Tìm hiểu tác giả tác phẩm
1. Tác giả Phan Châu Trinh (1872 – 1926)
- Phan Châu Trinh quê ở Quảng Nam, là nhà yêu nước, nhà tư tưởng lớn đầu thế kỉ XX.
- Ông đỗ Phó bảng, từng làm quan nhưng sớm từ quan để dấn thân vào con đường cứu nước.
- Khác với Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh chủ trương:
- Khai dân trí
- Chấn dân khí
- Hậu dân sinh
- Đấu tranh ôn hòa, đòi cải cách xã hội, dân chủ, tiến bộ.
- Ông là người:
- Có tư duy dân chủ sớm
- Giỏi chính luận, hùng biện
- Thơ văn giàu chất trữ tình nhưng đậm tinh thần chiến đấu
- Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông gặp nhiều gian nan, từng bị bắt giam, đày ra Côn Đảo.
2. Tác phẩm “Đập đá ở Côn Lôn”
- Thể loại: Thơ trữ tình – yêu nước
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật (luật bằng)
- Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết năm 1908, khi Phan Châu Trinh bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo và phải lao động khổ sai.
- Nội dung chính:
- Mượn hình ảnh đập đá để khắc họa:
- Tư thế hiên ngang
- Khí phách anh hùng
- Ý chí kiên cường của người chiến sĩ cách mạng
- Mượn hình ảnh đập đá để khắc họa:
- Hình tượng trung tâm:
- Người tù cách mạng không bi lụy, không đau khổ
- Hiện lên với tư thế làm chủ thiên nhiên, làm chủ hoàn cảnh
- Giá trị nội dung:
- Thể hiện chí khí lớn, niềm tin sắt đá vào con đường cứu nước
- Khẳng định tinh thần bất khuất của người yêu nước Việt Nam
- Giá trị nghệ thuật:
- Giọng điệu hào hùng, mạnh mẽ
- Hình ảnh khoa trương, nói quá
- Nghệ thuật đối chỉnh, ngôn ngữ giàu sức gợi
Đọc hiểu bài Đập đá ở Côn Lôn
ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn(1),
Lừng lẫy(2) làm cho lở núi non.
Xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể(3) mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi(4),
Mưa nắng càng bền dạ sắt son(5).
Những kẻ vá trời(6) khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con!
(Phan Châu Trinh(*), trong Thơ văn yêu nước và cách mạng đầu thế kỉ XX, Sđd)
Chú thích
(*) Phan Châu Trinh (1872 – 1926), hiệu là Tây Hồ, biệt hiệu Hi Mã, quê ở làng Tây Lộc, huyện Hà Đông (nay là thôn Tây Hồ, xã Tam Phước, thị xã Tam Kì), tỉnh Quảng Nam. Ông đỗ Phó bảng, được bổ dụng một chức quan nhỏ, nhưng chỉ một thời gian ngắn đã bỏ quan, chuyên tâm vào sự nghiệp cứu nước. Trong những năm đầu của thế kỉ XX, Phan Châu Trinh là người đề xướng dân chủ, đòi bãi bỏ chế độ quân chủ sớm nhất ở Việt Nam. Hoạt động cứu nước của ông đa dạng, phong phú và sôi nổi ở trong nước, có lúc ở Pháp, ở Nhật. Phan Châu Trinh là người giỏi biện luận và có tài văn chương. Văn chính luận của ông rất hùng biện, đanh thép, thơ văn trữ tình đều thấm đẫm tinh thần yêu nước và dân chủ.
Năm 1908, Phan Châu Trinh bị khép tội xúi giục nhân dân nổi loạn trong phong trào chống thuế ở Trung Kì nên bị bắt đày ra Côn Đảo; đến tháng 6 năm 1910, nhờ sự can thiệp của Hội Nhân quyền (Pháp), ông mới được tha. Bài thơ này làm trong lúc ông cùng các tù nhân khác bị bắt lao động khổ sai.
(1) Côn Lôn: tức Côn Đảo, hòn đảo nằm ở phía đông nam nước ta, nơi thực dân Pháp lập nhà tù giam cầm những chiến sĩ yêu nước và cách mạng.
(2) Lừng lẫy: ở đây có nghĩa là ngạo nghễ, lẫm liệt.
(3) Bể (tiếng địa phương): vỡ; đập bể: đập vỡ.
(4) Thân sành sỏi: ý nói thân dày dạn phong trần, sẵn sàng chấp nhận mọi gian khổ.
(5) Dạ sắt son: ý nói tinh thần cứng cỏi, trung kiên, không sờn lòng, đổi chí.
(6) Vá trời: theo truyền thuyết Trung Quốc, bà Nữ Oa đội đá vá trời ; nói vá trời (hay lấp biển) là ngụ ý mưu đồ những công việc hết sức lớn lao.
Trả lời các câu hỏi:
Câu 1 ( 0,5 điểm): Bài thơ trên viết theo thể thơ nào? Bài thơ được làm theo luật nào và căn cứ vào đâu để xác định luật của bài thơ?
Câu 2 (1,0 điểm): Trong bài thơ trên, câu 1 niêm với câu nào? Chỉ ra các cặp câu có sử dụng nghệ thuật đối?
Câu 3 (1,0 điểm): Xác định biện pháp tu từ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong cặp câu sau:
“Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con!”
Câu 4 (1,5 điểm): Em hiểu thế nào về nội dung hai câu thơ cuối?
