Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Đoàn Thạch Biền
- Đoàn Thạch Biền (sinh năm 1957), tên thật là Phạm Ngọc Châu, quê ở Bình Định.
- Là nhà văn nổi tiếng trong văn học thiếu nhi Việt Nam thời kì sau 1975.
- Văn của ông nhẹ nhàng, dí dỏm, hồn nhiên nhưng sâu sắc, giàu tình người.
- Ông thường viết về: tuổi thơ, tình cảm gia đình, tình bạn trong sáng, những bài học giản dị mà ý nghĩa.
Tác phẩm: Đâu phải thứ gì cũng mua được
- Truyện ngắn in trong Tuyển tập truyện ngắn dành cho thiếu nhi – NXB Trẻ.
- Thể loại: Truyện ngắn hiện đại dành cho thiếu nhi.
- Nội dung chính:
Khi bị bạn bè xem thường vì hoàn cảnh nghèo, bé Thăng buồn bã. Cha em — chú Thuận — đã thức cả đêm làm một chiếc sáo độc đáo để con vui. Qua đó, câu chuyện gửi gắm bài học:
Có những giá trị vô giá trên đời không thể mua bằng tiền, như: tình yêu thương, sự sáng tạo, lòng tự trọng, tình cha con. - Ý nghĩa giáo dục:
Trẻ em hiểu hơn về lòng biết ơn, tình cảm gia đình và học cách trân trọng những điều giản dị mà quý giá.
Đọc hiểu bài Đâu phải thứ gì cũng mua được
[…]Chú Thuận mở túi vải đeo vai lấy cái bánh da lợn cầm nơi tay. Chú bước vào phòng ngủ. Thăng đang ôm gối nằm chèo queo trên giường, mặt quay vào vách. Chú Thuận nói:– Ba mua bánh cho con nè! Thằng nhỏ quay mặt ra.
– Con không ăn đâu!
– Con đau bụng hả?
Thăng lắc đầu. Chú cúi xuống đỡ Thăng ngồi dậy. Chú đặt tay lên trán Thăng thấy nhiệt độ bình thường. Chỉ có đôi mắt nó đỏ hoe và còn ngấn nước mắt. Chú Thuận hỏi:
– Con không thuộc bài bị cô giáo phạt?
Thăng lắc đầu:
– Con tức thằng Tín học cùng lớp.
– Nó đánh con hả? Sao con không thưa cô giáo?
– Chuyện này thưa không được.
– Vậy con kể cho ba nghe.
– Hồi chiều, thằng Tín mang tới lớp một chiếc xe hơi “điện tử”, có thể điều khiển xe quẹo phải quẹo trái nhờ một cái hộp nhỏ. Con xin nó cho con lái thử nhưng nó không cho.
– Nó không cho thì thôi, có chi mà tức?
Thăng nhăn mặt.
– Đâu phải vậy? Nó không cho mượn, con nói không cần. Con sẽ về nói ba mua cho con một chiếc giống vậy. Thằng Tín nhăn mũi cười, rồi nó nói sao ba biết không?
Chú Thuận lắc đầu cười.
– Ai biết nó nói sao?
– Nó nói: “Đồ chơi này bên Mỹ gửi về, ba mày là công nhân, sức mấy có tiền mà mua”. Lúc đó, con muốn oánh nó quá nhưng không hiểu sao con oánh không được. Nó đâu có khỏe hơn con. Thằng đó ốm nhách. […]
– Thằng Tín nói đúng con à! Ba không có tiền mua cho con chiếc xe giống như nó đâu.
– Vậy con chịu thua thằng Tín sao? Chú Thuận suy nghĩ một hồi rồi nói:
– Được rồi. Tối nay ba sẽ làm cho con một đồ chơi độc đáo. Bảo đảm thằng Tín sẽ chạy theo con năn nỉ cho nó mượn.
– Sức mấy mà nó năn nỉ con. Nó sẽ về nói ba nó mua cho nó. Nhà nó giàu lắm ba à!
– Con tin ba đi. Đâu phải thứ gì cũng mua được!
