Thông tin tác giả – tác phẩm
Tác giả Quách Beem
- Tên thật: Đoàn Quốc Bảo.
- Là nhạc sĩ, ca sĩ Việt Nam, sáng tác nhiều ca khúc mang màu sắc nhẹ nhàng, xúc động.
- Các bài hát anh viết thường xoay quanh tình cảm gia đình, lòng biết ơn, tình yêu thương giữa con người với con người.
- “Gánh mẹ” là một trong những ca khúc nổi tiếng nhất của Quách Beem, được nhiều bạn trẻ và khán giả yêu thích vì ca từ giản dị mà giàu cảm xúc.
Tác phẩm “Gánh mẹ”
- Thuộc thể loại: lời bài hát trữ tình.
- Nội dung nói về tấm lòng hiếu thảo của người con, sự thấu hiểu, biết ơn và mong muốn đền đáp công lao của mẹ.
- Hình ảnh “gánh mẹ” mang ý nghĩa biểu tượng cho sự chăm sóc, đỡ đần, báo hiếu — trái ngược với những “gánh nặng” mà người mẹ đã gánh suốt đời vì con.
- Giọng điệu tha thiết, chân thành, lay động cảm xúc người đọc – người nghe.
Đọc hiểu bài thơ Gánh mẹ
GÁNH MẸ
Cho con gánh mẹ một lần,
Cả đời mẹ đã tảo tần gánh con.
Cho con gánh mẹ đầu non,
Cả lòng mẹ đã gánh con biển trời…
Ngày xưa mẹ gánh à ơi!
Con xin gánh lại những lời mẹ ru.
Đường đời sương gió mịt mù,
Vì con hạnh phúc chẳng từ gian nan…
(Trích lời bài hát “Gánh mẹ” – Quách Beem)
Câu 1(0.5 điểm). Xác định nhân vật trữ tình trong đoạn văn bản trên?
Câu 2(0.5 điểm). Em hiểu nghĩa của từ “gánh” trong đoạn trích là gì?
Câu 3(1.0 điểm). Tìm và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ điệp ngữ có trong bốn câu thơ đầu của đoạn trích.
Câu 4. (1điểm) Những tình cảm và mong muốn nào của nhân vật trữ tình được thể hiện trong đoạn văn bản trên?
Câu 5(1.0 điểm). Qua đoạn trích, em rút ra được bài học gì cho bản thân?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Nhân vật trữ tình: Người con
Câu 2
– Theo nghĩa gốc: “Gánh” là mang một vật nặng bằng cách mắc vào hai đầu một cái đòn đặt lên vai
-Trong đoạn trích này từ “gánh” được hiểu theo nghĩa chuyển: đó là sự lam lũ, tảo tần của người mẹ trong hành trình mưu sinh, nuôi con khôn lớn. Đó còn là thái độ của người con muốn đền đáp, báo hiếu công ơn của mẹ,…
Câu 3.
– Điệp ngữ: Cho con gánh mẹ
– Tác dụng:
+ Góp phần làm nên sự sinh động, hấp dẫn, gợi cảm cho lời thơ, làm cho lời thơ trở nên nhịp nhàng hơn, dễ thuộc, dễ nhớ
+ Nhấn mạnh sự hy sinh, cuộc đời vất vả tảo tần và tình yêu tha thiết của mẹ dành cho con.
+ Thể hiện tình cảm biết ơn, kính trọng, và mong muốn của tác giả được chăm sóc yêu thương mẹ
Câu 4.
Tình cảm và mong muốn của nhân vật trữ tình (người con)
+ Người con biết ơn đến tình yêu thương và sự hy sinh của mẹ. Con nhận ra rằng mẹ đã gánh vác và chăm sóc cho con suốt cả cuộc đời, từ những công việc nhỏ nhặt đến những gánh nặng lớn của cuộc sống.
+ Người con mong muốn được “gánh mẹ” tức là được chăm sóc, yêu thương và phụng dưỡng mẹ những ngày mẹ đã bước sang tuổi xế chiều, được chia sẻ gánh nặng cuộc sống với mẹ.
