài hước).
Câu 5. Hãy phân tích sự đối lập: cha già khó tính – con trai nhẫn nại. Sự đối lập này giúp nổi bật chủ đề gì của tác phẩm?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
Câu 1. Em hãy kể lại một câu chuyện trong thực tế hoặc trong gia đình em thể hiện lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ.
Câu 2. Theo em, vì sao trong xã hội hiện đại, nhiều người trẻ dễ quên đi trách nhiệm với cha mẹ?
Câu 3. Liên hệ với đạo lí “Công cha như núi Thái Sơn”, em hiểu thế nào về bổn phận của mỗi người đối với những đấng sinh thành?
Câu 4. Hãy chia sẻ một việc nhỏ mà em có thể làm mỗi ngày để thể hiện sự biết ơn đối với cha mẹ.
Câu 5. Nếu là hàng xóm sống trong xóm nhỏ ấy, em sẽ nhìn nhận anh Hết như thế nào? Điều đó khiến em suy nghĩ gì về giá trị của tình người?
Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Chủ đề chính của đoạn trích là:
A. Ca ngợi anh Hết siêng năng trong công việc
B. Phê phán cha anh Hết quá khó tính
C. Ca ngợi lòng hiếu thảo chân thành của anh Hết dành cho cha
D. Phản ánh cuộc sống khó khăn của người dân vùng ven thành phố
→ Đáp án: C
Câu 2. Ngôi kể của đoạn trích là:
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ ba
D. Ngôi thứ ba toàn tri
→ Đáp án: C
Câu 3. Chi tiết “chở che cho sinh linh nào đó nhỏ bé lắm, yếu ớt lắm” thể hiện điều gì?
A. Sự sợ hãi của anh Hết
B. Anh coi cha như trẻ nhỏ để bảo vệ
C. Cha anh quá yếu nên không thể đi được
D. Anh muốn chứng tỏ bản thân
→ Đáp án: B
Câu 4. Đặc điểm nổi bật trong nhân cách của anh Hết là:
A. Ích kỉ và nóng nảy
B. Nghiêm khắc và cứng rắn
C. Hiền lành, hiếu thảo, giàu lòng hi sinh
D. Lười biếng và vô tâm
→ Đáp án: C
Câu 5. Việc anh Hết chấp nhận bị cha đánh “mấy roi nhẹ hều” cho thấy:
A. Anh không muốn chống trả
B. Anh muốn làm cha hài lòng
C. Anh sợ bị đánh đau
D. Anh không muốn cha mệt
→ Đáp án: D