Câu 5 (2,0 điểm): Từ bài thơ ” Đập đá ở Côn Lôn”, em rút ra được bài học gì cho cuộc sống của mình bằng một đoạn văn ( khoảng 4 – 5 câu)
Hướng dẫn giải chi tiết
| 1 | – Bài thơ trên viết theo thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật
– Bài thơ được làm theo luật: Luật bằng căn cứ vào tiếng “trai” trong câu thơ thứ nhất |
| 2 | – Trong bài thơ trên, câu 1 niêm với câu 8
– Các cặp câu sử dụng nghệ thuật đối trong bài thơ là : Câu 3 đối vưới câu 4, câu 5 đối với câu 6. |
| 3 | – Biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ là: Nói quá ” kẻ vá trời”
– Tác dụng của biện pháp tu từ : + Ca ngợi phẩm chất cách mạng của nhà thơ + Khắc họa chân dung người chiến sĩ cách mạng có tâm hồn và khí phách cao đẹp + Làm cho câu thơ sinh động, cho người đọc thấy công việc cứu nước là vô cùng to lớn và cũng không kém phần gian nan. |
| 4 | – Nội dung của hai câu thơ cuối: HS diễn đạt nhiều cách khác nhau, cơ bản đảm bảo nội dung cơ bản sau:
– Tác giả tự ví mình là “kẻ vá trời”, cách nói khoa trương, cường điệu nhằm khắc họa người anh hùng có chí lớn, tin ở tài năng và nghị lực của mình nhưng chẳng may bị sa cơ, “lỡ bước” trên con đường tranh đấu đầy chông gai, hiểm nạn là lẽ tất yếu, thường tình. – Thử thách, gian khổ chỉ là “việc con con”, càng tôi luyện ý chí bền bỉ, dẻo dai, càng hun đúc tinh thần sắt son, kiên định của người chí sĩ Cách mạng. |
| 5 | * Yêu cầu về hình thức: Đoạn văn đảm bảo đủ dung lượng 4 – 5 câu.
* Về nội dung: HS có thể rút ra được bài học trong cuộc sống như: – Trong cuộc sống, khi đứng trước những khó khăn thử thách đi chăng nữa thì chúng ta vẫn phải cố gắng vượt qua. Đừng vì khó khăn mà sờn lòng đổi trí mà hãy nhớ rằng: những khó khăn thử thách đó chỉ làm cho ta tăng thêm sức mạnh để ta vượt qua những khó khăn thôi. – Để xứng đáng với thế hệ cha anh đi trước, em cần cố gắng học tập và rèn luyện để trở thành con ngoan trò giỏi, tương lai trở thành công dân tốt cho xã hội. – Học tập với thái độ quyết tâm, kiên trì không bỏ cuộc dù có khó khăn thế nào bởi ” Học vấn có những chùm rễ đắng cay nhưng hoa quả lại ngọt ngào ”. |
CÁC CÂU HỎI MỞ RỘNG TỪ TÁC PHẨM
A. CÂU HỎI VỀ NỘI DUNG – TƯ DUY – CẢM NHẬN (5 câu)
- Hình ảnh người tù đập đá trong bài thơ được khắc họa với tư thế và tâm thế như thế nào?
- Qua bài thơ, em cảm nhận được tinh thần yêu nước của Phan Châu Trinh ra sao?
- Vì sao có thể nói “Đập đá ở Côn Lôn” mang giọng điệu sử thi hào hùng?
- Phân tích ý nghĩa biểu tượng của hành động “đập đá” trong bài thơ.
- Theo em, vẻ đẹp nổi bật nhất của người chí sĩ cách mạng trong bài thơ là gì?
B. CÂU HỎI LIÊN HỆ – VẬN DỤNG (5 câu)
- Từ hình ảnh người tù cách mạng, em rút ra bài học gì về cách đối diện với nghịch cảnh trong cuộc sống?
- Trong học tập và rèn luyện, em có thể vận dụng tinh thần “dạ sắt son” như thế nào?
- Liên hệ hình ảnh người chiến sĩ trong bài thơ với hình ảnh thanh niên Việt Nam hiện nay.
- Theo em, vì sao người yêu nước chân chính luôn giữ được tinh thần lạc quan dù trong hoàn cảnh gian khổ?
- Nếu gặp thất bại hoặc khó khăn, bài thơ gợi cho em cách suy nghĩ và hành động như thế nào?
C. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM (5 câu)
Câu 1. Bài thơ “Đập đá ở Côn Lôn” được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
A. Khi tác giả đang hoạt động ở Pháp
B. Khi tác giả bị giam cầm, lao động khổ sai ở Côn Đảo
C. Khi tác giả vừa đỗ Phó bảng
D. Khi tác giả đang làm quan
→ Đáp án: B
Câu 2. Hình ảnh “đập đá” trong bài thơ chủ yếu mang ý nghĩa gì?
A. Miêu tả công việc lao động nặng nhọc
B. Thể hiện cuộc sống tù đày khổ cực
C. Biểu tượng cho ý chí đấu tranh, khí phách anh hùng
D. Nói về cảnh thiên nhiên Côn Đảo
→ Đáp án: C
Câu 3. Biện pháp tu từ nổi bật trong câu thơ “Những kẻ vá trời khi lỡ bước” là gì?
A. So sánh
B. Nhân hóa
C. Nói quá
D. Hoán dụ
→ Đáp án: C
Câu 4. Cụm từ “việc con con” thể hiện thái độ nào của tác giả?
A. Chán nản, buông xuôi
B. Coi thường gian khổ, thử thách
C. Bi quan trước thực tại
D. Cam chịu số phận
→ Đáp án: B
Câu 5. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?
A. Buồn đau, bi lụy
B. Than thân trách phận
C. Hào hùng, lạc quan, bất khuất
D. Hoài niệm quá khứ
→ Đáp án: C