[…]Tới 1 giờ chiều, học sinh lớp 4A mới vào lớp, nhưng hơn 12 giờ tụi nhỏ đã tụ tập trước hiên xem thằng Tín biểu diễn lái xe hơi “điện tử”.Chiếc xe sơn màu vàng óng ánh trông thật đẹp. Hai cái đèn pha phía trước luôn chớp chớp. Thằng Tín cầm cái hộp nhỏ điều khiển. Nó bật công tắc hình mũi tên qua trái, chiếc xe quẹo trái. Bật công tắc xuống dưới, chiếc xe chạy lui. Nó ấn chiếc nút đỏ, còi xe kêu tin tin. Cả bọn trẻ vỗ tay reo hò thích thú. Có đứa gạ cho nó một cây cà rem để được lái xe một vòng. Nó bĩu môi không thèm. Có đứa gạ cho nó hòn bi nhôm đã chà giấy láng coóng, nó cũng lắc đầu.
Đột nhiên, có tiếng gì như chim kêu làm bọn trẻ đang ồn ào liền im lặng lắng nghe. Một đứa nói:
– Tiếng chim sáo, tụi bay ơi! Một đứa khác quả quyết:
– Đó là tiếng cu cườm. Chú tao có nuôi một con kêu y hệt vậy.
Một đứa – chắc là giỏi môn văn – nói:
– Đó là tiếng hót “lảnh lót” của chim họa mi.
[…]Cả bọn lại im lặng nghe tiếng chim kêu. Một đứa nói:– Hình như con chim ở trong lớp mình, tụi bây ơi!
– Vào bắt đi!
– Từ từ, không nó bay!
Cả bọn nhẹ bước vào lớp học. Thằng Tín cũng ôm chiếc xe vào theo. Thăng đang ngồi trên thành cửa sổ thổi một ống sáo dài chừng gang tay. Nó bịt mở các lỗ trên ống sáo làm phát ra những tiếng kêu khác nhau. Chiếc sáo đó, ba Thăng đã thức suốt đêm để làm. […]
Cả bọn trẻ đều đứng trố mắt nhìn Thăng. Một đứa xuýt xoa:
– Chiếc sáo ngộ quá ta!
Một đứa khác quả quyết:
– Đó là ống tiêu. Bác Năm tao cũng có một ống giống y vậy.
Một đứa khác – chắc là đứa giỏi văn – nói:
– Đó là ống dịch “thần thông”
Thằng Tín cũng say mê ngó Thăng. Nó cầm chiếc xe hơi đến gạ:
– Mày cho tao mượn ống sáo, tao cho mày mượn chiếc xe “điện tử”.
Thăng lắc đầu, miệng vẫn thổi sáo. Thằng Tín nói:
– Mày bán bao nhiêu, tao mua!
Thăng nhảy xuống khỏi thành cửa sổ. Nó cầm ống sáo đứng chống nạnh nhìn Tín. Rồi bắt chước ba, Thăng nói lớn:
– Đâu phải thứ gì cũng mua được!
(Đoàn Thạch Biền, Đâu phải thứ gì cũng mua được , Tuyển tập truyện ngắn dành cho thiếu nhi, tr25 NXB trẻ)
Câu 1. (0,5 điểm) Xác định ngôi kể của đoạn trích?
Câu 2 (0,5 điểm) Theo đoạn trích chú Thuận đã làm thứ đồ chơi gì cho con?
Câu 3(1,0 điểm) Cho đoạn văn sau:
Chiếc xe sơn màu vàng óng ánh trông thật đẹp. Hai cái đèn pha phía trước luôn chớp chớp. Thằng Tín cầm cái hộp nhỏ điều khiển. Nó bật công tắc hình mũi tên qua trái, chiếc xe quẹo trái. Bật công tắc xuống dưới, chiếc xe chạy lui. Nó ấn chiếc nút đỏ, còi xe kêu tin tin. Cả bọn trẻ vỗ tay reo hò thích thú. Có đứa gạ cho nó một cây cà rem để được lái xe một vòng. Nó bĩu môi không thèm. Có đứa gạ cho nó hòn bi nhôm đã chà giấy láng coóng, nó cũng lắc đầu.
a)Chỉ ra 02 phép liên kết được sử dụng trong đoạn văn trên và nêu rõ từ ngữ thể hiện phép liên kết đó?
b)Chỉ ra yếu tố miêu tả được sử dụng trong đoạn văn và cho biết việc sử dụng yếu tố miêu tả có tác dụng như thế nào?
Câu 4 (1,0 điểm) Qua đoạn trích em có nhận xét gì về tình cảm của chú Thuận dành cho con
Câu 5 (1,0 điểm). Câu nói “Đâu phải thứ gì cũng mua được” giúp em nhận ra được điều gì trong cuộc sống của mình?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1.
