Tìm hiểu tác giả tác phẩm
Tác giả: Trần Nhuận Minh
- Trần Nhuận Minh (sinh năm 1943), quê ở Hải Dương.
- Là nhà thơ trưởng thành trong thời kì sau 1975.
- Thơ ông thường giản dị, đời thường, giàu tính nhân văn, hướng tới những vấn đề đạo đức, nhân sinh sâu sắc.
- Nhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi và về gia đình, có giọng điệu thủ thỉ, dặn dò mà thấm thía.
Tác phẩm: Dặn con
- Thuộc mảng thơ viết về giáo dục con người bằng tình thương.
- Bài thơ được viết theo thể thơ 6 chữ, giọng điệu gần gũi như lời người cha nói với con.
- Nội dung chính:
- Dạy con lòng trắc ẩn, sự tôn trọng nhân phẩm con người, đặc biệt với những số phận bất hạnh.
- Khẳng định triết lí sống nhân văn: cho đi lòng tốt cũng chính là nuôi dưỡng hạnh phúc của chính mình.
Đọc hiểu bài Dặn con
Dặn con
Trần Nhuận Minh
Chẳng ai muốn làm hành khất
Tội trời đày ở nhân gian
Con không được cười giễu họ
Dù họ hôi hám úa tàn
Nhà mình sát đường họ đến
Có cho thì có là bao
Con không bao giờ được hỏi
Quê hương họ ở nơi nào
Con chó nhà mình rất hư
Cứ thấy ăn mày là cắn
Con phải răn dạy nó đi
Nếu không thì con đem bán
Mình tạm gọi là no ấm
Ai biết cơ trời vần xoay
Lòng tốt gửi vào thiên hạ
Biết đâu nuôi bố sau này.
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của văn bản trên là?
A. Tự sự
B. Miêu tả
C. Biểu cảm
D. Nghị luận
Câu 2. Văn bản trên được viết theo thể thơ nào?
A. Thơ 6 chữ
B. Thơ 7 chữ
C. Thơ lục bát
D. Thơ tự do
Câu 3. Từ Hán Việt “hành khất” có sắc thái nghĩa như thế nào?
A. Gần gũi
B. Trang trọng
C. Chê bai
D. Coi thường
Câu 4. Vì sao tác giả lại dặn: “Con không bao giờ được hỏi/Quê hương họ ở nơi nào”?
A. Vì họ không có quê quán
B. Vì với họ nơi đâu cũng là quê hương
C. Vì họ sợ bị người ta kì thị
D. Vì hỏi quê quán là chạm vào nỗi đau của họ, khiến họ thêm tủi nhục
Câu 5 (0,5 điểm) Chỉ ra những từ ngữ được sử dụng theo nghĩa chuyển trong khổ thơ thứ nhất và giảng giải ngắn gọn ý nghĩa của từ ngữ đó gắn với văn cảnh trong bài thơ?
Câu 6 (1,0 điểm) Việc lặp lại: “Con không…Con không…” ở khổ 1, 2 thể hiện thái độ gì của nhân vật trữ tình?
Câu 7 (0,5 điểm) Xúc cảm của em về hai dòng thơ cuối:
Lòng tốt gửi vào thiên hạ
Biết đâu nuôi bố sau này…
Câu 8 (1,0 điểm) Em có suy nghĩ gì về bài học rút ra mà người cha nói với con qua bài thơ?
Hướng dẫn giải chi tiết
Câu 1
C. Biểu cảm
Câu 2
A. Thơ 6 chữ
Câu 3
B. Trang trọng
Câu 4
D. Vì hỏi quê quán là chạm vào nỗi đau của họ, khiến họ thêm tủi nhục
Câu 5
– Từ được sử dụng với nghĩa chuyển ở khổ thơ thứ nhất là từ “úa tàn”
– Ý nghĩa: rách rưởi, nghèo khổ, mỏi mệt…
Câu 6
Việc lặp lại “Con không… Con không…” ở khổ 1,2 là những câu khẳng định có ý nghĩa mệnh lệnh thể hiện thái độ nghiêm khắc dặn dò con của nhân vật trữ tình. Người cha muốn khắc sâu trong con những điều tuyệt đối không được làm khi gặp những người hành khất tránh gây nên sự tổn thương về ý thức cho họ.