Bài học:
Câu 5.
– Chúng ta cần phải hiểu rằng cha mẹ đã hi sinh cho con cái cả cuộc đời, mẹ đã phải trải qua bao nắng mưa để con có được cuộc sống tốt nhất.
– Chúng ta cần phải kính trọng, biết ơn cha mẹ của mình – người đã sinh thành và nuôi dưỡng ta cả về tinh thần và thể xác
– Khi cha mẹ ốm đau, già yếu, ta cần chăm sóc cha mẹ; cần giúp đỡ cha mẹ việc nhà
…
Các câu hỏi mở rộng
Câu hỏi nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
Câu 1. Phân tích hình ảnh ẩn dụ “đầu non” và “biển trời” trong hai câu thơ thứ hai và thứ tư. Những hình ảnh đó tượng trưng cho điều gì?
Câu 2. Trong đoạn thơ, tác giả thể hiện sự đối sánh giữa “ngày xưa” và “bây giờ” như thế nào? Sự đối sánh đó mang ý nghĩa gì?
Câu 3. Giọng điệu chủ đạo của đoạn thơ là gì? Những yếu tố ngôn ngữ nào đã góp phần tạo nên giọng điệu ấy?
Câu 4. Hình ảnh người mẹ trong bài thơ hiện lên qua những chi tiết nào? Em hãy phân tích giá trị cảm xúc của hình ảnh đó.
Câu 5. Nhân vật trữ tình đã thể hiện sự trưởng thành trong nhận thức về mẹ như thế nào? Hãy làm rõ.
Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
Câu 1. Hãy liên hệ trải nghiệm của bản thân: Em đã từng giúp đỡ cha mẹ trong công việc gì? Việc đó khiến em hiểu hơn điều gì về tình thương của cha mẹ?
Câu 2. Theo em, thế hệ trẻ ngày nay cần làm gì để thể hiện lòng hiếu thảo đối với cha mẹ trong cuộc sống hiện đại?
Câu 3. Việc yêu thương và phụng dưỡng cha mẹ có ý nghĩa như thế nào đối với chính bản thân chúng ta?
Câu 4. Nếu được viết thêm một câu thơ cho bài “Gánh mẹ”, em sẽ viết điều gì để bày tỏ tấm lòng của mình với mẹ? Hãy nêu lí do.
Câu 5. Qua hình ảnh người mẹ tảo tần, em liên hệ thế nào với tấm lòng hy sinh của những người phụ nữ Việt Nam trong cuộc sống hôm nay?
Câu hỏi trắc nghiệm (5 câu)
Câu 1. Biện pháp tu từ nổi bật trong đoạn thơ là:
A. So sánh
B. Nhân hóa
C. Điệp ngữ
D. Hoán dụ
→ Đáp án: C
Câu 2. “Gánh mẹ” theo nghĩa chuyển biểu tượng cho điều gì?
A. Mang mẹ đi chơi
B. Mẹ còn trẻ
C. Con muốn chăm sóc và đền đáp công lao của mẹ
D. Mẹ đang mệt
→ Đáp án: C
Câu 3. Cụm từ “à ơi” trong đoạn thơ gợi nhớ:
A. Tiếng hát ru của mẹ
B. Tiếng gió
C. Tiếng mưa
D. Tiếng cười trẻ nhỏ
→ Đáp án: A
Câu 4. Câu thơ “Đường đời sương gió mịt mù” gợi cảm xúc:
A. Nhẹ nhàng
B. Gian khó, thử thách
C. Vui tươi
D. Bình yên
→ Đáp án: B
Câu 5. Chức năng chính của hình ảnh “đầu non… biển trời” là:
A. Gợi hình ảnh thiên nhiên
B. Phóng đại tấm lòng bao la của mẹ
C. Miêu tả cảnh đẹp
D. Kể chuyện ngày xưa
→ Đáp án: B