Ngôi kể thứ ba
Câu 2.
Theo đoạn trích, chú Thuận đã làm cho con một chiếc sáo
Câu 3.
a)
02 phép liên kết:
– Phép lặp: Chiếc xe, nó,
– Phép thế : “thằng Tín” thay bằng “nó”
b)
– Yếu tố miêu tả:
+ Chiếc xe sơn màu vàng óng ánh
+ Hai cái đèn pha phía trước luôn chớp chớp
+ Nó bật công tắc hình mũi tên qua trái, chiếc xe quẹo trái.
+ Bật công tắc xuống dưới, chiếc xe chạy lui.
+ Nó ấn chiếc nút đỏ, còi xe kêu tin tin.
+ Cả bọn trẻ vỗ tay reo hò thích thú.
– Tác dụng: Yếu tố miêu tả giúp người đọc hình dung rõ ràng về chiếc xe “điện tử” và cảnh bọn trẻ hào hứng xung quanh. Nhờ vào yếu tố miêu tả, đoạn văn trở nên sinh động, chân thực và có sức thuyết phục hơn, giúp truyền tải rõ ràng thông điệp và cảm xúc của câu chuyện.
Câu 4.
Qua đoạn trích, có thể nhận thấy tình cảm của chú Thuận dành cho con rất sâu sắc và chân thành.
+ Chú luôn dành cho con một sự quan tâm đặc biệt. Khi thấy Thăng buồn và không muốn ăn bánh, chú Thuận không chỉ dừng lại ở việc hỏi han mà còn kiên nhẫn tìm hiểu nguyên nhân khiến con buồn. Chú hỏi Thăng nhiều câu hỏi để chắc chắn con không bị bệnh và cố gắng tìm ra vấn đề thực sự khiến Thăng không vui.
+ Chú Thuận không chỉ lắng nghe Thăng kể về việc bị bạn trêu chọc mà còn cố gắng an ủi và giải thích cho con hiểu. Khi Thăng tỏ ra tức giận và buồn bã vì lời nói của Tín, chú Thuận nhẹ nhàng nói cho con biết rằng mình không thể mua chiếc xe đắt tiền, nhưng vẫn hứa sẽ làm cho Thăng một món đồ chơi độc đáo.
+ Để giúp con vui, chú Thuận đã thức suốt đêm để làm chiếc ống sáo cho Thăng. Điều này thể hiện sự sáng tạo và nỗ lực của chú Thuận, cho thấy chú không ngại khó khăn, sẵn sàng làm mọi điều để mang lại niềm vui cho con.
+ Thay vì chỉ đơn giản mua đồ chơi cho con, chú Thuận dạy Thăng bài học quý giá về giá trị của sự sáng tạo và lòng kiên nhẫn.
=> Tóm lại, tình cảm của chú Thuận dành cho Thăng là một tình yêu thương vô bờ bến, đầy sự quan tâm, thấu hiểu và sẵn sàng hy sinh vì con. Chú không chỉ chăm lo cho con về mặt vật chất mà còn dạy con những giá trị quý báu trong cuộc sống.
Câu 5.
Câu nói “Đâu phải thứ gì cũng mua được” giúp em nhận ra nhiều điều quan trọng trong cuộc sống:
+ Câu nói giúp em nhận ra rằng nhiều giá trị quan trọng trong cuộc sống không thể đo đếm bằng tiền bạc, như tình yêu thương, sự quan tâm, sự chân thành và lòng trung thực. Những giá trị này mang lại hạnh phúc và sự hài lòng thực sự mà không một món đồ vật chất nào có thể thay thế.
+ Nhiều khi, nhờ vào sự sáng tạo và tình yêu thương ta có thể tạo ra những điều tuyệt vời . Việc tự tay làm ra một món đồ chơi hoặc đạt được một mục tiêu bằng chính công sức của mình sẽ mang lại cảm giác tự hào và hài lòng lớn hơn rất nhiều.
+ Không phải mọi niềm vui và hạnh phúc đều đến từ những thứ xa hoa và đắt tiền. Những niềm vui nhỏ bé, những khoảnh khắc đơn giản và những kỷ niệm đẹp cũng có thể mang lại hạnh phúc lớn lao.