Câu 7
HS có thể có những cảm nhận khác nhau, song phải hướng tới trị giá chân chính mà tác giả gửi gắm.
Người cha muốn nhắn nhủ tới con về bài học cho và nhận – gửi lòng tốt, tình yêu thương, sự sẻ chia, đùm bọc cho thiên hạ đó chính là nguồn hạnh phúc nuôi dưỡng chúng ta. vì vậy hãy biết sống thật ý nghĩa.
Câu 8
Bài học rút ra:
+ Cần tôn trọng ,đồng cảm, sẻ chia, viện trợ nhau trong cuộc sống.
+ Cần phải có tình yêu thương con người, biết quý trọng con người. Không chỉ viện trợ những con người hành khất về vật chất, một người biết yêu thương cần phải biết đồng cảm, sẻ chia, thấu hiểu để không gây ra những tổn thương ý thức cho họ.
+ Người cha đã đánh thức lòng trắc ẩn, tình yêu thương, khơi dậy lòng tốt không chỉ của con mình mà con của nhiều người khác.
Hệ thống câu hỏi mở rộng từ tác phẩm
A. Câu hỏi về nội dung – tư duy – cảm nhận (5 câu)
- Qua hình ảnh người hành khất, bài thơ phản ánh thái độ của tác giả đối với những số phận bất hạnh trong xã hội như thế nào?
- Phân tích ý nghĩa giáo dục của lời dặn: “Con không được cười giễu họ”.
- Theo em, vì sao người cha lại dạy con từ những điều rất nhỏ trong đời sống thường ngày?
- Hình ảnh con chó trong bài thơ có ý nghĩa biểu tượng gì?
- Em hãy nêu cảm nhận về giọng điệu của bài thơ và tác dụng của giọng điệu đó đối với người đọc.
B. Câu hỏi liên hệ – vận dụng (5 câu)
- Trong cuộc sống hiện nay, em đã từng chứng kiến hoặc trải nghiệm một hành động thiếu tôn trọng người yếu thế chưa? Em rút ra bài học gì?
- Từ bài thơ, em hãy liên hệ với một tác phẩm văn học khác cũng thể hiện lòng nhân ái.
- Theo em, việc cho người hành khất ngày nay nên được thực hiện như thế nào để vừa nhân văn vừa đúng đắn?
- Nếu là người con trong bài thơ, em sẽ làm gì để lan tỏa “lòng tốt gửi vào thiên hạ”?
- Em hãy viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) trình bày suy nghĩ của mình về ý nghĩa của sự sẻ chia trong cuộc sống.
C. Câu hỏi trắc nghiệm mở rộng (5 câu)
Câu 1. Nội dung cốt lõi của bài thơ Dặn con là gì?
A. Phê phán sự vô cảm của con người
B. Kể lại cuộc sống của người hành khất
C. Giáo dục lòng nhân ái và sự tôn trọng con người
D. Thể hiện nỗi lo lắng của người cha
→ Đáp án: C
Câu 2. Cách xưng hô “con – bố” trong bài thơ có tác dụng gì?
A. Tạo sự căng thẳng
B. Tăng tính trang trọng
C. Tạo sự gần gũi, chân thành
D. Thể hiện quyền uy
→ Đáp án: C
Câu 3. Dòng thơ nào thể hiện rõ nhất triết lí nhân sinh của bài thơ?
A. “Con không được cười giễu họ”
B. “Có cho thì có là bao”
C. “Lòng tốt gửi vào thiên hạ”
D. “Con chó nhà mình rất hư”
→ Đáp án: C
Câu 4. Biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong bài thơ là gì?
A. So sánh
B. Nhân hóa
C. Điệp ngữ
D. Ẩn dụ
→ Đáp án: C
Câu 5. Thái độ của người cha trong bài thơ là gì?
A. Gay gắt, trách móc
B. Nghiêm khắc nhưng giàu yêu thương
C. Buồn bã, bi quan
D. Thờ ơ
→ Đáp án: B