+ Chúng ta nên biết trân trọng và biết ơn những gì mình có, dù đó có thể không phải là những thứ đắt tiền hay xa hoa. Tình cảm và sự quan tâm từ gia đình và bạn bè là những điều quý giá mà không thể mua được bằng tiền.
Hệ thống câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận
Câu hỏi nội dung – tái hiện
Câu 1. Hoàn cảnh khiến Thăng buồn và khóc khi về nhà là gì?
Câu 2. Thái độ của thằng Tín khi khoe đồ chơi trước lớp như thế nào?
Câu 3. Vì sao Thăng tức giận nhưng lại không đánh Tín?
Câu 4. Chú Thuận đã làm gì để an ủi Thăng?
Câu 5. Bọn trẻ phản ứng thế nào khi nghe tiếng sáo của Thăng?
Câu hỏi tư duy – phân tích
Câu 1. Hành động của chú Thuận cho thấy ông là người cha như thế nào?
Câu 2. Vì sao chiếc sáo lại “độc đáo” hơn chiếc xe điều khiển điện tử của Tín?
Câu 3. Cách hành xử của Tín thể hiện đặc điểm tâm lý nào của trẻ em?
Câu 4. Việc so sánh tiếng sáo với tiếng chim cho thấy điều gì?
Câu 5. Nhà văn xây dựng tình huống truyện như thế nào để làm nổi bật bài học?
Câu hỏi cảm nhận – đánh giá
Câu 1. Em ấn tượng nhất với chi tiết nào trong truyện? Vì sao?
Câu 2. Câu chuyện gợi lại cho em cảm xúc hay kỉ niệm nào về tuổi thơ?
Câu 3. Nếu em là Thăng, em sẽ cảm thấy như thế nào khi được ba làm cho món đồ chơi đó?
Câu 4. Em đánh giá như thế nào về thái độ của thằng Tín?
Câu 5. Theo em, ý nghĩa lớn nhất của truyện là gì?
Câu hỏi liên hệ – vận dụng
Câu hỏi liên hệ bản thân
Câu 1. Em đã bao giờ buồn vì thua kém bạn bè về vật chất chưa?
Câu 2. Em có món đồ nào được người thân tự làm cho, khiến em rất trân trọng không?
Câu 3. Em nghĩ điều gì là “không mua được bằng tiền” trong gia đình mình?
Câu 4. Trong cuộc sống, có khi nào em cố gắng hơn để chứng minh rằng mình không cần chạy theo đồ vật đắt tiền không?
Câu 5. Em học được gì từ cách chú Thuận dạy con?
Câu hỏi vận dụng – mở rộng
Câu 1. Hãy kể tên một tác phẩm khác viết về tình cha mẹ và bài học cho con, nêu điểm giống nhau với truyện này.
Câu 2. Viết đoạn văn 5–7 câu nêu cảm nghĩ về tình cha con trong truyện.
Câu 3. Theo em, trẻ em ngày nay cần có thái độ như thế nào với những đồ chơi, vật dụng đắt tiền?
Câu 4. Hãy liên hệ câu chuyện với câu tục ngữ: “Tình thương là vô giá”.
Câu 5. Từ truyện, hãy sáng tạo một khẩu hiệu tuyên truyền về giá trị tinh thần trong 10–12 chữ.
Câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1. Truyện sử dụng ngôi kể nào?
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ hai
C. Ngôi thứ ba
D. Ngôi kết hợp
→ Đáp án: C
Câu 2. Đồ chơi chú Thuận làm cho con là:
A. Con diều
B. Chiếc tàu thủy
C. Chiếc sáo
D. Chiếc xe bằng gỗ
→ Đáp án: C
Câu 3. Chi tiết nào làm nổi bật tài năng và tấm lòng của chú Thuận?
A. Mua bánh da lợn cho con
B. Thức suốt đêm làm ống sáo
C. Mắng thằng Tín
D. Cho con tiền
→ Đáp án: B
Câu 4. Vì sao bọn trẻ im lặng bước vào lớp?
A. Nghe tiếng sáo lạ
B. Cô giáo đến
C. Tín làm rơi xe
D. Đến giờ học
→ Đáp án: A
Câu 5. Câu “Đâu phải thứ gì cũng mua được” thể hiện bài học nào?
A. Có tiền là có tất cả
B. Đồ chơi đắt tiền luôn tốt hơn
C. Giá trị tinh thần quan trọng hơn vật chất
D. Phải biết ganh đua với bạn bè
→ Đáp án: C
